This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web at |http : //books . google . com/ B'x ^>^^''^' ( ^ I C 'IS ' HARVARD COLLEGE LIBRARY Digitized by Google Digiti zed by Google Digiti zed by Google THE PUBLICATIONS nF THE SURTEE8 SOCIETY. ESTABLISHED IN TILE YEAH M.DCCC.XXXIV. VOL. LI. FOR THE YEAR M.DCCC.LXVII. Digiti zed by Google Y^-%f-].iO[^0 Digiti zed by Google SYMEONIS DUNELMENSIS OPERA ET COLLECTANEA. VOL. I. ^ubltie^cti far t^c ^otitt^ BY ANDREWS AND CO., DURHAM. WHITTAKER AND CO., 13 AVE MARIA LANE; T. AND W. BOONE, 29 NEW BOND STREET; BERNARD QUARITCH, 15 PICCADILLY, LONDON. BLACKWOOD AND SONS, EDINBURGH. 1868. Digiti zed by Google At a Meeting of the Council of the Surtees Society, held in the Castle of Durham, on Tuesday, December the 6th, 1864, Mr. Chevallier in the chair, it was ordered " That a volume of the works of Symeon of Durham should be edited for this Society by Mr. Hodgson Hinde.'' JAMES RAINE, Secretary, LONDON : MITCHELL AND nUODES, PRINTERS, 24 WARDOUR STREET, W. Digiti zed by Google \ PREFACE. Symeon of Durham was a monk in the ecclesiastical establish- ment with which his name is inseparably connected, and stands thirty-eighth in order on the list of its members, furnished by himself,* and substantially corroborated by the entries in the Liher Vitte of the Church of Durham.* The original settlement of the fraternity was at Jarrow, under the auspices of Bishop Walcher, in 1074/ From this place they were transferred by his successor, William de St. Carileph, to the conventual buildings which he erected for their reception, within the cathedral precincts of his episcopal city, A.D. 1083.'' Symeon appears to have been resident in Durham, perhaps as a member of the choir, before the removal of the monastery from Jarrow, as he speaks from his own recollection of the performance of the choral service in the cathedral by the secular clergy, during the episcopate of Bishop Walcher ;* and it is probable from his position on the monastic roll that he joined the fraternity shortly after their transference to that city. The number of monks who migrated from Jarrow to Durham was twenty-three/ to which it is likely enough that the thirty- « Historia Ecolesise Dunelmensis, p. 12 ; edit. Bedford, 1732. * Surtees Society Publications ; 1841 ; vol. ii., p. 45. • Hist. Dunelm., lib. iii., c. xxi. ' Ibid., lib. iv., o. ii. ' Ibid., lib. ii., c. vi. / Ibid., lib. iv., o. iii. The number of the monks has been erased from the MS. in the Library of the University at Durham, and does not occur in that in the Public Library of the University of Cambridge, but is preserved in the contemporary MS. in the Cottonian Library, Faustina A. v. b Digiti zed by Google VI PREFACE. seven enrolled previous to Symeon had been reduced by deaths and removals during an interval of nine or ten years. Assuming the date of his profession to have been about A.D. 1083, we cannot place that of his birth much later than A.D. 1060, and these dates are consistent with the fact related by himself,^ and with greater particularity by an historian of the succeeding century, Reginald of Coldingham,* that he was present at the exhumation of the remains of St. Cuthbert in 1104, and assisted at the solemnity, being at that i)eriod one of the senior monks. The others who officiated on this solemn occasion were Turgot the Prior; Aldwine the Sub-prior; Leofwine and Wiking ; Godwin and Osbum, the sacrists ; Henry and William the archdeacons ; and Algar, afterwards Prior. Of these, seven were of superior standing to Symeon, and two were his jimiors.* Symeon was not as yet distinguished by any official designation, but he seems afterwards to have attained the rank of precentor, by which title he is described in the rubrics to his History of the Kings of the Angles and Danes, and also in that prefixed to the copy of his History of the Church of Durham, which is preserved in the Cambridge University Library. His obit was celebrated on the 14th of October by his brethren and suc- cessors in the Church of Durham,-' but we have no information as to the year of his decease.* His History of the Kings of the Angles and Danes is brought down to the year 1129, and his account of the archbishops of York must have been written ' Hist. Dunelm., lib. i., c. x. * Surtees Society Publications, vol. i., p. 84. ^ The names of those present are from Reginald, as above. Their order of priority is, from Symeon's own list, as follows : — Turgot, the Prior (6). Osbum (24). Aldwine, Sub-prior (48). Henry (82). Leofwin (4). s William (35). Wiking (17). Algar (49). Godwin (11). Symeon (38). i Ancient obituary published by the Surtees Society, at the end of the Liber Vit», p. 146. * Dugdale's Monasticon (by Caley and Ellis), vol. vi., p. 1173. William de St. Barbara, his successor, was as early, if not earlier, than 1138. Digiti zed by Google PREFACE. VU about the same time, or perhaps a little later. It is dedicated to Hugh, dean of York, of whose tenure of that dignity we have evidence in 1130 and 1133. Symeon must at that time have been between seventy and eighty, and it is probable that his life did not extend long beyond the period of his literary labours. Such are the few particulars which are known to us of Symeon of Durham, and even these, although they are derived almost exclusively from his own testimony, have not been accepted without question. The rubric prefixed to his History of the Kings of the Angles and Danes, in the only existing MS., represents the work as extending from the death of the Venerable Beda to the latter part of the reign of Henry I., an interval, as is erro- neously stated, of 429 years. Now Beda died a.d. 737, and the addition of 429 years to this date brings us down to 1166, which has been adopted by one commentator after another as the era of Symeon's authorship, ignoring altogether the facts, that the reign of Henry I. terminated in 1135, and the History is actually carried no farther than 1129. On such grounds Bale asserts that Symeon flourished a.d. 1166, and his assertion has been accepted as conclusive by Selden, who contributed an essay to Twysden^s great work, the Decem Scriptores,' in which he undertakes to prove that Symeon was not the author of the History of the Church of Durham. Nor was the task a diflB- cult one, assuming his premises to have been correct. We may readily admit that an individual who flourished in 1166 could hardly speak from his own recollection of matters which occurred previous to 1080, the year of Bishop Walcher's death ; nay, further, we can hardly identify him with one of the senior brethren of his convent who assisted at the translation of St. Cuthbert in 1104. Either we must reject the authority of Bale, or deprive Symeon of the credit of a work on which his reputation as an historical writer mainly depends, and Selden adopted the latter alternative. But he did more than this. ' London, folio, 1652. b2 Digiti zed by Google Vlll PREFACE. Ignoring the real author, he advanced the claims of another person, Symeon's superior, the Prior Turgot. The ingenuity of his argument, and his well-earned reputation for judgment and learning, secured for his opinions general and unhesitating acceptance, nor did any one till the lapse of nearly a century attempt an examination of the basis on which his superstructure was built. At length a new edition of the Durham History, based on a MS. unknown to Twysden, was undertaken by Dr. Bedford,* and to this was prefixed a dissertation by Rudd, in which the claims of Symeon were successfiilly vindicated, and the erroneous computation exposed. The publication by the Surtees Society of the work of Reginald of Coldingham, in which the presence of Symeon at the disinterment of St. Cuthbert^s remains is distinctly affirmed, renders it unnecessary to recapitulate Rudd's arguments here, but they may be read with advantage as a model of close and accurate reasoning, perfectly conclusive, irrespective of the corroborative evidence which has since come to light. The History of the Church of Durham forms no part of the present publication, being reserved for a second volume, to which it may not be thought inexpedient to prefix both the treatise of Selden and the reply of Rudd, and thus to exhibit a complete view of a discussion which, although now set at rest, has always excited peculiar interest amongst historical enquirers. Of the voluminous historical materials which have been printed under the name of Symeon of Durham, two only are properly described as his works, in the sense in which we apply the term to the production of a modem writer, the History of the Church of Durham, and the Account of the Archbishops of York, The History of St. Cuthbert is only a transcript of an ancient document which has furnished matter for the compila- tion of the Durham History ; and the tract on the Siege of Durham, and the fortunes of Uchtred and his successors, earls of Northumberland, has apparently been transcribed for a kin- dred purpose, as many of the details have been incorporated in •" London, 8vo, 1782. Digiti zed by Google PREFACE. IX the History of the Kings of the Angles and Danes. The last- mentioned production occupies an intermediate position between an original composition and a mere transcript, being for the most part a verbatim copy or an abridgment of earlier writers, with certain additions, some of which are possibly from the pen of Symeon, whilst others have imquestionably been added by a later hand. In order to include all these pieces, the title of Symeonis Opera et Collectanea has been adopted for the present publi- cation. Under the latter designation a place has also been reserved for the very important History of the Miracles and Translations of St. Cuthbert, of which no perfect copy has previously been printed, and which, although it has not hitherto, like his other Collectanea^ been associated with his name, has yet been used by him to a great extent as an au* thority, and is more than once referred to by him for addi- tional particulars, which he has thought it unnecessary to repeat. Besides the works enumerated above, there is in the Cot- tonian Library a MS. chronicle in the handwriting of the twelfth century, to which is prefixed a rubric in a recent hand, attributing its authorship to Symeon of Durham. The work consists of two parts ; the first being an account of the suc- cession of the kings of the principal states of the Anglo-Saxon heptarchy; the second, an abridgment of the latter part of Symeon's History of the Angles and Danes. From the second part have been gleaned a few passages of no great importance, which are not derived from Symeon's larger work, but which are here printed with it, care being taken to distinguish them from the original text ; the compilation from which they are extracted being distinguished in the notes as Abbreviatio Symeonis. The first part, of which several other MSS. exist, is printed entire, under the title, which occurs in one of them, of Libellus de adventu Saxonum, sive de eorumdem regibus. It has never been printed, and although it may well be doubted whether Symeon had any connection with its authorship, it contains several matters of novelty and importance which Digiti zed by Google X PREFACE. render its publication highly expedient in connection with the other pieces in this volume. Another tract has been printed by Twysden, consisting of various historical and topographical extracts, which have been inserted in the MS. of the History of the Church of Durham which is preserved in the Cambridge University Library. They bear internal evidence of having been thrown together by the transcriber in the reign of Henry II., and not by Symeon in that of Henry I. As, however, they have been so long asso- ciated with his name, they are printed in the Appendix. The present volume thus contains everything which has at any time been ascribed to the authorship of Symeon, with the exception, already noticed, of his History of the Church of Durham. This has been reserved for future publication, with such kindred and illustrative matter, as, taken in conjunction with the previous volumes of the Surtees Society, will exhaust the ancient literature connected with the Life of St. Cuthbert, and the history of his church. Having explained the scope of the present undertaking, it remains to lay before the reader a more detailed account of the contents of the volume now presented, and of the MSS. from which they have been derived. I. The Passion of St. Ethelbert and St. Ethelred. This legend is taken from the only existing MS. in which the History of the Kings of the Angles and Danes is preserved, being indeed described as part of that work, and placed after the rubric to which reference has already been made. On the ground that it may have been copied fix>m the collections of Symeon it is printed here, but it certainly has no connection with the History of the Kings, which is confined, on the testi- mony of the rubric itself, to transactions " after the death of the Venerable Beda.^' The legend has moreover an appropriate rubric of its own. We have no information as to the name of the author, but we have distinct proof that it was written long before the age of Symeon. The legend informs us that the bodies of the martyred princes were still deposited at Wakering, whereas we know from Gotscelin that they were removed to Digiti zed by Google PREFACE. XI Romsey about the year 990.* This narrative is repeated nearly verbatim in the Life of Mildreda, which passes under the name of that writer, and is printed in an abbreviated form by Capgrave. II. The Succession of the Kings of Northumberland is also treated in the MS. as part of the History of the Kings of the Angles and Danes, and is connected with the Passion of St. Ethelbert and St. Ethelred by the following sentence : '^ In the beginning of this work I have accurately set forth the succes- sion of the Kentish kings : I must now set forth that of the kings of the Northumbrians, that we may come to the times of those of whom there is no history, after the death of the venerable priest, Beda.^' This piece is merely a paraphrase, in very inflated language, of the short Northumbrian chronology which is api)ended to many MSS. of Beda's Ecclesiastical History. If the version is by Symeon, it was probably executed in very early life, before his judgment was matured. The phrase- ology is evidently adopted in imitation of that in which the preceding legend is written, and is even more laboured and ambitious in its style. Its value as an authority is of course nullified by the existence of the original document from which it is paraphrased ; but it is of some interest in consequence of the similarity of its style to that of a version of Asser's Life of Alfred, which is incorporated with the first part of the History of the Kings, which points to the inference that both are from the same hand; that if one, then both have been operated upon by Symeon ; and that the Kentish legend from which the phraseology is derived, in which both are clothed, must have formed part of the collections of the same writer. The question of the authorship, however, will be more satisfactorily dis- cussed in connection with the more important work which immediately follows. " See Preface to Monumenta Higtorica Britannica, p. 89. Gotscelin's Passio heatorwn martyrum JEtheldredi et JSthelbricH occurs in MS. Bodl., 285, ff. 116- 120 6. Of his Life of Mildreda, four early MSS. are described by Mr. Hardy in his Catalogue of Materials for British History, vol. i., p. 376. Digiti zed by Google Xn FRBFACIS. m. History of the Kings of the Angles and Danes, The only anpient copy of this compilation is contained in a MS. volume in the library of C. C. College, Cambridge/ formerly in the possession of Archbishop Parker, of which a minute description will be found in the appendix to this Preface, being the result of a carefid examination and collation by the Rev. James Raine. Besides the two pieces which precede the History of the Kings in the present volume, there are in the MS., interposed between the rubric and the body of the work, many pages of extracts from the writings of Beda, including a large portion of the Lives of the Abbats of Jarrow and Wear- mouth, with several Latin poems, one of them of considerable length. As all these are accessible in the collected editions of Beda^s works, it has not been thought necessary to reproduce them here, especially as they exhibit no marks of that manipu- lation to which the Northumbrian chronicle and the version of Asser have been subjected. The rubric is to the following effect: — ^^Here begins the History of Symeon of holy and sweet memory, monk and precentor of the Church of Durham, concerning the deeds of the kings of the Angles and Danes, and their incessant wars, rapines, and incendiarisms ; from the death of the Venerable priest Beda, nearly to the death of King Henry I., the son of William the Bastard, who conquered England, that is, for a period of four hundred and twenty-nine years and four months." The inaccuracy of the computation in the last line has been already pointed out, but the rubric altogether is very little to be depended upon, and certainly formed no part of the original work, but must have been added not earlier than the reign of Henry II., previous to whose accession there was no occasion to distinguish his predecessor of the same name, as Henry I, To all the matter previously adverted to it is altogether inap- plicable, as the whole of it relates to a period inconsistent with the title, for the most part antecedent to the birth of Beda, and in no case posterior to his death. Leland, who has made • R; v., 139. Digiti zed by Google PREFACE. XIU extensive extracts from this MS., was fully alive to the inac- curacy of the above description, and has modified the rubric, first, by rejecting the false computation, and, secondly, by discriminating between the Historia post Bedam, and the incon- gruous medley of discordant materials which has been asso- ciated with it.^ The historiced matter^ to which alone the rubric properly applies, consists of two separate compilations, perfectly distinct and unconnected, but which do between them extend over the interval from the death of Beda to the latter years of Henry I., the first part reaching from the termination of the Ecclesiastical History, four years before the death of its author, to the year 957, the second going back to the birth of King Alfred, a.d. 848, and ending in the 30th of Henry I., A.D. 1129. That the scribe of the Cambridge MS. himself, when he copied the several pieces which he has grouped together under this rubric, did not regard them as portions of an integral whole, is obvious on a reference to Mr. Raine's report. Nay, further, he has not even treated the two chronicles, which we are content to accept as the first and second parts of the History of the Kings, as if they were in any way connected. The first, although written with some regard to neatness and regularity, is totally void of ornament, whilst the second is executed with considerable elegance, and adorned with an illu- minated initial, which if it were to be found in one only of two parts of the same work, we should at all events expect to find at the commencement of the first and not of the second. The preliminary matter, again, is so carelessly transcribed as in many places to be scarcely legible, replete with erasures and ' The rubric as modified by Leland is as follows : — Ex historia Symeonis monachi, precentoris Dunholmensis ecolesise, quam scripsit de regibus Anglorum et Danorum a tempore Bedse usque ad ultimos amios Henrici Primi, regis Anglise ; ita tamen ut ante praescriptam historic inohoationem inoipiat a genealogia regum Cautianorum et vitam Ethelberti et Ethelredi martjrum^ et filiorum Eormenredi, qui fUit filius Eadbaldi, et frater Erconberti regum Cantise, soribat et posterea adsuat genealogiam regum Northanhynbrorum, multa interserens de abbatibus, cum Weremutensis tum Gyrovicencis coenobii, ao etiam de Beda (Collectanea, vol. U., p. 347 : ed. 1774). Digiti zed by Google XIV PREFACE. interlineations, and, as regards the poetry, abounding with alternative readings, as if it had been taken from a still ruder copy, which could not with certainty be deciphered. That the rubric was an after-thought, is obvious from the position which it occupies. No space remained for it at the top of the page, which was already occupied by the appropriate rubric of the Legend of the Martyrdom of the two Kentish Princes, and it had to be written at the bottom of the previous page.^ Mr. Raine does not pronounce with certainty whether the rubric is written by the same hand as the two chronicles, but the writing is of nearly the same period. PART I.— A.D. 732-957. As the entire history consists of two somewhat incongruous parts, so the first part is composed of two divisions equally distinct, written at different periods, but both far anterior to the age of Symeon, whatever part he may possibly have taken in reducing them to their present form. The first division, extending to the commencement of the nintK century, has every appearance of having been written contemporaneously with the events which it records. The second is a paraphrase, somewhat abridged in detail, but much more diffuse in language, of Asser's Life of Alfred, with a few * The work which immediately precedes the miscellaneous matter which is grouped with the History of the Kings in the Cambridge MS. is the little tract on the Siege of Durham, at the foot of which the rubric is written. Next before this is the epistle to Dean Hugh on the archbishops of York, which is une- quivocally Symeon's, and in the body of which his name occurs. It is difficult to know what inference to draw from this : whether it induced the rubricist to ascribe to Symeon the matter which follows, and which was previously anony- mous, or whether the whole had been transcribed from a copy in the same handwriting, or which could be traced to have belonged to Symeon. The only conclusion at which we can safely arrive is a negative one, that in discrediting the authority of the rubric, we do not necessarUy disprove Symeon's connection with any of the works with which his name has been associated, but leave it to be decided on other evidence. Digiti zed by Google PREFACE. XV unimportant additions^ and some scanty notices by way of con- tinuation, the last of wluch refers to the year 957. The first division, although it professes to take up the Anglo-Saxon annals from the death of Beda, really commences where his Ecclesiastical History ends, three years earlier. The last chapter of Beda contains, as is well known, what is called a Recapitulation of the whole work, but which is in fact a chronological summary of the affairs of Britain, founded for the most part on the previous narrative, but containing some information of considerable importance which does not occur there.*" This summary is continued up to and after the death of the author in various existing M SS. for a longer or shorter period. In some it ends with a.d, 735 ; in others it is carried on to 766, and the chronicle under consideration to a very great extent, though not uniformly, coincides with it up to the later date, differing from it only in the same degree that one copy of the Saxon Chronicle differs from another. From 766 to the com- mencement of the following century it is of precisely the same character, being to all appearance a series of notes committed to writing whilst the events were fresh in the memory of the authors. We have evidence, at all events, that it was compiled previous to the year of Halfdene^s incursion, 875, in which the church of Hexham was destroyed. In an entry imder a.d, 788 the author describes it as still existing in his own time, as it stood at the date referred to, in all its pristine splendour; whereas we know that the torches of Halfdene^s followers had consumed the woodwork and ornamental fittings, and left nothing but the wreck of its bare and blackened walls. The copy of these annals in the work before us ends abruptly and imperfectly, the entry imder the year 803 break- ing off in the middle of a sentence. Prom this year to 830 is a total blank ; then occurs one of a series of notices of the suc- '' Inter alia, the notice of the foundation of the kingdom of Northumberland bj.Ida^ whioh has been copied in the Anglo-Saxon Chronicle, and by all our early historians, is found in the " Becapitulatio ** only : the very name of Ida does not occur in the body of the Ecclesiastical History. Digiti zed by Google XVI PREFACE. cession of the archbishops and bishops of Canterbury and the Northern sees ; after which we have no indication of any farther portion of these earlier materials, but the second division com- mences after another interval of nineteen years. It is not to be wondered at that Symeon's name has been connected with this work, although we have shewn that the original fabric at all events is of much earlier date. Not only does he use it during a long period as the basis of the civil history which is necessarily intermixed with his account of the Church of Durham, but in many instances he adopts the pecu- liarities of its language. The following instances of identity of expression will be sufficient to shew that the coincidence is not fortuitous, but that he must have written with the book open before him : — 1. Describing the elevation of Egbert, bishop of York, to the archiepiscopal dignity, a.d. 735, the following words are used in the annals, and are adopted by Symeon : " Primus post Paulinum, accepto ab Apostolica sede pallio, genti Northanhym- brorum in archiepiscopatum confirmatus est.^^' 2. Speaking of the death of Balther, the hermit of Tyning- ham, the words in these annals are : " Viam sanctorum patrum est secutus, migrando ad Eum, Qui se reformavit ad imaginem Pilii Sui.^^ Symeon has the same words, with the substitution only of ^^ ingressus est " for " est secutus.'^' 3. In reference to the retirement of King Eadbert to the cloister at York, we read here : " In clericatu Deique Omni- potentis servitio.^^ Symeon has the same words, transposing " Dei'' and '' Omnipotentis.''" 4. Under the year 793 Symeon copies with slight verbal alterations, first a minute description of the island and monas- tery of Lindisfame; secondly, an account of the prodigies which preceded the destruction of the latter ; and, lastly, the particidars of the catastrophe. In this case, if we had had any doubt as to which was the original authority, it would have • Compare p. 18, 1. 1, with Hist. Dunelm., ii., 3. ' Compare p. 20, 1. 9, with Hist. Bunebn., ii., 2. " Compare p. 23, 1. 1, with Hist. Dunelm., ii., 3. Digiti zed by Google PREPACB. XVU been removed by Lis own express statement that he copied from an earlier writer/ 5. The account given in this work of the attack of the Danes on the monastery at the mouth of the Don is copied verbatim in the History of the Church of Durham, but in the latter we have an explanation, which was unnecessary in the time of the earlier writer, that Partus Ecgfridi was the old name of the estuary at Jarrow at the confluence of the Don with the Tyne.*^ The number of cases of this kind, of the recurrence of combinations of words which would never spontaneously have presented themselves to two independent writers, might be extended, but the above are the most remarkable. We must not, however, omit to point out one very notable instance in which Symeon has unquestionably derived his materials from the Historia de Gestis Regum, but has assigned motives for the acts detailed, which cannot be gathered from the earlier writer, and are even opposed Jto the obvious deductions from his text ; thus clearly demonstrating that Symeon was not the author of these annals, inasmuch as he was not in all cases able to unravel the intricacies of their narrative. Under the year 750 we read that King Eadbert led Bishop Kynewlf captive to Bamburgh, and afterwards confined him in the church of St. Peter at Lindisfame. Also that Ofia., the son of Aldfrid, although innocent, was compelled to take refuge at the shrine of St. Cuthbert, but was dragged, imarmed and almost dead with hunger, from the church.' The natural inference seems to be that both acts of violence were committed by the king, or with his sanction, but Symeon gives quite a different version, attributing the calamities which befell Offa, in general terms, to the persecution of his enemies, and the punishment of the bishop to Eadbert's displeasure at his connivance or non-interference to prevent such atrocities. Even if the text before us admitted of such an interpretation, we have this serious difficulty to contend with, that Offa so far • Compare p. 31, 1. 17, with Hist. Dunelm., ii., 6. • Compare p. 32, 1. 38, with Hist. Dunelm., ii., 5. ' Compare p. 19, 1. 3, with Hist. Dunelm., i.., 2. Digiti zed by Google XTIU PREFACE. from being a connection or ally of the ruling monarchy was the last remaining descendant of an elder and antagonistic branch of the house of Ida. Eadbert followed but the instinct of his race in pursuing the rightful heir to the crown with unrelenting severity, and even tearing him from the sanctuary of the altar, whilst the bishop drew upon himself the anger of his sovereign by admitting the fugitive to this ineffectual asylum. Not only has Symeon availed himself of these ancient annals in the compilation of his History of the Church of Durham up to the year 803, where they terminate imperfectly in our copy, but he seems to have followed an unmutilated text to a much later date, for he gives us the succession of the North- umbrian kings from that period to the disruption of the mo- narchy in 867,y and, after that, the reigns of two petty princes, Ecgbert and Ricsig,' whose dominions were limited to the terri- tory north of the Tyne ; which particulars are not to be found in the Anglo-Saxon Chronicle, nor, so far as we are aware, in any other authority which existed at the time he wrote. From this date indeed the character of his history is altogether changed. It is no longer a continuous narrative, but a series of imconnected anecdotes and miracles, often separated by considerable intervals of time, and generally traceable, where the matter is historical, to existing sources. The inference seems clear that the authority which had guided him from the close of Beda's History had suddenly failed, nor need we be surprised that it shoidd be so, when we remember that at this precise period, in the reign of Ricsig, the devastations of Half- dene occurred, overwhelming in one common ruin all the mo- nasteries of Northimiberland, and that the monks, the only historians of the age, were either slain or hopelessly dispersed. We have seen that in these annals the church of Hexham is represented as existing in its pristine magnificence and integrity, and so it did remain till this calamitous period, but scarcely had the pen dropped from the hand of the writer, when it was reduced to a scorched and blackened ruin. ' Hist. Dunelm., ii., 5, 6. ' Ibid., ii., 6. Digiti zed by Google PREFACE. XIX The anonymous author of the work for the first time made public in this volume, De Adventu Saxonutn, has used the same materials up to this date in the Northumbrian portion of his compilation, and they must even have existed in the time of Eoger of Wendover, a much more recent author, whose narrative precisely agrees with Symeon's, but is occasionally somewhat fuller in details. We have traces also of a continuation of the Histaria de Gestia Regum Anglorunij which is probably the same that is cited by Adam of Bremen, an author referred to by Dr. Lap- penbergh, under the title of Gesta Anglorum, as his authority for events which occurred half a century later, and which we do not find recorded by any other historian. This continuation was probably not the work of a contemporary, nor is it probable that there ever existed a complete and continuous history of the affairs of Northumberland during the troublous period which intervened between the reign of Ricsig and that of Eric, or Hyric, the last of her Danish rulers. For the earlier portion of this interval there are no other details in the History of the Church of Durham than are to be met with in the ancient History of St. Cuthbert: those in the Libellus de Adventu Saxonum are probably from the Gesta Anglorum, and contain little which is not to be found in the Anglo-Saxon Chronicle. The importance of the early annals embodied in the Historia de Gestis Regum Anglorum et Dacorum has been greatly un- derrated, in consequence of their having been looked upon as the production of an author of the twelfth century, instead of being, as they unquestionably are, the genuine records of the eighth and ninth; as ancient and authentic as any of the materials which have been incorporated in the Saxon Chronicle for the same period. The original information which they supply relates more particularly to the kingdom of Northumberland, but is by no means confined to it. The following notices apply to the his- tory of the southern states. Under the year 732 we read of the death of Alric, one of the sons and co-heirs of Wictred, king of Kent, which is unnoticed in the Saxon Chronicle, and Digitized by Google XX PREFACE. erroneously dated by Malmesbury. Swebreht also, king of the East Saxons, whose death is recorded a.d. 738, is noticed by no other author. Again, in 740, we read, '' Arwine, the son of Eadulf, was slain/^ Eadulf was one of the petty kings who ruled in separate districts of Kent at that period, unnoticed by historians, but known to us by a charter bearing his name in the Textus EoflTensis. The Northumberland Annals appended to Beda mention his death, without noticing his parentage;* by no other historian is any mention made of him. Under the year 749 the following statement occurs in our text, which is not to be met with elsewfiere : '^ ^Ifwald, king of the East Angles, died. Hunbeanna* and* Alberht divided his kingdom between them.^^ As regards the Fasti of the English Church we have much exclusive information. We find the succession of the bishops of Lindsea,*' and the names of many bishops of the Mercian sees/ notices of the consecration of two bishops of Selsea,' and of one of each of the dioceses of Hereford, Sherburn, and Elmham/ of the deaths of two bishops of London^ and one of Rochester,* all unnoticed by the Saxon Chronicle, in common with which we have also lists of the archbishops of Canterbury and York, and of the bishops of Lindisfame, Hexham, and Whitheme. « "Aruuini et Eadbertus interfecti." We have no clue to the identity of Eadbertus, if indeed the reading is correct. * Mr. Thorpe would read Beanna or Beonna, and not jfftmbeanna. See his note to the translation of Lappenberg's England under the Anglo-Saxon Kings, vol. i., p. 243 : 1845. * 732 Cynebertus moritur. 733 Aldwig — ^moritur 750. 750 Aldulfus— moritur 766. * Aldwinus qui et Wor moritur 737. 737 Huita (Lichfield); Totta (Leicester)— moritiu- 764. Hemeli (Lichfield) moritur 765. 764 Eadbert (Leicester); 765 Cuthfrid (Lichfield). 786 Aldulftis (Lichfield). * 731 Sigfrid ; 767 Alubert— moritur 780. / 736 Cuthbert, Heordwald, Ethelfrid. » Ingwald 745 ; Hathubert 801. * Aldulf 739. Digiti zed by Google r PREFACE. XXI We have also several details of the history of Scotland during the period of the Pictish predominance, which are either altogether unnoticed elsewhere, or confined to the text before us, and the kindred pages of the Northumberland Annals. A.D. 744. A battle between the Picts and Britons. A.D. 756. Eadbert, king of Northumberland, and Unust, king of the Picts, led an army against the city of Alclyde, and there received the submission of the Britons on the first day of August. On the tenth of the same month almost the whole of the army perished, on the route from Ouania to Newburgh. A.D. 774. Alcred, king of Northumberland, fled with a few companions first to Bamburgh, and afterwards to Cynoht, king of the Picts.* J^ Not less important is the confirmation given to the accuracy of the ancient Chronicon Pictorum, by the dates which are here furnished of the decease of Unust, or Ungus,-' and of Cynoht. The Pictish Chronicle does not give the dates of the accession or deaths of the several kings, but specifies the length of each reign, so that the knowledge of the year of the death of one king enables us to ascertain the dates of the whole series, pro- vided we are assured of the accuracy of the statement of the duration of the intermediate reigns. Now the Irish Annals give the date of Cynoht's death a.d. 775, and the Chronicle furnishes the length of his reign twelve years, and of that of his predecessor, Brude, the immediate successor of Ungus, two years, thus fixing the death of Ungus, a.d. 761. Our Annals not only agree with the Irish Annals in placing the death of Cynoht a.d. 775, but confirm the accuracy of the intermediate computation, by supplying the date of Ungus^s death also, which the Irish Annals do not, in this very year 761. The second division of the first part commences, as has * In our Annals under the year 750, we read, Cuthred rex Occidentalium Saxonum surrexit contra ^thilbaldum regem Merciorum ; the Northumberland Annals add, " et Oengusum." J Unust, Pictorum rex, defunctus est. The Northumberland Aonals add, ** qui regni sui principium usque ad finem facinore omentum tyrannus carnifez produxit." C Digiti zed by Google XXU PREFACE. been already stated, with an abridged paraphrase of Asserts Life of Alfred, which is continued from the Saxon Chronicle to the end of his reign. The first entry refers to a.d. 802, forty- seven years before Alfred's birth, being a narrative of events at that date, which are introduced by Asser in explanation of a custom to which he has occasion to allude imder a.d. 856. These particulars are here inserted in chronological order imme- diately before the last imperfect items belonging to the first division. These items relate to the series of archbishops of Canterbury and bishops of Lindisfame, which form part of the earlier work, and two similar entries are inserted in the second part by a more recent hand at the bottom of the page. With these exceptions, there are but four entries between 802 and 887 which are not derived from Asser. Of these, three, under the years 875, 877, and 883, are from the Historia de Sancto Cuthberto, and two of them are inter- lineations; the fourth, under the year 881, is from an un- known source, which has also been made use of in the second part, under the same date, and is unconnected with English history.* From the death of Alfred there is nothing like a continuous narrative, but a series of unconnected notices extend over a period of fifty-eight years ; of these, about forty in all, more than half are taken from the Saxon Chronicle ; the others fur- nish many particulars, chiefly in connection with Northumbrian history, which cannot be traced to any earlier source. The last entry under the year 957 records the death of Edgar and the accession of Edwin, after whose reign of seven- teen years, we are told, '^reigned his son Edward, who was slain by the treachery of his step-mother, and rests at Shaftes- * Nam et patres coenobii sanotissimi Benedicti, (quod Floriacum dicitur,) ipsius reliquias a tumulo, quo looatse Aierant immensa pulchritudine, secum auferentes hac Ulaoque discurrebant. The words in parentheses are only in the notice in the second part. The locality indicated is Fleurie in Lyonnois, and tlie particulars are probably from Abbo, who was an inmate of that monastery, and whose Legend of the Passion of St. Edmund is referred to in the second part, p. 70, 1. 21. Digiti zed by Google PREFACE. XXIU Bury; to him succeeded his brother Ethelred, the father of King Edward, whom he had begotten of Emma/^ This affords us some clue to the date at which the materials comprised in the first part were put together, certainly not earlier than the reign of Edward the Confessor, whose name is here introduced as king, and there are reasons for supposing that it was not later. Surely if it had been written under any of the succeeding kings of the Norman dynasty some allusion would have been made to that stupendous revolution which overwhelmed the Anglo-Saxon conmionwealth on Edward's death. Neither in the list of kings from Edgar to Edward would it have ignored altogether the reigns of Suane, Cnute, Harold and Hardicnute. We can understand the feeling that might still prevail in the reign of Edward the Confessor, which would repudiate the Danish monarchs as usurpers, and exclude them from the regal list ; but such a feeling could have no existence after the Conquest. If, again, this genealogical summary had been written after Edward's death, his name would hardly have been brought thus prominently forward without some expression of the fond veneration in which his memory was held by his countrymen in aftertimes. Symeon has occasion to refer to him twice in his History of the Church of Durham, and on both occasions applies the prefix of '^ the most pious king" (iii. 9, 14). That the same hand was em- ployed in shaping the first and second portions of the first part of the History of the Kings of the Angles and Danes, will scarcely admit of dispute. The same exaggerated style pervades both, foimded in each case upon the same model ; on the Passion of St. Ethelbert and St. Ethelred ; which, with the Genealogy of the Kings of Northumberland, clothed in the same florid para- phrase, seems to have formed the collections of an anonymous student in the reign of Edward the Confessor. It is true that the same grandiloquent phraseology does not so universally pervade the annals of the eighth century, as the subsequent extracts from Asser ; but this is due to the nature of the material to be operated upon. The brief notes of which the annals chiefly consist, were hardly susceptible of this species c2 Digiti zed by Google XXIV PREFACE. of ornamentation ; but whenever an opportunity presented itself, as in the list of the archbishops of Canterbury, at page 12, we at once detect the finger of the paraphrast of Asser, and the Northumbrian genealogy. The detached sentences which form the continuation are again in the simplest language. We have already pointed out the very few additions which this compiler has inserted in the narrative of Asser. His interpolations in the earlier annals are yet fewer. Two only have been detected, both of which occur at page 18, and are referred to in the notes below {q and u), — The reference in the former to the Saxon Chronicle is characteristic of a writer who has drawn so much of his additional matter from that source. There can be little doubt that the other is from the same pen ; at all events it was not introduced by Symeon, who was himself the author of a History of the Archbishops of York, and well acquainted with the position in their series of the second Wilfrid, whose name has caused so much perplexity in the passage referred to. There are, however, two interpolations of much greater length which can neither be referred to the reign of Edward the Confessor, nor yet to the pen of Symeon in the following century. These occur at pages 14-17, and 26-28, and con- sist of Legends respecting the two canonized bishops of Hexham, Acea and Alchmund, not only directly at variance with the statements of Symeon, in his History of the Church of Durham, but obviously introduced for the very purpose of contradicting those statements. Symeon tells us (iii. 7), amongst other meri- torious actions of the pious priest Alured, that he employed himself in the collection of the bones of the illustrious Saints, whose remains lay scattered amidst the ruins of the monasteries and churches of Northumberland, a portion of all of which, in- cluding relics of Acca and Alchmund, he conveyed to Durham, and deposited in the tomb of St. Cuthbert. The Legends, on the contrary, inform us that the relics remain at Hexham, not a bone absent from its proper place ; and all this is accompanied by details well calculated to make a deep impression on a credu- lous age, and effectually to dispose of the testimony of Symeon, without making any direct reference to it. Digiti zed by Google PREFACE. XXV Many instances have been adduced in which Symeon has not only derived materials from the earlier portion of the First Part of this History, but has even adopted its language. Of the latter portion he has not availed himself to the same extent ; but we have proof that it was not unknown to him. It con- tains a notice of the great battle in which Athelstan defeated the combined forces of the Danes, Scots and Cumbrians, the locality of which it fixes at a place called Wen dune. Every other early authority describes it by the name of Brunnanburgh ; but Symeon^ informs us that it was '^fought at Weondune," which is also called by another name, " Aet-Brunnanwerc '^ or " Brunnanbyrig.^' We may assume then that Symeon had access to the entire collection, which is known to us as the First Part of the History of the Kings of the Angles and Danes ; that in all probability he was the possessor of a copy which it is not unlikely that he had himself transcribed, as a storehouse of ma- terials for the History of the Church of Durham ; and the only respects in which his copy appears to have difiFered from that which we now possess, were, first, that the early annals were continued to the reign of Eicsig, towards the close of the ninth century, instead of ending abruptly at its commencement ; and, secondly, that it had not the interpolated legends of Acca and Alchmund. PAET II.— A.D. 848-1129. This part, as far as the year 1119, is based on the History of Florence of Worcester, of which it exhibits the text somewhat abridged, with certain interpolated passages, many of them of considerable length, but presenting in the aggregate a very small proportionate bulk as compared with the substructure on which they are grafted. The remainder of the narrative from 1119 to 1129 is an original composition. Between the first part and the second is inserted a series of Legends from William of Malmesbury, which it has not been ' Hist. Dunelm., ii., 18. Digitized by Google XXVI PREFACE. thought desirable to reproduce^ but references are given in the notes, by which they may readily be found in the pages of the original author. The rubricist of the MS. has distinguished by the title of " Recapitulatio ^* that portion of the second part which extends over the same period, which has been already gone over in the first, although after the death of Alfred they have scarcely anything in common. The remainder is described as " Continuatio.^' The History of Florence, in all the copies with which we are acquainted, is made to close with the year 1117, a few months previous to the death of its author ; but there is reason to believe" that his labours terminated some years earlier. It seems to have been brought down to 1119, probably by the same hand which afterwards continued it to 1141, and to have been at once made public. At all events Symeon commences his continua- tion at the former date. Amongst the interpolations are two long extracts, the first at p. 74 concerning Johannes Scotus from Mahnesbury's Life of Aldhelm; the second at p. 81, ex- plaining the conflicting claims of Harold and William to the crown of England, extracted from Eadmer's Historia Novorum. There are also several notices of Bollo and his successors, Dukes of Normandy, from some authority resembling the Chronicle of Caen. Ecgbert and Ricsig, who are mentioned by Symeon as reign- ing beyond the Tyne after the disruption of the Northimibrian monarchy by the Danes, are also noticed here; and the date of the latter's death, and the name of his successor, a second Ecgbert, are also given withotherparticulars, apparentlyunknown to Symeon, which have probably been derived from the Gesta Anglorurn, referred to by Adam of Bremen. Many other par- ticidars are also given from Symeon's History of the Church of Durham^ and some extracts are made from the brief chrono- logical notes in the first part of the History after the death of Alfred. The extracts from the History of Durham have certainly not been made by Symeon himself, as in many cases "• See note 7, p. 106. Digiti zed by Google PREFACE. XXVU they have been so altered as to diflFer essentially from his narrative. This applies particularly to the account of the possessions of the church of Lindisfame at p. 67, and of the settlement of Aldwine and his brethren first at Monkchester and afterwards at Jarrow, at p. 94, as will be seen by a reference to the notes. Appended to the latter narrative is a romantic legend of the life of Turgot, which is unsupported by Symeon or any independent authority. At p. 79 is a notice of the disastrous battle at Carham, A.D. 1018, of which we have the particulars in the History of the Church of Durham, but here we have a statement utterly uncountenanced by Symeon, that Earl Uchtred was the leader of the Northumbrian forces in the engagement, although we know from Florence, as copied a few pages before, that he had been treacherously slain two years previously. The most unaccountable discrepancy, however, occurs in the account, at p. 103, of the ceremony of laying the foundation of the new cathedral at Durham, a narrative of which we have also a description in the work of Symeon, which is specially devoted to the honour of his Church." According to him the ceremony was performed by the bishop, William de St. Carileph, and Prior Turgot, assisted only by the monks ; whilst in the history before us,* Malcolm king of Scotland is represented not merely as being present, but as having taken an active part in the solem- nity. The co-operation of a sovereign prince on such an occa- sion was too memorable an event to have been omitted by an historian so warmly interested, and who could not have been ignorant of it, if there were any truth in the story. Neither were the relations between the parties of so amicable a kind as to induce us to accept the statement as authentic without satis- factory proof. Not many years previously Turgot had been driven from the retirement which he sought amidst the shades of Melrose, hallowed by the memory of his patron Saint, by the unceasing persecutions of the Scottish king.^ If we are to believe the very authority on which the state- * Hist. Dunelm., iv., 8. • p. 103, I. 39. ' Hist. Dunolm., iii., 22. Digiti zed by Google XXVIU PREFACE. ment of Malcolm's presence on this occasion rests, his hostility was not confined to the Prior, but extended to the whole church of St. Cuthbert, whose patrimony he had three times invaded and laid waste, on one occasion ravaging the sacred island of Lindisfarne ;^ on another, desolating the entire district from the Tees to Wearmouth ;»" on a third, carrying devastation to the very threshold of the episcopal city itself.' Two other invasions of Northumberland are mentioned, not specially directed against the patrimony of the church, and the whole are recapitulated as follows :' — ^^The first was in King Edward^s reign, when Earl Tosti ^^ was on a pilgrimage to Rome. '^The second in King William's, when he ravaged Cleve- " land. '^The third in the same reign, when he advanced to the " Tyne, retiring from thence with great booty, after the slaughter " of the inhabitants, and the conflagration of their residences. ^' The fourth in the reign of William the younger, when he "advanced with an immense force to Chester, not far from " Durham, intending to have proceeded yet farther, when, being '^ confronted by a far inferior force, he was seized with panic, " and returned precipitately. '^The fifth was when, having raised all the forces in his " power, he entered Northumberland for the purpose of a final " desolation, but was cut off with his eldest son Edward near " the river Alne.*' The first, second, and fourth are the incursions above re- ferred to. The third and the fifth are alone corroborated by any independent authority. As regards the first incursion, there is nothing very startling in the fact that Malcolm should have taken advantage of Tosti's absence on a religious errand to invade his province, although they are described, as if in reprobation of the breach of faith, as " sworn brothers.'' The second was directed chiefly against the possessions of 9 p. 80, 1. 25 ; A.D. 1061. ' p. 87, 1. 6 ; a.d. 1070. • p. 104, 1. 21. ' p. 104, 1. 16. Digiti zed by Google PREFACE. XXIX Earl Gospatric, who retaliated by making a raid upon Malcolm's Cumbrian territories, and the mutual exasperation is represented as extreme. All this, unsupported by other testimony, appears little entitled to credit, when opposed not only to the general statements which we have from all quarters of the amity which existed between the two, but more especially to the fact that when Gospatric was shortly afterwards driven from his earldom, he took refuge at the Scottish court, where he was not only hospitably received, but was replaced in his adopted country in a position, both as to rank and estate, little inferior to that which he had held in the land of his birth. We can imagine Malcolm ignoring obligations and violating pledges ; .we can even believe that circumstances might induce him to be reconciled to a for- mer foe, but it is diflScult to account for the bestowal of the wealth and honours which he heaped upon Gospatric, after the mutual injuries which they are here said to have inflicted on each other. There are minor discrepancies and inconsistencies in reference to this invasion which it is diflScult to reconcile with known facts, and which at all events prove that the account could not have been written by Symeon. The church of St. Peter at Wearmouth is represented as having been burnt down on this occasion," whereas we learn from Symeon that it had been for ages in ruins, its walls only standing, and the site, both within and without, overgrown by timber and brushwood, which were cut down with much labour a few years later, when the edifice was at last put into a state of repair.* The accounts of Malcolm's atrocities so closely resemble those ascribed to his son David I. by the Hexham historians, that, knowing as we do that the former portion of this work had received interpolations from a Hexham pen, it is diflficult to resist the conviction that the details now xmder review have been additions from the same quarter.*' The absurd story of the number of English slaves that were to be found in almost every Scotch household, which has met with such favourable acceptance with many of » p. 87, 1. 21. " Hist. Dunelm., iii., 22. • Compare p. 8, 1. 2-21, with the Chronicles of Richard and John, Priors of Hexham, published by the Surtees Society, pp. 78, 116. Digitized by Google XXX PREFACE. our historians^ rests on the solitary authority of this interpola- tion. The tale of the meeting of Malcolm with his future queen and her brother and sister at Wearmouth is not merely an idle fable unsupported by other evidence, but it is dated two years after the settlement of all the parties in Scotland. Some of the interpolations undoubtedly contain genuine information, but not always on matters of very great importance ; and the examples which have been here given are sufficient to point out that they must not in all cases be received without examination. It has been further shewn that a large portion, at all events, is not due to Symeon. Indeed the rubric is the only evidence we possess that he had any connection with the work at all, and this assigns to him the authorship of the first part as well as the second. As regards the first part, he appears at most to have been only the transcriber of the MS. of an anonymous collector of the time of Edward the Confessor, just as he had transcribed the Hisioria CtUhberti and the tract on the Siege qf Durham y as materials for his own works. In the same way it is probable that, on the appearance of Florence of Worcester's chronicle, he may have made an abridgment of it, adding to it perhaps from year to year such notices of current events as ultimately formed the continuation as we now have it. Some of the interpolations may also have been his. This is indeed, to a great extent, matter of speculation, but it is as near an approach to certainty as with the limited and somewhat con- tradictory information in our possession we are ever likely to arrive at. The last entry in this chronicle refers to the year 1129, which is perfectly consistent with Symeon^s age, and with the assumption that the continuation proceeded from his pen. In endeavouring to fix the precise date of its completion, our attention is naturally directed to two lists of the abbats of the religious houses founded at York and Whitby, which are in- troduced in connection with the account of the re-introduction of monastic institutions into Northumberland a.d. 1074, nearly two centuries after their extermination by the Danes/ A com- ' p. 94. Digiti zed by Google PREFACE. XXXI parison of these lists, if they had come down to us without alteration or addition, would have given us the information we require with a close approximation to complete accuracy ; but we know that it was the almost universal practice of tran- scribers to continue such lists to their own times, thus oblite- rating the landmarks of the original authors. This has been done by the trafiscriber of the Cambridge MS., who brings down the series of abbats of York to Clement, and of Whitby to Richard, whose contemporaneous incimibencies extended from 1161 to 1175, thus fixing the date of transcription between those years, whilst the character of the handwriting, as reported on by Mr. Baine, points to the later rather than the earlier year. The Abridgment of Symeon, however, to which allusion has already been made as existing in the Cottonian Library, pre- sents us with farther information. This MS., which is un- questionably of earlier date than that on which our text is founded, closes the series of York abbats with the name of Godfrey, who was appointed in 1132, and only enjoyed his dignity one year. This date approximates so closely to that at which the chronicle closes, that we are tempted to assume that we have the list without alteration by the epitomist, just as it came out of the author's hands, and that the year 1132 repre- sents the precise date of the compilation ; or, even if it is the date of the abridgment, the original work must have been finished between the year 1129, to which the narrative is brought down, and 1132, in which it was epitomized. Unfor- tunately, however, the Abbreviatio extends only to 1119, and the only positive testimony which we derive from it is that certain of the interpolations had been inserted in the text of Florence, and the joint work of Florence and his interpolator had been epitomized as early as 1132. This leads to the infer- ence that in 1132 Symeon's continuation was unknown to the public, or at all events to the epitomist, although carried out in the meantime in the privacy of his cell. It is well known that the History of Roger Hoveden is based to a great extent upon the Historia Reffum, and that he Digiti zed by Google XXXU PREFACE. has transcribed verbatim a large proportion of both the parts. It further appears from the series of abbats in his work, that the MS. from which he transcribed must have been of inter- mediate date between that used by the editor of the Abbreviatio, and the Cambridge MS., written whilst Severinus, the imme- diate successor of Godfrey, was abbat of St. Mary's at York, which position he held till his death in 1161. The ancient annals in the First Part, which were unquestionably perfect to a much later period, when Symeon compiled his History of the Church of Durham, must already have been mutilated when Hoveden^s MS. was transcribed; and the particulars which have been inserted to fill up the gap between the year 801 and the birth of Alfred had already been transposed from their proper place in Asserts biography for that purpose. These particulars are retained by Hoveden, but he makes no farther use of the paraphrase of Asser in our text, nor of the brief notices which follow it. It does not appear that the MS. from which the Abbreviaiio was made contained the first part ; at all events no use has been made of it, but the two parts must have been united previous" to the transcription of the MS. which Hoveden copied, as that unquestionably contained farther additions, which are not in the Cambridge MS. Alured of Beverley also made use of both parts in the compilation of his History, which we know was written about a.d. 1143. ^ The second part is twice referred to by Fordun,' once as an authority for the presence of Malcolm at the foundation of Durham cathedral, when he quotes it as the work of Turgot, and, secondly, for the details of certain events antecedent to the marriage of that king with the princess Margaret, when he describes it anonymously as ^^an old chronicle." Nowhere does he speak of Symeon as the author, nor does he appear to have been acquainted with Symeon's genuine work, the History of the Church of Durham. J' See Hardy's Catalogue of Materials for British History, vol ii., p. 172. ' See Fordun's extracts from Turgot in the Appendix to this volume, p. 261, also note y, p. 258. Digiti zed by Google PREFACE. XXXni In preparing this edition, it has been determined to omit all that portion of the text which is taken from Florence of Worcester, beyond such sentences or parts of sentences, and passages, as are essential to render the additions intelligible. A sufficient justification for this omission might be found in the inexpediency of re-printing, without serving any object of practical utility, a mass of matter, many times exceeding in bulk the contributions of Symeon, even if credit were given to him for every word which is not directly copied from Florence. It is, indeed, performing for Symeon, or whoever the inter- polator may have been, the very operation which has been successfully carried out for Florence himself, whose history, it will be remembered, was originally grafted on Marianus Scotus, just as our text has been grafted on him. But the advan- tage is much more than negative. To retain the text of Flo- rence is not only useless, but prejudicial. How often do we find our best historians quoting his words as the testimony of Symeon, and even insisting on the conclusive authority of those words on Northern afiairs, as proceeding from a Northern source. To ascertain what passages in the existing edition are really due to the alleged author requires a minute collation with Florence, to which few readers, and not many writers, will submit, and of which the majority do not know the necessity. In order to obviate all difficulty on this head, such portions of Florence as have necessarily been retained in the present edition are distinguished by inverted commas, so that the reader may distinguish the additional matter at a glance. The same course might perhaps have been pursued with regard to the abridgment of Asser, which forms so large a proportion of the first part, but the cases are not precisely similar. Our text affords one or two new readings of Asser," " At p. 55 an important correction of the printed text is supplied. In the MSS. of Asser we find " Hxancestriam, quod Brittanice dicitur Cairwisc, Latine Civitas" the next word being deficient. This has been supplied from Florence, who has Civitaa Exe. Our text gives the true reading, Civita* Aquarumj which is the Latin equivalent for the Saxon Exancea^tre, and the British Cairwisc, Digiti zed by Google XXXIV PEE FACE. and is besides valuable for the purpose of comparing its style with other portions of the works ascribed to Symeon, with a view to determine some questions bearing upon their author- ship. The additions^ moreover, are so few that there is no difficulty in distinguishing them, as there is in the case of the additions to Florence, which, although comparatively small in bulk, are considerable in number. IV. Epistle to Dean Hugh, concerning the Archbishops of York. This little piece is contained in the same MS. volume in the Library of C. C. College, Cambridge, from which the History of the Kings of the Armies and Danes is taken, but the text adopted in this edition is from another transcript in the Cottonian Library,* which, although of comparatively modem date, undoubtedly represents an earlier and more accurate original. It has been collated also with a modem copy amongst the Hale MSS. in the Library of Lincoln's Inn,^ but this turns out to be only a very faulty transcript of the C. C. volimie. The narrative of the Acts of the Archbishops extends only to Oswald, who received the pall from Pope Benedict, a.d. 971, but the names of his successors are given down to Arch- bishop Thurstan, a.d. 1114-1143. The list is further ex- tended in the Cambridge MS. to Archbishop Roger, whose primacy comprised the interval from 1154 to 1181, thus con- firming the date which has already been assigned to the tran- scription of that volume. The work consists of two parts, one containing the nar- rative, the other an epistle addressed to Hugh, dean of York, explaining the scope of the undertaking, and adding some miscellaneous information. There were two deans of York of In the same page our text has Muoelwudu instead of Selwudu in Asser ; the Utter being the popular name, the former the Saxon equivalent for Coitmawr, or Magna Silva, Selwood Forest. The less material deviations are numerous. * Titus A. xix., a smaU quarto on paper, of the fifteenth century, written probably by a York scribe, as the same hand occurs in other MSS. connected with Yorkshire in the British Museum. It was probably transcribed at York from the original, or at all events from a copy of earlier date than the Cambridge MS. ' MS. Hale, vol. xiii., in a hand of the seventeenth century. Digiti zed by Google PREFACE. XXXV this name in Symeon's time, the first between the years 1090 and 1109, the second from 1130 to 1132. As, however, the latter was also the contemporary of archbishop Thurstan, there can be no doubt that he is the person addressed. In the text followed in the present volume the narrative portion precedes the epistolary ; in the C. C. volume the order is reversed. The other variations, which are not very material, are pointed out in the notes. Some of the names have been modernized in the Cotton MS., and Arabic numerals have been substituted for Roman. The latter are restored in the text. There can be no doubt that we have here a genuine work of Symeon, as it is authenticated by his name in the body of the epistle. It is not, however, a production of much value, as it contains no information which is not to be met with else- where. We have notice here of the reigns of Egbert and Ricsig, who are also mentioned in the History of the Church of Durhamj and whose names are only known to us fit)ra the works of Symeon and his followers, and from the other pieces which are contained in this volume. The second Egbert does not occur here, or in the Durham History. In the Cotton MS. Symeon's name is spelt with a ^, as in his autograph copy of the History of the Church of Durham, in the University Library in that city. In the Cambridge MS. it is written in an abbreviated form with an i, thus, Sim'. In the Cotton MS. the successors of Thurstan down to George Neville, 1464-76, are added, not in their proper place in the series of archbishops, but at the end of the epistle, thus giving us the date of the transcription. V. History of St. Cuthbert, and of such places and regions as belonged to him of old, and down to the present time. The latter part of the title, rather than the former, truly expresses the object of this brief but very important contribution to the history of the church of St. Cuthbert. The notices of the Saint are incidental, and no particulars of his life, or details of miracles wrought by him after his decease, are introduced otherwise than in connection with the material advantages which were derived from them. The work is referred to by Digiti zed by Google XXXVl PREFACE. Symeon on two occasions as the "ancient cartulary of the Church/'*' in which are recorded grants and acquisitions, to which he adverts in general terms, but omits the particulars, which he says " it is unnecessary to detail, as they are written " elsewhere/' It is, indeed, essentially a cartulary, although in a narrative form, and was probably the only evidence which remained of the original charters, which had perished amidst the desolations of the ninth century, when the house of Lindis- fame was twice burnt, its inmates driven forth, and their lands devastated. The only charter which occurs in diplomatic form is of a period subsequent to the removal of the bishopric to Chester-le-Street, and records the bounty of king Athelstan,* the brother and predecessor of Edmund, to whose time the narrative is brought down, and which is no doubt truly described as " nunc temporis *' by the writer. This tract is the earliest authority for the story of the appearance of the Saint to king Alfred in a vision, in which he promises him his protection, and assures him of the success of his arms against the Danes/ The legend is copied and em- bellished by Malmesbury,^ and is briefly told by Symeon,* with this qualification, that "since the particulars are elsewhere " fully detailed, it is not expedient to repeat them here.'' Symeon also adopts without acknowledgment the details of the death of Halfdene, of the elevation of Guthred to tLe throne of Northumberland, and the incidents of his reign;* also the ravages of Reinold, or Ragnal, and his lieutenants Scula and Onalafball, between the Tees and Tyne, and the punishment of the latter.-' Prom the History of St. Cuthbert he has also culled the miracle of the three bloody waves, which drove back the bark * Hist. Dunelm., ii., 16, 18. * p. 149, 1. 14. The pretended charter of King Ecgfrid, which occurs at the end of the Cambridge MS. of the History of the Church of Durham, is a palpable forgery, as will be explained in the next volume. ^ p. 144. f Oesta Begum Anglorum, ii., 121. * Hist. Dunelm., ii., 10. * Compare the History of St. Cuthbert, pp. 143^, with Hist. Dunelm., ii., 13. i Compare pp. 147-8 with Hist. Dunelm., ii., 16. Digiti zed by Google PREFACE. XXX-VU in which it was proposed to convey the body of the Saint to Ireland.* On one point there is a remarkable discrepancy between the older authority and Symeon, which cannot be re- garded as accidental. The former describes the removal of the body of St. Cuthbcrt, as well as of king Ceolwulf, to Norham from Lindisfame by Bishop Ecgfrid ;' the latter mentions that of Ceolwulf only."* The topographical information which we find in the History of St, Cuthbert is invaluable, notwithstanding the obsolete, and in very many cases vitiated spelling, which renders it difficult to recognize the local names. This difficulty seems to have existed in the time of Symeon, who has not always attempted to grapple with it. Great pains have been taken to correct the text wherever it can be done with certainty : conjectural emendations are suggested in the notes, where also will be found the modem names and the localities of the places mentioned. This piece was printed by Twysden from a MS. in the public Library of the University of Cambridge, where it is appended to the History of the Church of Durham, in connection with which the MS. will be described in the Preface to the second volume. No other copy was then known to exist. A MS. in the Library of Lincoln's Inn* is described by the late Mr. Hun- ter in a report to the Record Commissioners^ as bearing a great resemblance to it, but on examination such was not found to be the case, the work in question being merely a biography of the Saint, containing no information of novelty or importance. Whilst this volume was passing through the press, Mr. Baine discovered a very ancient copy in the Bodleian Library,^ defective at the commencement, but containing a continuation which brings the history of the property of his church to the reign of * p. 146; Hist. Dunelm., ii., 2. ' p. 142, 1. 4. * Hist. Dunelm., ii., 6. » Hale MSS., vol. cxiv. * Record Ck>mmi8sioner8' Report, 1837 ; p. 374. ' MS. Bodl., 696 (237 5), ff. 203-206 5, vellum, folio ; circa 1080. The tract is described in Hardy's Catalogue, vol. i., p. 317, as " Farrago Cartarum ad historiam ecclesise Dunelmensis spectantium." It formerly belonged to the monastery of St. Augustine, Canterbury. d Digitized by Google XXXVUl PREFACE. Cnute. This MS. agrees very closely with the Cambridge copy, but is less corrupt, and in many places confirms the emendations which I had previously made. Syraeon has made free use of the continuation as well as of the former part of the work. At the end of it will be found the narrative of the miraculous dis- comfiture of the Scottish army in the reign of Guthred, which is alluded to in the History of the Church of Dmrham, with a reference, as before, to an earlier authority for particulars.* VI. Sawon Poem on the situation of Durham, and the relics of Saints which are preserved there. This short piece imme- diately follows the History of St. Cuthbert in the Cambridge MS., which contains the only ancient copy which is known to exist. It is referred to by Symeon in his History of the Church of Durham, iii. 7. An earlier MS. was destroyed by the fire in the Cottonian Library in 1731. The poem has been ascribed to Alfred, a priest of the Church of Durham between the years 1056 and 1071.*' VII. Of the siege of Durham and of the probity of Earl Uchtred. The only copy of the short narrative which is distin- guished by this not very appropriate title is preserved in the C. C. manuscript, in which the History of the Kings and other pieces in this volume are also found. It is not attributed to Symeon in the original MS., but his name is an unauthorised addition in a much later hand, probably that of Archbishop Parker. Although it contains considerable information as to the succession of the earls of Northumberland before the Con- quest, this seems to be purely incidental, its object being to explain the descent of certain manors alienated by Bishop Aldune on his daughter's marriage, some of which had reverted to the church, whilst others remained in lay hands. This is brought down to a period subsequent to the Conquest, and several names of proprietors occur, which are known to us in connection with the disturbances which prevailed in Northum- berland both before and after that event. This tract is also the ♦ p. 162, I. 5 ; Hist. Dunelm., ii., 13. ' See Preface to Lindisfarne Goiijpels, published by the Surtees Society. Digiti zed by Google PREFACE. XXXIX earliest authority for the statement of the transfer of the dis- trict of Lothian to the crown of Scotland by Eadulf Cudel, earl of Northumberland. It is, however, of less value historically, than as illustrative of the usages and manners of the times. We find a married bishop portioning his daughter out of the property of his see. We have instances, especially in reference to the Bishop's daughter, of the facility of divorce ; and a most remarkable case of deadly feud, continued through three gene- rations. We have a curious notice of the obligation of duelling. Cospatric the son of Archil is distinguished from others of the same name, as the individual who ought to have fought with Waltheof the son of Ailsi. As a mirror of every-day life amongst the influential classes in Northumberland, in the first half of the eleventh century, we have no such instructive docu- ment. It belongs to an age prior to Symeon, but he has not made use of it to the extent we might have expected. He details the assistance given by Uchtred to the Bishop in clear- ing the foundations for his new settlement at Durham, but he passes unnoticed the siege which is here recorded. This was probably owing to the difficulty occasioned by an error in the date, pointed out in the notes, which may in his judgment have cast a doubt on the statement altogether, and on the credibility of the writer. VIII. History of the Translations of St. Cuthbert. This work has been compiled within a short time of the establish- ment of the monastery of Durham, and has received additions from time to time, until it assumed its present shape. One ancient copy, still extant,' contains only the first seven chapters, and we have proof that in its original state it consisted of only six. These six chapters must have been in existence when Symeon composed his History of the Church of Durham during the priorate of Turgot, which oidy extended to the year 1109, as we have ample evidence that it was in his hands whilst he was employed upon that work. On the other hand it is equally certain that the seventh chapter was not written until after the ' MS. Harl., 1924. d2 Digiti zed by Google Xl PREFACE. decease of Ranulph Archbishop of Canterbury,' which occurred in 1122. The first four chapters are derived from the History of St. Cuthbert, and are all of them adopted or referred to by Symeon. The first contains the vision of King Alfred; the second the miracle of the three bloody waves; the third the legend of Onalaf ball, or, as his name is here spelt, Onalafbald ; the fourth is the history of the destruction of the Scottish host in the reign of Guthred. To all these Symeon, doubtless, had access in the pages of the earlier authority ; but the fifth and sixth are not to be found there, but first occur in the present work. The fifth chapter records the punishment of Barcwith or Barcwid, a soldier of Earl Tosti, for a violation of the sanc- tity of the monastic precincts, to which Symeon specially refers, as it is "elsewhere detailed more fully. ^'^ The sixth chapter contains a relation, adopted by Symeon, of the miraculous interposition, by which the monks were enabled to pass the sands between the mainland of Northumberland and the island of Lindisfarne at high tide, when they fled with the body of the Saint to escape the anger of William the Conqueror after the slaughter of B/obert Cumin and his men at Durham.* The seventh chapter, which forms chapter x^^ii. of the work as it now stands, is the most interesting of the whole, containing a minute and circumstantial account of the exhumation of the body of St. Cuthbert, a.d. 1104. This is found in all existing MSS. of the Translations of St. Cuthbert, to which indeed it gives name, the bulk of the remainder of the work being taken up with a series of miracles, which although due to the inter- position of the Saint, are only occasionally connected with tlie migrations of his remains. It is printed separately in the Acta Sanctorum, and a translation is given by the late Dr. Baine in his St. Cuthbert, pp. 75-78. The eleven intervening chapters, vii. to xvii. inclusive, occur in all the MSS. with the exception noted above; chapters xix. and XX. are in the Laud, Arundel, and Gale MSS., xxi. in Arundel and Gale only. ' See p. 194, note s. •• Hist. Dunelm,, iii., 11. • lb., Hi., 15. Digiti zed by Google PREFACE. xli It IS remarkable that there is no reference in this work to the ^^sion which led to Guthred's elevation to the throne of Northumberland, which is related in the Historia Cuthberti and repeated by Symeon ; and, further, that neither here nor in the Historia is there any notice of the miraculous preservation of the copy of the Gospels which was washed overboard on the occasion of the attempted voyage to Ireland with the body of the Saint. That legend rests on the authority of Symeon alone,*^ supported by the evidence of the book itself which is preserved to this day, and exhibits marks which have always been attributed to the eflFects of this immersion. The present is not merely the first complete edition of the Translations of St. Cuthbert, but, as regards by far the greatest portion of its contents, is the only edition. The compilation which is printed under this title in the Acta Sanctorum contains only the first chapter and part of the second,' the remainder being made up of many pages from Symeon^s History of the Church of Durham, and of another work entitled Relatio de Sane to CuthbertOy which is to a great extent a plagiarism from Symeon. In many of the MSS. in which the Trarislations occur they are followed by the Relatio, and the editor of the Acta Sanctorum had met with a volume of this kind in a muti- lated state, perfect at the beginning and end but defective in the middle, and thus containing the commencement of the Translations, and the conclusion of the Relatio, which he has not unnaturally supposed to be portions of the same work. These he has connected together by the insertion of matter equal to twelve closely printed octavo pages from Symeon, and has published the whole under the title of the History of the Translations of St, Cuthbert, The same text is reprinted in the Acta Sanctorum, and again by Mr. Stevenson in the Appendix to Beda's Historical Works, Mr. Stevenson says, '*The text here given has necessarily been adopted from the Acta Sanc- torum, no manuscript copy being known in England.*^ It would • lb., ii., 12. ' Ending with the word unda, p. IGi-, 1. 4. The text of the Mel alio is taken np at p. 22G in the Appendix to this volume, from the word tencra in line 32. Digiti zed by Google Xlii PREFACE. be difficult perhaps to give a more conclusive testimony of the inestimable benefit conferred on historic literature by the publi- cation of Mr. Hardy^s Catalogue of Materials for British His- tort/y than is affijrded by the fact that a reference to his pages has directed me to no less than nine MSS., one fragmentary, in various repositories in England, which have been collated for this publication. Of forty-four pages, to which the text extends in the present edition, little more than five are to be found in those which have preceded it, exclusive of the eighteenth chapter, which has been printed, as before stated, as a separate work. On an analysis of Mr Stevenson's pages, I find twelve occu- pied by Symeon, fifteen by the Relatio, and only between five and six by the work to which alone the title is applicable. The mixture of materials of later date has very much perplexed the consideration^ of the question of the true age of the Translations of St. Cuthbert, The indications contained in the first and second chapters might have been accepted as satisfactory proof that the work had been written before the History of the Church of Durham, had there not been evidence even stronger in the latter part of what appeared to be the same narrative, leading to a directly opposite conclusion. Symeon has a long story of what a garrulous old man professed to have seen in a vision, and the particulars, which are of great length, are introduced in the very same words into that portion of the Relatio which has been mixed up in former editions with the Translations ;y but Symeon says that he himself had heard them from the mouth of the old man, whereas the Relatio, as incorporated in the text of the Acta Sanctorum, merely says that many persons had heard them. The inference is clear that Symeon, who had the legend at first hand, must have written prior to the author, who only has it on the secondary testimony of others ; but this, we now know, applies only to the Relatio, and not to the TVanslations, The connection which has thus existed for so long between the Relatio and the Translations has given to the former an adventitious importance to which it has no inherent y Sc»o note n, p. 228-9, Digiti zed by Google PREFACE. Xliii claim^ and it has been thought desirable to give a place to it in the Appendix, divested of those details which are copied ver- batim from Symeon. It has thus been compressed within a moderate space, whilst as ample an opportunity is afforded of referring to it in connection with the matters before us as if it had been printed in extenso. The MSS. from which our text has been formed are 1. MS. Harl. 1924, a small quarto on vellum of the twelfth century. This manuscript contains only the first six chapters, and the eighteenth. 2. MS. Cotton, Nero A. ii., also on vellum, of the twelfth century, in duodecimo, ends abruptly in the middle of chapter xviii., but it contains, besides, the Relatio de Sancto Cuthberto. 3. MS. Bodl., Laud 491, a small thick quarto volume with some rich illustrations, written between 1160 and 1186; in single columns; a very fine MS., belonging originally to "Leo Pylkynton,'^ prebendary of Durham, whose autograph it bears. It contains Beda^s Life of St. Cuthbert, after which is a rubric '^Explicit liber de Vita et Miraculis beatissimi patris,'' etc. Then come two chapters of St. Cuthbert's miracles from Beda's Ecclesiastical History (i., 31,32), which also precede the Trans- lations in the two former MSS. The Liber de Translationibus extends to twenty chapters, and is followed by the Relatio. The text of this MS. is more correct than that of either of the preceding, but they very nearly coincide in those chapters which they have in conmion. 4. MS. Arundel 332, a very fine MS. on vellum, of the thir- teenth century, in octavo, agrees generally with the foregoing, but has one additional miracle, which forms chapter xxi. of the present edition. 5. MS, Gale, O. iii., 55, a volume which has been very kindly entrusted to the care of the Society by the Master and Fellows of Trinity College, Cambridge. It contains the twenty chapters, and is a MS. of great value and antiquity, having probably been written at Durham in the twelfth century. It subsequently belonged to the Priory of Holy Island. A full de- scription of this MS. is given in the Appendix to the Preface. Digiti zed by Google Xliv PREFACE. In accuracy it is perhaps superior to all the rest, and the text of the tractate De Translaiionibua is mainly derived from it. Besides these, the following MSS. have been examined : — 6. MS. Bodl., Digby 59, agrees substantially with MS. Laud, 491, but the chapters are somewhat differently arranged, the fourth chapter being placed before the first. It contains twenty chapters in all, after which are several chapters from Symeon. It is in small octavo, written circa 1200, and contains Sir Kenelm Digby's autograph, " Vindica te tibi ; Ken. Digby'* 7. MS. Fairfax, 6 : folio, double columns, a large and fine MS., containing all the Durham Historians; in a hand of the fifteenth century. At the beginning is this line with the Christian name of the transcriber, " Nomen soriptoris est Petrus plenus amoris." It contains the two chapters from Beda, with twenty of the Translations as in Laud. 8. MS. Cotton, Titus A. ii., a fine old book of the fourteenth century from the Durham Scriptorium, affords no additional matter. 9. MS. Dec. et Capit. Ebor., xvi., i., 12, a well-known volume which has been much used by the Surtees Society. It is of the fourteenth centuiy, and contains chapters xviii. to xxi. inclusive. 10. MS. Bodl., 514, a thin quarto in the old sheepskin bind- ing, written circa 1200, has belonged to the abbey of Jervaux in Yorkshire, and bears the inscription " Liber Sanctce Marue de Jorevalle;'' also the name of the grantee of the abbey lands, " Arthur Darcy.'^ It contains only a fragment of the Iransla- tionSj three or four pages of chapter xviii. All the above MSS., with the exception of No. 9, are noticed by Mr. Hardy. There is also a copy of the twenty chapters of the Translations without any distinctive title, with numerous other miracles from Beda, Symeon, and other known sources, in the "Lawson MS., the property of Sir John Lawson of Brough, Bart.^^ A minute description of the volume, by Mr. Longstaffe, will be found in the Archaeologia JEliana, vol. ii., part i., octavo Digiti zed by Google PREFACE. Xlv series. This MS. has been largely used by the northern his- torical writers. It is a small delicately finished volume in a hand of the twelfth century, with many interesting illuminations. Mr. Longstaffe suggests that these chapters, which were not known to him under any distinguishing title, may have been the work of Symeon written previous to the History of the Church of Durham, and afterwards freely drawn upon as mate- rials for his more ambitious volume. The same idea has occurred to Mr. Hardy, who offers also an alternative theory, that, if Turgot did write anything relative to the church of St. Cuth- bert, this may have been his work. Either hypothesis is worthy of consideration, with this limitation, that Turgot^s connection with the work can only have extended to the first six chapters, as the eighteenth chapter, which was originally the seventh, must, as has been already explained, have been written after his death. Symeon, on the other hand, was as well qualified as Turgot to have described the circumstances detailed in the eighteenth chapter, which relate to the disinterment of St. Cuthbert's remains, at which ceremony both were present, whilst the former only was alive at the date when the narrative was composed. — The intermediate chapters between the sixth and the eighteenth could scarcely have been written by, or even known to Symeon, or he would have made use of them, as he has of those which precede them, whenever they come within the period to which his history is limited. IX. The Arrival of the Saxons and the Succession of their Kings, In noticing the Abbreviatio Symeonis, attention has already been directed to this little work, which is prefixed to it in the only MS. of that abridgment which is known to exist,* in which both are jointly attributed to Symeon of Durham. We have, however, ample ground for treating thi» Anglo-Saxon history as a separate production, entirely distinct from the Abbreviatio, of which it is unnecessary to speak farther in this place. Of the Anglo-Saxon History we have three copies in which it stands unconnected with any other work. These are • MS. Cotton, Caligula, viii. Digiti zed by Google Xlvi PREFACE. MS. Cotton, Domitian, viii./ MS. liii. 11, in the Library of Magdalen College, Oxford;* and MS. B., xi. 35, in the Library of the Dean and Chapter of Durham.*" We will first describe the contents as we find them in the Cotton MS., prefixed to the Abbreviatio Symeonis.^ This copy, like all the others, conmiences with a long extract from Nennius, containing the description of Britain, with other particulars^ which have been omitted in the present volume. The proper contents are as follow. First, the genealogies of the royal families of Kent, Mercia, Wessex, Bemicia and Deira, from Woden downwards. Next follows an account of the settlement in Britain of the Saxons, Angles and Jutes, and then the succes- sion of the kings of all the states of the Heptarchy, Sussex excepted, in the following order: 1. Kings of Kent; 2. Of East Anglia; 3. Of Essex; 4. Of Mercia; 5. Of Wessex; 6. Kings of Bemicia, and, subsequently, of Northumberland ; 7. Earls of Northumberland ; 8. Kings of Deira. To these is appended a list of the founders of the several kingdoms ; and then an enumeration in the order of their succession of the archbishops of Canterbury and York; and the bishops of Lindisfame, and, afterwards, of Durham. Then follows the Abbreviatio Symeonis, « Vellum, quarto, thirteenth century. * Quarto, not later than the beginning of the reign of Stephen. At the commencement, in a hand of the beginning of the sixteenth century, is written, " Chronicon monachi cujusdam Dunelmensis." ' See Mr. Longstaffe's description of this MS. in Appendix to Preface. * The following description is fW>m Mr. Walbran*s report : — " The characters of the MS. refer it to the middle of the twelfth century. The handwriting is of the larger bold character of the period, with plain painted capital letters, with the exception of two, which have a little foliation. The text commences without any leading rubric. At the head of the first page is written in a hand of the seventeenth century, perhaps that of Sir Robert Cotton, whose signature is at the foot, Chronicon SymeonU monachi Dunelmensis, After a page and a half of introductory matter from Nennius is a curious illuminated head of Woden, crowned, with the heads of six of his sons disposed around, with genealogies below each. Thus under the head of a grave-looking personage, with yellow curly hair and a long beard, wearing a pyramidal cap, is written, * Woden genuit Beldei,* " etc. The MS. is on vellum, and in quarto. Digiti zed by Google PREFACE. xlvii The series of the kings of Wessex, and their descendants^ kings of England, is brought down to the reign of Henry I., who is also mentioned in the account of the earls of North- umberland as the reigning sovereign, who then held the earldom in his own hands. The list of archbishops of Canterbury is brought down to William A.D. 1122-36; of York, to Henry Murdac 1147-53; and of the bishops of Durham, to "William 1143-53; which shews that this, although the earliest copy extant, is only a transcript of an earlier original, and that the York and Durham lists have been extended to the transcriber's own time. In MS. Domitian A. viii., although probably transcribed a century later, the lists terminate at an earlier period, having been left without additions as they came from the pen of the original compiler in the reign of Henry I. William, as in the other list, occupies the throne of Can- terbury, but Thurstan, a.d. 1114-39, occurs as archbishop of York, and Ralph Flambard, 1099-1128, as bishop of Durham. This fixes the date of the original work between the years 1122 and 1128, which is of course quite consistent with the alleged authorship of Symeon. The two MSS., as regards the Saxon history, coincide except in a very few particulars. MS. Domitian has no rubrics to the sections, and there are some variations in the arrange- ment. The kings of Deira immediately follow those of Bemicia and Northumberland. Then come the archbishops and bishops, and, last of all, the earls of Northumberland. To the text of this MS. is appended a list of the counties in England, classed under the three divisions of Denelaga, Mer- chenclaga, and Westsexanelaga, which, as it does not occur in the other MSS., and has no apparent connection with the work, is not inserted here, but will be found in the Appendix,* with other matter of a similar kind. The Magdalen MS. is of the reign of Stephen, to which not only the lists of prelates, but the narrative itself, is brought ' Sec Appendix, p. 221-2, note «?. Digitized by Google 1 PREFACE. name contrasted with other ancient authorities, in note g^ p. 9, of this volume. From Ethelfnth to Ceolwulf, Beda and the ancient North- umbrian chronology appended to his works are the authorities followed. The ancient annals which are incorporated in the Historia Regum Anglorum are then taken up, and form the basis of the narrative, not merely to the period where they abruptly cease in the Historia Regum a.d. 802, but as far as they are used by Symeon in the Historia Dunelmensis to the reign of Ricsig a.d. 873-6. The length of this king's reign, which is not given in that work, is here stated to have been three years, which is also the term assigned to him in the second part of the Historia Regum, There is an apparent dis- crepancy between the two authorities as to the reign of his successor, Egbert II., who is here said to have reigned two years,^ i, e., to the year 878. In the second part of the Historia Regum he is spoken of as if he were still alive on the accession of Guthred to the throne of the southern province, as there stated, A.D. 883. The words are, Regnavit (Gnthredus) super Eboracum ; Egbert vero super Northimbros, The sense, how- ever, in which they were intended to be used might merely be, Guthred had the seat of his government at York, (whereas) Egbert only reigned over the Northumbrians (beyond the Tyne). Our authority, again, gives to Guthred a reign of fourteen years, whereas the Historia Regum places his death A.D. 894 ; but Ethelwerd, a much earlier and better authority, mentions his death and burial at York two years later, a.d. 896, which would be in the fourteenth year of his reign ; or, if we compute it from the death of his predecessor, Halfdene, we have fourteen years complete. The following table of North- umbrian chronology, from the slaughter of the two kings, Osbert and Ella, a.d. 867, to the death of Guthred, is com- piled from the several works in this volume, with the above correction from Ethelwerd : — ^ This statement is copied in the little Northumbrian Chronicle printed amongst the Excerpta Historica et Topographi<» in the Appendix, p. 219, 1. 30. Digiti zed by Google PREFACE. li VLTRJL TTKAlf. 8UPSB BBOBACUM. Egbertus 867-873 Interregnum, sub Danb 867-875 Eicsig 873-876 Halfdene 875-882 Egbertus II. 876-878 Guthred 882-3-896 Neither the Liber de Adventu Saxonuniy nor the Hisioria Regunij give us any intimation of the state of affairs in Northumberland on the death of Guthred; but Symeon, in his History of the Church of Durham, informs us that Alfred took the government into his own hands.* Even then indeed the Danes had leaders of their own, whom they dignified with the title of kings, but their authority seems to have been personal rather than territorial. Each could command the services of an organized host of his coimtrymcn wherever the prospect of plunder tempted him; but they reigned over no particular locality ; and we hear of them now in Northumberland, and now in Essex, Mercia, or East Anglia. When, on the accession of Edward the Elder to the throne of England, his cousin Ethelwald fled into Northumberland, he was received by these petty reguli, and acknowledged as "king and prince of the kings.^' Such is the statement of Henry of Himtingdon, an historian well informed on northern afiairs, who further ex- plains that the " Danish kings reigned in a confused manner, sometimes two, sometimes three, at the same time.^^ Ethelwald was slain a.d. 905, and the following year we find " king Edward from necessity concluded a peace with the army both of East Anglia and of Northumberland,^^ over which these reguli now held command, freed from the control of any superior. In 911, "the army among the Northumbrians broke the peace,^' and being defeated by the forces of king Edward, two of their kings, Eowils and Halfdene, were slain. Florence of Worcester, by a strange mistake, confounds this Halfdene with his namesake, who was the scourge of the previous generation, and assigns to him a reign of twenty-six years, but the actual interval from Halfdene's accession to the year 911 is not i Hist. Dunelm., ii., 14. Digiti zed by Google lii PREFACE. twenty-six, but thirty-six years. He then tells us that Regnold reigned ten years, and his brother Sihtric a few years, after whom came his son Guthferth, who was expelled by Athelstan A.D. 926. This chronology is framed on the assumption that Regnold succeeded immediately on the death of Eowils and Halfdene, placing the termination of his reign a.d. 921, and allowing five years for the reigns of Sihtric and Guthferth. But Regnold was engaged in Ireland long after 911,* and his connection with Northumberland commenced with the incur- sion in which he besieged and took York, which is fixed by the Saxon Chronicle a.d. 923, by the Historia Regum 919.-' In 924 he made submission to Edward the Elder, and the following year he was expelled. The Saxon Chronicle allows only one year for the reign of Sihtric, placing his death in 926, and the expulsion of Guthferth in 927. It is remarkable that the Liber de Adventu Saxonum makes no mention of Regnold at all, nor does it from this period furnish us with a single name or an incident of Northumbrian history down to the expulsion of Eiric, the last king of that province, with which we are not acquainted from other sources. The Historia Regum, on the other hand, whilst following for the most part the authority of the Saxon Chronicle, gives important details from some independent authority,* probably, as has been suggested, from a continuation of those annals on which the earlier portion of it is altogether based.' * In 916 Eegnold and Sihtric landed in Ireland ; one at Kfldare, the other at Waterford. From this time they appear fW)m the Irish Annals to have exercised a joint authority until a.d. 918, when their brother Guthferth, or Godfrey, made himself master of Dublin, and assumed the chief command, which he retained till his death a.d. 932. J The latter was probably the true date, as the events of Regnold's reign, as recorded in the Historia Cuthberti, the Historia Eegum, the Pictish Chronicle, and other authorities, would scarcely have been compressed within a period of two years. * See pp. 62-6 of this volume. ' We have traces in Roger of Wendover of the existence of some such work even in his time, from which he gives particulars not to be met with either in the tract before us, in the History of the Church of Durham, or in any other extant authority. He mentions, for instance, the Ui^rpation of Bedwulf in the Digiti zed by Google PREFACE. liii On the abolition of kingly government in Northumberland, the administration was committed to a succession of earls, some of whom presided over the whole district, whilst at other times it was divided into two provinces. As regards the country north of the Tyne, which had formed the kingdom of the two Egberts and Ricsig, this form of government had existed ever since the death of Guthred. The rulers, indeed, were during the former period known as dukes, instead of earls, but under both, as regarded the Northern province, the government was hereditary in the same family. Ethelward mentions the death of Eadulf, duke of Bamburgh, a.d. 912, and he is spoken of in the Historia Cuthberti as the friend of king Alfred.** In the same way his son Aldred is described as the friend of king Edward," and his name, Aldred of Bamburgh, occurs in the pages of our general historians, amongst the petty princes who did homage to Edward in 924, and to Athelstan in 926. Aldred had a brother Uchtred,** a name of constant recurrence, as is also that of his father Eadulf, amongst the earls who succeeded to his power. Of these earls we have two lists, both obviously derived from the same authorities, amongst which the tract De fourth year of Ethelred, the soa of Eanred, a.d. 844, an event which has escaped the notice of all our other historians, but which is confirmed by the existence of coins bearing the name of the usurper, which have been found with others of the same period at Hexham and elsewhere. Again, although in this tract, as well as in the Historia Eegum, we have the date of king Bicsig's death, Wendover alone tells us that it was caused by distress of mind induced by the devastations of Halfdene, who had overrun his kingdom, and parcelled out his lands amongst his followers. Again, we learn from the Historia Regum that Eiric, the last Danish king of Northumberland, was slain by Maccus, the son of Anlaf. Wendover gives much fuller particulars. Besides, supplying the date a.d. 750, two years after Eiric's expulsion, he informs us that he was slain through the treachery of earl Osulf by Macon, the consul, with his son Henry and his brother Reginald, in a solitary region called Stainmore. This Maccus, or Macon, lord of Man and the Isles, the " arch-pirate " of Malmesbury, occurs twenty years afterwards in the list of princes who performed an act of homage to king Edgar on the river Bee, near Chester. Further instances of the exclusive information preserved by Wendover will occur under the earls of Northumberland. - p. 147, 1. 25. " ibid., 1. 24. » ibid., 1. 31. Digiti zed by Google liv PREFACE. Obsessione Dunelmi, in the present volume/ is not the least important. One list follows the series of kings of North- umberland in the lAbeUus de Adventu Saxonum, the other is introduced^ somewhat out of place, under the year 1072, in the Historic RegumS In both Osulf is represented as the first earl of the two provinces of Northumberland in the reign of Edred. In the Historia Regum we are told that, in the reign of Edgar, Oslac waB associated with him, to whom he resigned the province of York, retaining only the district north of the Tyne. According to the lAbellus, Osulf was sucdeeded in due course by Oslac in York, and by Eadulf Yvilcild in all the country from the Tees to the Frith of Forth (Myreforth). ''These two earls,'' it is added, " with Elfsius, bishop of the see of St. Cuthbert, pre- sented Kyneth, king of the Scots, to king Edgar, who, when he had done homage, gave him Lothian, and dismissed him with great honour." We can scarcely suppose that Eadulf Yvilcild is a fictitious character, introduced for the purpose of playing a part in the transfer of Lothian to the Scotch, which might with equal propriety have been assigned to Osulf or Waltheof.' Neither is there any reason to doubt the perfect f p. 154. « This ifi evidently not the place which the list originally occupied, as a reference is made two years earlier, a.d. 1070, to a statement contained in it respecting earl Gospatric, " qui, ut supradictutn est" etc. In Hoveden's Annals, which are to a great extent a mere copy from the Historia Regum, it is placed under a.d. 963, which should undoubtedly have been its position in the latter work, in which we find under the previous year, " Defecerunt hie reges North- anhymbrorum ; et deinceps ipsa provincia administrata est per comites" (p. 66). ' Until the examination of the Libellus de Adventu Saxomtm, the earliest known authority for this account of the cession of Lothian was Roger of Wendover, and as no mention of any earl Eadulf earlier than Eadulf Cudel occurred in any list then known, it was assumed that Eadulf had been written by mistake for Waltheof, senior, the &ther of earl Uchtred. See p. 90, note c, and p. 212, note h. Wendover's account, again, gives fUrther particulars which are not elsewhere to be found : — '' Bishop Alfsey and earl Eadulf conducted Kenneth, king of Scotland, to king Edgar, who made him many presents of his royal bounty. He gave him, moreover, the whole district called Laudian in the native tongue, on this condition, that every year, on certain festivals, when the king and his successors wore the crown, he should come to court, and Digiti zed by Google PREFACE. Iv bona fides of the narrative of this transaction, written, be it remembered, at a period long prior to any dispute as to the relations between England and Scotland. On the other hand, it is not diflScnlt to accoimt for the author of the Historia Begum not merely omitting this incident, but leaving out the name of Eadulf Yvilcild altogether, under the impression that his authority had confounded it with that of Eadulf Cudel, to whom the cession of Lothian is imputed by another authority, the tract De ObsesHone Dunelmi, There is in fact no inconsistency between the two state- ments. Nothing is more probable than that the province now ceded was reclaimed by Uchtred, the most powerful of all the Northumbrian earls, and was again wrested from the grasp of his unwarlike brother and successor Eadulf Cudel. Some particulars occur in the Historia Regum which are not in the Libellfis, but these are generally to be foimd in the tract De Obsessione Dunelmi, with the exception of the account of the death of Eadulf Rus, the assassin of bishop Walcher, by the hands of a woman ; his burial at Jedburgh ; and the subsequent disturbance of his remains by prior Turgot. Appendix, No. I. HistoHcal and Topographical Extracts, These extracts have been printed amongst Symeon's works by Twysden, from the MS. of the History of the Church of Durham, in the Public Library of the University of Cambridge,* and have also found a place in the English translation of that author in the Church Historians of England, where they are celebrate the festival with the other nobles. The king gave him besides many mansions on the road, that he and his successors might find entertainment in going and returning; and these houses continued to belong to the kings of Scotland until the time of Henry II.*' • MS. P. f., i., 27. The History commences at folio 122 with the Apologia Symeords ; next follows the Preface, then the Capitula extending to the middle of folio 128. These extracts occur without any interval, extending from the middle of f. 128 to the bottom of f. 130 h. €2 Digiti zed by Google Ivi PREFACE. entitled Chronicle of the Anffles, by which designation they are once referred to in a note in the present volume/ The first extract is taken verbatim from William of Malmes- bnry, and a reference has been given in a note to the original, as it has not been thought necessary to reprint it entire. Then follows a series of notices of Northumbrian history, the mate- rials of which have been brought together from a variety of sources. These have been printed with references to the original authorities. The third part, which is of somewhat greater interest, con- tains an account of the several Bishops^ sees in England, with a list of the counties arranged under the heads of Westsaxena- laga, Denelaga and Merchenelaga. Another copy of it exists in MS..Norf., Arundel 222i and has been printed by Gale in the Scriptores xv., under the title of De partitione provincuB in schiras et episcopatus, et regna. A collation of the two copies has resulted in a greatly amended text. A third copy occurs at the commencement of the Chronicon Monasterii de Hida (a totally distinct work from the Liber de Hida) MS. Cotton, Domit. A. xiv. The date of the compilation is during the reign of Henry II., whose grandfather is referred to as Henry L This is also the date of the Cambridge MS. The other copies are more recent, the Cotton MS. being of the fourteenth century, the Arundel of the fifteenth. The portion of the latter to which the conclusion of the title, Partitio in regna, refers is merely an extract from Malmesbury^s History of the Kings of England," and this also is to be found in another part of the Cambridge volume.*' Appendix, No. II. A brief Relation of the Life of St. Cuth- bert. This piece consists of two parts, of which the first con- tains a short notice of the life of St. Cuthbert, which although it contains little, if any, original information, is perhaps entitled to be preserved amongst the numerous memorials of the saint. The second part contains a number of miracles, almost ex- clusively derived from Symeon's History of the Church of ' p. 73, note /. " i., 6. ' Folio 215. Digiti zed by Google PREFACE. Ivii Durham. Of these it has for the most part been considered sufficient to give the title and initial line. They would have been omitted altogether, but for their connection with the publication of the Translations of St. Cuthbert, with which, as we have seen, they have been mixed up. The portion which has been mistaken for the conclusion of the Translations, com- mences with the word ^^ tenera^' at the bottom of p. 226. The last chapter, which contains an enumeration of the pos- sessions of the church founded at Lindisfame, and ultimately established at Durham, is printed entire for the purpose of comparison with other documents of the same class, none of which altogether correspond. Of the MSS. which contain the Translations of St. Cuthbert, four also contain this Relation; MSS. Nero and Titus in the Cottonian Library, Laud in the Bodleian, and Gale in that of Trinity College, Cambridge, all which have been examined for the present edition. Mr. Hardy refers to another, MS. Sloane, 1772, vellum, quarto, twelfth century. Appendix, No. III. Life of Margaret Queen of Scotland, attributed to Turgot, Prior of Durham. It has been thought desirable to bring together in this collection everything which has been ascribed to the pen of Turgot, as bearing upon the question of his alleged authorship of the History of the Church of Durham. Of the Life of Queen Margaret but one copy exists in manu- script in this kingdom, in a folio volume on vellum, in double columns, of the latter part of the twelfth century. Cotton, Tibe- rius, D. iii., which was much injured by the great fire in the British Museum. It was long supposed to have been rendered altogether useless for the purpose of reference, but has been repaired and restored so successfully, that, with comparatively trifling exceptions, where the tops of the leaves have been con- sumed, the whole of the contents can be decyphered by painful study. It contains a collection of the Lives of British Saints, in which the Life of St. Margaret immediately follows the Legend of the " Passion of the holy martyrs. Primus and Felicianus,^^ Digiti zed by Google Iviii PREFACE. and has this rubric, ^' Incipit Translatio et Vita Sanctse Marga- retfie reginae Scottorum/^ It is printed in the Acta Sanctorum, and again by Pinkerton in his lives of the Scottish Saints. An abridgment exists in the MS. Cotton, Tiberius E. i., a folio in double columns, also injured by fire. It extends only to four and a half pages, and is of the beginning of the fourteenth century. At the foot of the pages is a pedigree of the descend- ants of king Malcolm. This abridgment has been printed by Capgrave with the addition of a section from Aelred of Rievaulx, and has been re- printed by Surius. Pinkerton^s collection contains the abridg- ment, as well as the more extended biography. Both works have been carefully collated with the MSS. by Mr. Raine for the present edition; all variations between the original and the abridgment are pointed out; and those passages which have been rendered illegible by the fire have been supplied from Pinkerton. These are distinguished by brackets, the portions between which represent the amount of injury sustained. The writer, in his dedication to Matilda, queen of England, the daughter of Queen Margaret, gives only the initial letter of his name, describing himself as "T. servus servorum S. Cuth- berti,'^ from which we gather that he was at the time of writing it a monk of Durham. He writes in a great measure from his own knowledge, and details the particulars of an interview with the queen not long before her death. From an expression which she uses in addressing him, " Ego posthac in hac vita diu non subsistam : iu autem non parvo post me tempore vives/' it is probable that the author was not then an old man. He was not present at her death, but gives an account of it from the narration of the priest who attended her, and who afterwards became, like himself, a monk of Durham. Fordun twice quotes the work as the production of Turgot,*' and it is probably on his authority that Capgrave in his edition of the abridgment re- presents the conversation referred to above, as having taken place between the queen and Turgot, whom he describes as her " See the passagej* in italics in extract iv., p. 258, and extract v., pp. 259-60. Digiti zed by Google PREFACE. lix confessor. This is evidently a misconception. There is nothing in the original biography to lead to the belief that the writer conversed with the queen otherwise than as a confidential friend. That he was her confessor in no way appears ; and if we identify him with Turgot, the assumption is preposterous. His avoca- tions at Durham^ where he held the responsible position of Prior more than five years previous to Margaret's deaths are altogether inconsistent with such an idea. There is indeed no primd facie reason to doubt that a Prior of Durham might be a visitor at the Scotch court, or that his station and character would commend him to the confidence of the queen. There are, however, circumstances peculiar to Turgot, which render it unlikely that he was either the guest of Malcolm, or the author of such encomiums upon him as are contained in the work. We know of one previous visit which he paid to Scotland in company with Aldwine, his predecessor in the priorate, when they were driven from Melrose by the persecutions of Malcolm.* The same consideration, which makes us doubt the probability of the attendance of the latter at the ceremony of the foundation of Durham cathedral, makes us hesitate to believe that Turgot would voluntarily throw himself upon his hospitality. It is too much to say that either statement is necessarily untrue, but it is strange that, if true, both should remain unrecorded by the contemporary historian of the church of Durham. The question is further complicated by the existence of a second claimant, Theodericus, whose name is inserted instead of the initial T., in the Acta Sanctorum, the text of which is derived from a foreign MS., with the age and character of which we are unacquainted. ^ In the list of the monks of Durham we meet with one of ' Bed cum regi Scottorum Maloolmo, ad quern locus iste (Mailrosense monasterium) pertiuebat, eorum (Aldwini scilicet et Turgoti) ibi conversatio innotuisset, graves ab illo injurias et persecutiones pertulerunt, pro eo quod Evangelicimi prseceptum servantes, jurare illi fidelitatem noluerunt (Hist. Dunelm., iii., 22). 9 " Codex Valcellensis, in Hannonise monasterio.'* Digitized by Google Ix PREFACE. this name ; but here again a difficulty arises from the lowness of his position on the roll, where he stands the hundred and thirty- first in order. If the transcriber of the MS. had no better ground than the occurrence of the initial T. in Theoderic for selecting him as the author, there are no less than five other monks whose names equally satisfy this condition, and who precede Theoderic in the date of their profession. Turkil stands eighth, just two below Turgot, and Thurstan seventy- sixth, being thirty-eight below Symeon. There are two of the name of Thomas who stand eighty-third and eighty-sixth, and another called Turold, eighty-ninth. Even the last of these, although apparently too low on the roll, stands earlier by forty- two than Theoderic. But for the objection stated above, the claims of Turgot would unquestionably be superior to those of any other, whilst those of Theoderic, except so far as the authority of the MS. supports them, are inferior to all. If Theoderic really was the author, and as such, the friend and confidant of queen Margaret, we can only reconcile the fact with his position on the roll by supposing that he entered the monastery in extreme old age many years afterwards. Pinkerton's volume, of which only one hundred copies were printed, has become so scarce as to be even more difficult of access than the voluminous Acta Sanctorum from which it was taken, and a new edition of this tract has long been a deside- ratum. Appendix, No. IV. Fordun's Extracts from Turgot. Of these extracts, a few words in the fourth,' and nearly the whole of the fifth* are from the Life of Queen Margaret, printed above, which is there referred to as " The Legend of the Life of the Blessed Queen.^^* By far the greater part of the remainder is from the Genealogy of the Kings of England by Aelred of Rie- vaulx, as will be seen by a reference to the notes. The part which is unaccounted for is probably taken from some other work of the same author, whose writings are very numerous, and some are not now known to exist. Amongst others a Life • p. 258, 1. 13-14, 16-17. " p. 259, 1. 10. * p. 259, 1. 8. Digitized by VjOOQ IC PREFACE. Ixi of Queen Margaret is ascribed to him by our early bibliographers. It is even probable that the portions which were originally in the Life ascribed to Turgot, may have been found by Fordun incorporated in the Biography of Aelred, and that on this ground he has ascribed not merely the Life but the Genealogy, and perhaps other works of Aelred, which were collected in the same volume, to Turgot. The object, however, of publishing the Life of Queen Mar- garet, and the extracts from Fordun in this volume, is not so much to determine the authorship, as to shew that even suppos- ing them to have been all written by Turgot, there is nothing in them in any way akin to the History of the Church of Dur- ham, or which can in any way advance his claim to the author- ship of the work. A curious account of Turgot's eariy life will be found in the Historia Regum, at page 95, but it seems to be rather legendary than historical, and is probably one of the later additions, subse- quent to the time of Symeon. At all events it receives no sanc- tion from his History of the Church of Durham, in which, if authentic, it would probably have found a place. At page 91 we have an instance of the exercise of his jurisdiction, most likely in his archidiaconal capacity, at Jedburgh, which like Melrose was an ancient possession of the church of St. Cuthbert within the dominions of king Malcolm. His tenure of the priorate was unmarked by any important events, if we except the rebuilding of the church of St. Cuth- bert, a work more immediately due to the bishop, but to which he contributed his assistance, and the translation of St. Cuth- bert's remains. His subsequent career as Bishop of St. Andrew^s was as unsatisfactory as his earlier experience of the same country during his residence at Melrose. The only complete edition of the works usually ascribed to Symeon of 'Durham is contained in the Historic AnglicaruB Scripiores Decern, published by Sir Roger Twysden in 1652, in a bulky volume of 1,500 folio pages, 136 of which, printed, with the exception of a few pages at the commencement, in double columns, are devoted to Symeon. Amongst the contents Digiti zed by Google Ixii PREFACE. are several other works of great ioterest, whilst others are of inferior value. The editorial labours in respect to this publication have been performed in a manner much more creditable than in the case of the majority of the early editions of our mediaeval historians. The text generally is tolerably correct, and the mistakes which occur are much more frequently due to the transcriber of the MS. than to the editor of the printed volume. This especially applies to the frequent errors in the orthography of proper names, in most cases originating in the substitution of one Saxon character for another of nearly similar form. No attempt has been made by Twysden to ascertain the authorship of the several pieces, or to discriminate between those which are really the productions of Symeon, and those of older date which have been mixed with them. Prefixed to the volume indeed is Selden's essay already referred to, which seeks to award to another pen the merit of the History of the Church of Durham; but this, if an exception, is an unfortunate one. Neither has the text in any case been illustrated by such notes as are absolutely essential to the general reader. The MSS. used by Twysden are contained in two folio volumes, both of which were formerly the property of arch- bishop Parker, by whose liberality one was consigned to the Public Library at Cambridge, the other to that of C. C. College in the same University. Of both these volumes we have already spoken. From the MS. in the Public Library Twysden has printed the History of the Church of Durham, with the His- torical and Topographical Extracts printed at p. 217 of the present volume ; the Continuation of the above History ; and the Historia de Sancto Cuthberto, with certain charters and illustrative documents appended to it and to the Continuation. From the C. C. manuscript he has printed the twt> Tracts on the archbishops of York, and on the siege of Durham ; and the History of the Kings of the Angles and Danes, including under that title not only the two pieces which precede it in this volume, but the long extracts from Beda above referred to. Digiti zed by Google PREFACE. Ixiii Besides the two Cambridge MSS. he used others, which will be described in the second volume, on the History of the Church of Durham, but none as regards the works in the present volume. In 1732 an admirable edition of the History of the Church of Durham, which we have previously had occasion to notice in connection with Rudd's reply to Selden which is prefixed to it, was published by Dr. Bedford in a small octavo volume. This edition is based on a MS. now in the Library of the University of Durham, which was unknown to Twysden and Selden, and which will be fiiUy described in the Preface to the second volume. The only other portion of any of the reputed works of Symeon which has hitherto been published is contained in the solitary volume of the Monumenta Historica Britannica. This is limited to the First Part of the Historia Regum, with such portions of the original matter in the second part as refer to the period antecedent to the Norman Conquest. Of the merits of this publication imder the editorship of the late Mr. Petrie, it is unnecessary to speak, but it contains only a small portion of the works of Symeon, and is incorporated in a volume of colossal size. Seeing, then, that the text of the Decern Scriptores is capable of considerable amendment, and is unaccompanied by such explanatory notes and elucidations as historical readers are accustomed to meet with, the Coimcil of the Surtees Society resolved to place the Works of Symeon of Durham on their list of intended publications. To this resolution the existence of a small portion of one of the works in the Monumenta Britannica constituted no objection, but it was doubtful whether the existence of Bedford's edition might not render it expedient to exclude the History of the Church of Durham from the proposed publication. The increasing scarcity of that volume, and the growing demand for works of this class, tends year by year to diminish any hesitation which might exist on the subject, but it has been determined in the first instance to confine the publication to Qigitized by Google Ixiv PREFACE. the first volume of Symeon's works, leaving the History of the Church of Durham as material for a second. The Editor agreed, at the request of the Council, to under- take the supervision of the first volume only, but he trusts ere long to see the second also completed imder an editor more conversant than himself with tasks of this nature. He was only induced to incur the responsibility to this extent by the kind offer of the Rev. James Raine, the able and indefatigable Secretary of the Society, to relieve him altogether from the task of collating MSS., and to assist him in the correction of the press. The task of collation, which was expected to be chiefly confined to the Cambridge MSS., has been much more onerous. As regards the works in the former edition, a second MS. of the tract on the archbishops of York required attention, whilst the discovery of another and most important MS. of the His- toria de Sancto Cuthberto is due to Mr. Rainess research. The additional matter which has been inserted involved greatly increased labour, a large share of which devolved upon the same kind friend. Seven of the MSS. of the Translations of St, Cuthbert, several of them containing also the Relatio, and a mass of extraneous matter, have been examined and collated by him ; also the MSS. of the Life of St. Margaret, and the abridg- ment of the same, both of which required peculiar attention, in consequence of the injuries which they had sustained from fire. He also made a very minute collation of the Liber de Adventu Saxonum, in the Library of Magdalen College, Oxford, with the transcript which I had obtained from the British Museum. All this involved repeated journeys to London, Oxford, and Cambridge. I am also indebted to Mr. Raine for the references which appear in the notes not only to the endless quotations from the Holy Scriptures, but to verses taken from Boethius, Sedulius, and Aldhelm, as well as to the writings of Baronius relative to councils and other ecclesiastical matters. Digitized by Google PREFACE. IXV I have further to discharge a pleasing duty in acknow- ledging my obligations to other friends. To Joseph Burtt, Esq., Assistant-Keeper of the Public Records, for the pains which he took in collating the Hale MS. of the tract on the archbishops of York, with the Cambridge transcript, and also in examining a work in the same collection, which was supposed to resemble the Historia Cuthberti, and sending me numerous extracts which shewed the fallacy of that view. The same gentleman kindly superintended the transcrip- tion of two MSS. of the Translations of St. Cuthbert in the British Museum, and of the MS. Caligula A. viii. of the Liber de Adventu Saxonum, To Mr. Walbran, so favourably known to the members of the Surtees Society by his volume of the Memorials of Foun- tains Abbey, and other works, for an elaborate report on the volume in the British Museum containing the Liber de Adventu Saxonum and the Abbreviatio Symeonis, and for his examination of a second MS. of the former work in the same repository. I should have printed Mr. Walbran's report in exienso, if I had not been induced by the great importance of the work to which it refers, to include it in this collection, thus rendering a detailed account unnecessary. To Mr. LongstaflFe I am indebted for a minute description of a MS. volume of historical materials in the Library of the dean and chapter of Durham, containing, inter alia, a transcript of the same work, De Adventu Saxonum, with numerous inter- polations and additions, from which he furnished me with copious extracts. In addition to the printed works of Symcon in the editions to which I have referred, I have not failed to avail myself of the information contained in the preface and notes to Mr. Stevenson^s translation, published in the Church Historians of England. I cannot forbear expressing my obligations to two works of national importance, the Monumenta Historica Britannica, which will remain a monument to all ages of the learning, judgment, and industry of the late Mr. Petrie, and to the Digiti zed by Google kvi PREFACE. Catalogue of the Materials for British History, by his friend and coadjutor Mr. Duffiis Hardy, the present chief of the Record establishment. Of the value of the latter I have already adduced a striking instance. Of the former I will only say that, irrespective of the erudition which is so eminently displayed in the preface and notes, I have in numerous cases derived assistance and information from a glance at the lucid and comprehensive Index Rerum, which I could only have obtained otherwise by a toilsome search through many volumes. It will be observed that I have invariably spelt the name of my author Symeon, instead of Simeon, the orthography adopted by Twysden on the authority of the Cambridge MS. In this I am supported by the list of monks in the autograph copy of the History of the Church of Durham, and by the spelling of the name in the Liber Vitse, and the ancient Obituary of that church. The same orthography also prevails in Reginald's Miracles of St. Cuthbert, and in the Cotton MS. of the Arch- bishops of York, and is adopted by Leland. I. H. H. Digiti zed by Google APPENDIX TO PREFACE. PART I. A Description of the MS. of Symeon, MS. C. C. C, F. v. 139, sm. folio, written in double column, sac. xii exeunte. It was given by archbishop Parker to the College. The MS. contains at the commencement a rough list of its contents, made in the fifteenth century, so that archbishop Parker has not altered the position of any of the portions of the volume, as he did in many other cases. On the title are the following lines : — " DivitiiB plena, genetrix quoque, Virgo serena, Sint procul obscsena mortis mihi, mater amsna." Below this are two short extracts from "Ge(nnad)iu8 Massiliensis in libro de Illustribus Viris.^' Foil. 2 a, 17 4. Rubric, " Incipit Historia omnimoda^' (cum bona chronica ejusdem) . Incipit. " Mundum sine initio.'^ Explicit. " Per lumen scientiae ad gloriam et honorem perducat." This consists of sacred and profane history in the shape of notes, and a list of the Popes. Foil. 18 a, 36 4. Rubric. "Incipiunt Chronica abbatis Prumiensis monasterii, ubi Lotharius imperator ad conver- sionem venit.^' Incipit. " Anno imperii Octaviani Csesaris xlii.'^ Explicit. " Ex quo vulnere eadem nocte extinguitur.'' It ends with the year 1002, and contains little of importance. See Martene et Durand, Ampl. Coll., iv., 517. Digiti zed by Google Ixviii APPENDIX TO Foil. 37 a, 47 a. Rubric. ^' Incipit historia piae memorisE Prioris Ricardi Haugustaldensis ecclesiae de gestis regis Stephani et de bello Standardii.'^ Printed by Twysden and the Surtees Society. This begins with a large letter illuminated in red and green. Foil. 47 a, 49 b. Rubric, " Incipit Cronica ab Adam usque ad Henricum.^' Incipit, " Adam cxxx ann' genuit Seth.'^ Explicit, "Qui autem post hunc regnaturus sit pos- teritas videbit.^^ See Memorials of Hexham, i., pref., cxlv. It is in the same hand as the preceding. Foil. 49 i, 51 a. Rubric. "Incipit epistola Simeonis mo- nachi ecclesiae Sancti Cuthberti Dunelmi ad Hugonem decanum Eboracensem de archiepiscopis Eboraci." Printed by Twysden and in this volume. In the same hand. Foil. 51a, 52 b. Rubric, " De Obsessione Dunelmi et de probitate Ucthredi comitis.^' Archbishop Parker has added several other words which appear in Twysden. Printed by Twysden and the Surtees Society. In the same hand. Fol. 52 b. The rubric at the commencement of Symeon's Historia Regum, p. 11 of this volume, is at the foot of the page. Fol. 53 a begins with another rubric in a rather different character, " Incipit passio Sanctorum ^Ethelberti atque Ethelredi rcgiae stirpis puerorum'^ (p. 1). The concurrence of the two rubrics is most peculiar, and I know of no other instance. The Historia Regum ends with folio 77 b, Fol. 78 a, A capital letter in red and green, like that at the commencement of Richard of Hexham ; and then begins the Recapitulatio in the same hand which wrote the notice of carl Uchtred and the preceding tractates. Foil. 78 a, 130 b, Incipit, " Anno ab incarnatione Domini Dcccxlviii.'' All this is written in one good and uniform hand. Fol. 130 b. Rubric, " Incipit historia Johannis Prioris Haugustaldensis ccclcsise xxv annorum.^^ Printed by Twysden Digiti zed by Google PREFACE^ PART I. Ixix and the Surtees Society. In the same hand. The sequence of this Chronicle is broken by the following insertions : — (Fol. 132 b. Rubric. '' Incipit descriptio Serlonis monachi^ fratris Radiilfi abbatis de Parcho^ de bello inter regem Scotiae et barones Angliae.*' In verse. Printed by Twysden. Fol. 133 a. Rubric. ^' Quomodo a paucissimis interfectus sit Sumerledus Cicebi^ {e king^ cum suo immenso exercitu.^^ Incipit. '' David rege mortis lege clauso in sarcofago." Ejcplicit. " Et honori et decori Kentegemi tribuit.^* An interesting and unpublished poem. I gave a transcript of it to the late Mr. Joseph Robertson for publication in the proceedings of one of the Scottish clubs. Foil. 133 b, 137 a. Rubric. " Incipit descriptio viri vene- rabilis -^thelredi abbatis Rievallis de bello inter regem Scottise et barones Anglise apud Standardum juxta Alvertoniam.*^ This begins with a red and green letter, as other preceding tracts, and is in the same hand. Rubric at end. ''Explicit descriptio -^thelredi abbatis; incipit descriptio praedicti Prioris Haugustaldensis ecclesise." Printed by Twysden.) Foil. 137 a, 146 a. John of Hexham begins again with the words, " Eodem anno mortuus est Petrus Leo.'' Foil. 146 a, 148 b. Rubric. '' Explicit opus Johannis Prioris XXV annorum ; incipit de quodam miraculo mirabili.'' The story of the Nun of Watton, printed by Twysden. Archbishop Parker has added to the rubric, "Autore Aluredo abbate Rievallensi,'' and Twysden has printed it so. In the same hand. Foil. 149a, 157a. Rubric. "Quomodo et a quibus coeno- bium Sanctse Marise Eboraci fundatum sit, et quantas invidorum perturbationes impulsa sustinuerit, sed, Dei protegente gratia, magis ac magis aucta et multiplicata fuerit.'' Incipit. " Quamvis sancta et una et universalis ecclesia.'' Eaplicit. " Per Christum Dominum nostrum. Amen.'' Written by abbat Stephen,and continued, afterwards, by Simon de Warwick. Noticed by Leland and Dugdale. Copied by me. In another hand, also of the twelfth century, perhaps a little later. / Digiti zed by Google IXX APPENDIX TO Included with this there is archbishop Thurstan's letter about the secession of the monks of St. Mary^s Abbey to Fountains, which has been collated for the Memorials of Foun- tains Abbey, vol. i. The rubric at the beginning is, "Quomodo Funtanense coenobium sumpsit exordium." Foil. 157 a, 159 a. Rubric. '^ De Vita et Conversatione Gereberti papae." Incipit. " De Johanne qui et Gerebertus dictus est.'' Explicit, '' In aqua aspectum intuentium fallere.'' Foil. 159 a, 160 a. Rubric. '' Visio Karoli Imperatoris." Incipit. '' In nomine Dei summi, regis regum.'' Explicit. " Sine fine, in ssecula sieculorum. Amen." Foil. 160 a. Ruhric. ''Visio Sancti Maurilii." Incipit. " Sanctus Maurilius." Explicit. " Elevatum est." Foil. 160 a, b. Rubric. '' De an(n)ulo statuae." Incipit. " Venmi ut Romam revertar." Explicit. ''Ad memoriam posteris transmittendum." The weU-known mediaeval story. Foil. 161 a — 164 a. A curious story about a York merchant of the name of Amulf and the Saxon king Elle who had com- mitted a rape upon his wife. Incipit. " Domino et patri venerabili atque amando." Explicit. " Residuum vitse meae in dolore peragam." Printed by Mr. Petrie, and also by the Caxton Society. Foil. 164 a b. Rubric. " De eo quod Eboracensis ecclesia nullum dominium super Scottos habere debet." Incipit. " De Eboracensis ecclesiae primatu." Explicit. " Ipsa in suum sola optinet." Copied. Of little value. Fol. 164 b. Rubric. "Visio cujusdam clerici de gloria regis Malcolmi, cui, ad singula interrogata super statu suo, in hunc sensum respondit." Incipit. "Cur sic, care, taces? Pro me loquitur meavita." Explicit. " In coelestes thesauros intulerunt mella." Copied by me. Unpublished. Digiti zed by Google PREFACE, PART I. Ixxi Pol. 165 a, is a blank leaf on which is written in a fifteenth century hand the speech of the men of Galloway at the battle of the Standard — as given by Aelred. Foil. 165 b — 175 b. Rubric. " Incipit eulogium brevissimum Britanniae insulae quod Ninnius Elvodugi discipulus congre- gavit.'^ I have omitted to copy the first and last words of this and the next tract. This MS. of Nennius has many curious interpolations and additions. Foil. 175 b — 178. Rubric, "Vita sanctissimi atque doc- tissimi viri Gildse incipit.^' On the fly leaves, at the end, are a few genealogical and historical notes of no value, and in a late hand. Some of the tracts at the end of the volume are of a later date than their predecessors, but I should say that there is nothing later than the reign of king John. The date of the Corpus MS. is probably about 1180. It is later than the MS. of Symeon in Bishop Cosin's library at Dur- ham, as well as inferior to it in execution. The Corpus MS. of Symeon is done by the same hand that wrote the History of the Church of Hexham by Prior Richard, which is in the Cambridge University Library, and probably by the same hand that wrote Symeon's History of the Church of Durham, Beda's Eccle- siastical History, and Ethelwold^s account of the abbats of Lin- disfame, which occur in the same volume. These three are better executed than the others, and, if not by the same hand, have at all events been written in the same place. The date of the rubric at the beginning is perhaps a little later than the MS., but not much. From the allusion in it to Henry I. it is obvious that the writer knew of Henry II., who became king in 1154. The Historia Regum is carelessly written in several hands and inks. The portion arranged under years is tolerably evenly done, and by one hand probably. The extracts about Ethelbert and Ethelred, the genealogy of the kings, the notices of Benedict and Ceolfrid, the poetical extracts from Beda, and that from /2 Digiti zed by Google Ixxii APPENDIX TO Malmesbiiry, are in various hands. The poem of Beda is ftill of interlineations^ other words being inserted with the word vel before them. The word vel occurs in other places throughout the first part of the MS., shewing that it was regarded as subject to correction. There are also many interpolations (given between the lines), not noticed as such in the printed text, which have evidently been done by a north country hand. I regard the greater part of this as Symeon's own notes and extracts, out of which the chronicle from 848 downwards was constructed and perhaps designed to be extended upwards. The scribe found them with the completed portion (t. e. from 848 downwards), and copied the whole. He has shewn his estimate of Part No. 2, by copying it carefully and neatly. The First Part he has treated as a set of Notes, as he found it. Even the chrono- logical part is carelessly written, and he has probably added largely to the whole, intending perhaps to make something orderly of it. He probably inserted the accounts of Acca and Alchmund, and secured copies of the Passion of Ethel- bert, etc. TTie Recapitulatio begins in 848 (Twysden, col. 137), with a carefully made letter in green and red, evidently intended to mark the commencement of a work. It is carefully and neatly written throughout in the same set and orderly hand which wrote foil. 37-62, and which goes on afterwards. In this part there are occasional erasures, and words put between the lines, or in the margin, or at the foot of the page. Of these the greater number, especially the marginal re- ferences relating to northern bishops and persons, are in a coarse hand, which appear in other parts of the MS., t. e. in Part No. 1, John of Hexham, and the account of St. Mary's abbey, and especially in Nennius. The references, etc., to the archbishops of York, the bishops of Hexham, Chester and Lindisfame, are all of them in this hand. The erasures relate generally to northern matters. The writing is probably very early thirteenth century, if not somewhat earlier. The remainder of the mar- ginal references are by the scribe himself, and are in a small neat hand. Digiti zed by Google PREFACE^ PART II, Ixxiii Archbishop Parker sometimes puts in the margin of the MS. extracts from other chronicles — of no value. At the end of the MS. of Symeon a seventeenth century hand has put '' Liber vero impressus est amplior in nonnuUis quae hie desunt." The members of the Surtees Society are under great obli- gations to the Master and Fellows of C. C. C. Cambridge, for allowing them access to this invaluable MS., and to the Rev. W. M. Snell for his courteous assistance. APPENDIX TO PREFACE. PART II. A Description of MS. B. ii., 35, in the Library of the dean and chapter of Durham. By W. H. D. Longstaffe, Esq. A collection of MSS. of various dates, paged 1, 3, 5, etc., on the right ; left hand unpaged, but counting as pages. Since Rudd^s Catalogue was published, the volume has been re-bound, and now presents, as noticed in Dr. Rainess St. Cuthbert, 121, at the end, Sedbruke's list of the Durham relics. For tracts 1, 2, 3, see Rudd's Catalogue. No. 3 is believed to be the Historia Anglorum presented by bishop Carileph. Tract No. 4 is, I believe, the Life of Beda, a translation of which appears in the Church Historians of England, Beda, xxxix. This, with No. 3, " Beda de Gestis Anglorum '^ (the Ecclesiastical History) , and No. 5, his Lives* of the Abbats, are in the same early hand, with occasional initials — in which ani- mals entwine. Mr. Stevenson thinks that the Life was written by an author who lived on the south side of the Humber, before the translation of Beda's bones in 1104. The Durham MS. possesses an interest as an early Northumbrian MS., especially with regard to the only passage of which I took a Digitized by Google Ixxiv APPENDIX TO note, in reference to the claims of Monkton : — '^ Erat autem territorii Gyrwensis baud grandi oriundus viculo. Non longe inde lapsurus in oceanum amnis Tina praeterfluit/' The date of the historian^s birth is given as 677. Tract No. 5, Beda's Lives of the Abbats. See above. No. 6, p. 235. A MS. of Nennins. See Rudd, who ascribes it to the commencement of the twelfth century, vide Hardy^s Catalogue, i., 325. It is Stevenson's N., and Petrie's C. ; Hardy gives it to cent. 12, Stevenson to cent. 13. My examination not relating to it specially, I speak with deference, but to my eye it seemed earlier than the documents of the time of bishop Pudsey, to which my attention was directed. Notwithstanding Stevenson's note, xxviii., the MS. requires careful collation. It has not the genealogies, and, in some respects, may not be of a high order; but its northern cha- racter deserves attention. It has the miracles. In Arthur's battles the MS. reads Glem, or Glein : Duglas : Bassas : Callidonis : Guinon : Ribroit. At the end of Stevenson's, § 56, the MS. proceeds thus : — " Usque ad tempus quo Ida regnavit, qui fuit filius Eobba, ipse primus [fuit rex added in a hand contemporary, or nearly so]. Prima civitas Britannise ipsa in Beomicaot^ est quae vocatur Cair Guorthigirn" Then the remaining twenty-five cities are enumerated thus : — Cair Muncip, Cair Meiguod, Cair Ebroauc, Cair Caratauc, Cair Mauchguid, Cair Caint, Cair Peris, Cair Legion, Cair Legeint, Cair Guent, Cair Lerion, Cair Pensa vel Coit, Cair Guintiug, Cair Lualid, Cair Colum, Cair Custeint, Cair Grauth, Cair Lunden, Cair Guoricon, Cair Legion Guar iuuc, Cair Brito, Cair Drotchoi, Cair Umach, Cair Celeimon, Cair Luit Coit. Then comes what stands in Stevenson as the preceding sentence, " Haec sunt nomina," etc. " This mark ai refers to a separate slip bound into the MS. of much the same date, beginning " Ida filius Eobba tenuit regiones, etc., arcem," etc., as in St«veu8on*8 note 14, on his p. 62. After all, whether the copyist did not thoroughly misunderstand his original, and whether " in Beomica " does not prc>i»orly belong to the " fuit rex " of his interlineation. Digiti zed by Google PREFACE, PART II. IxXV I believe that the above are correctly copied, but I cannot speak always with confidence as to the letters u and n. Tract No. 7, p. 251, is in a minute and beautiful hand. As to this, and tracts 8 and 9, see Rudd. Tract No. 10 is in a hand of the twelfth century. There is no rubric, but the text, where not otherwise noted, corre- sponds with the Libellus de Adventu Saxonum, et de regilms eorundem, MS. Cotton., Caligula A. viii. p. 257. Portraits of Adam and Woden (but not of Woden's sons). Descent from Adam to Woden, with origin of nations. At each side of Woden are genealogies of his sons. Thus, ^' Woden genuit Wegda, qui genuit Sigegaru, qui gen. Sweab- degu, qui gen. Sigegeat, qui gen. Seabaldu, qui gen. Wester- flacne, qui gen. Wilglis, qui gen. Uscfrea, qui gen. Yffa, qui gen. Ella Deirorum. Woden gen. Beldeig, qui gen. Brond, qui gen. Freothegarum, etc. Woden gen. Beldeig, qui gen. Brond, qui gen. Benoc, qui gen. Aloe, qui gen. Angenwitz, qui gen. Inguui, qui gen. Esam, qui gen. Eoppam, qui gen. Ida, a quo reges Northanhimbrorum (Bemiciorum) ," Before what I have given are the descents of Hengest and Penda. Then commences without heading or rubric, ''Britannia a quodam consule Bomano Bruto," etc. p. 258. The MS. proceeds with three columns each (except as to this introductory matter), with a margin in which the names of kings and notes are placed. In col. 2 the intro- ductory matter ends, and we have a rubric, " Regnum Cantua- riorum. Genealogia regum Cantuariorum '^ (from the genealo- gies of Florence of Worcester) . p. 259. Two rubrics, " Regnum Orientalium Anglorum. Genelogia Regum Orientalium Anglorum.'' " Regnum Orien- talium Saxonum. Genealogia Regum Orientalium Saxonum " (also from Florence). p. 260. Rubric, " De Regno Mertiorum. Genealogia Re- gum Mertiorum.'' (The chapter is from the genealogies of Florence of Worcester.) p. 261. Rubrics. "De Regnis Deiorum ct Bemiciorum. Genealogia Regum Deirse — Genealogia Regum Bemiciorum Digiti zed by Google IxXVi APPENDIX TO et quonmdam Regum qui pariter super Deiram et Bemiciam regnaverunt/^ This is a combination of the information con- tained in Florence and in the Libellus de Adventu Saxonum^ containing I. Account of Ida, his sons, and the length of his reign from Florence. II. His landing at Flamborough from the Libellus. III. EUa of Deira, with the contemporary kings of Bernicia from Florence, the name of Hussa being interlined from the Libellus, above that of Theodulfus. IV. To the death of Osbryht and EUa a.d. 867, from Florence. V. Kings usque Tinam from Florence and ultra Tlnam from the Libellus. VI. Guthred's reign of fourteen years super totam Northum^ briam from the Libellus. VII. Reigns of Danish kings from Sihtric to Eric, or Eiric, from the Libellus. " Deinceps per comites procurata est pro- vincia, usque ad tempora Normannorum.^' p. 262. ''Rubric. De Regnis West-Saxonum, Anglorum, et eorum qui super Angliam monarchiam adepti sunt. Grenealogia Regum West Saxonum, Anglorum, et eorum qui super totam Angliam regnaverunt.'' This chapter is from Florence's Genea- logies. p. 263. The West Saxon history ends with Henry II. The last sentence is, " Duxit vero uxorem Alienoram, reginam Fran- ciae, filiam ducis Aquitanise.'^ Rest of page blank. p. 265. Rubric at top of page which is of two columns, with names in the margins. '* Cantia. Nomina archiepiscopo- rum Dorobemensis ecclesiee.'' Ends with '' xxxviii. Thomas.'^ p. 267. Rubrics. " Rovecestria. Nomina episcoporum Rofensis ecclesiae,'' ending " xxvi. Waltherus.'^ East Saxonia. " Nomina episcoporum Lundoniensis ecclesiae,'' ending '' xxxix. Gilebertus ab Hereford translatus episcopus.*' pp. 268, 269, 270 and part of 271. The various sees. See Budd's list. pp. 271-4. '' Quo tempore gens Northanh' cum suo rege Digiti zed by Google PBEPACE, PART II. Ixxvii jEdwino,'^ etc. No rubric. A sort of summary of the begin- nings of the Christian religion in Northumbria, running into the archbishops of York, ending with the death of Turstin, 1140. In double columns. p. 275. A history of the bishops of Lindisfame and Dur- ham, without rubric. Continues to p. 278 in double columns. Bamburgh is called "Bebburch/^ and so in the previous article, p. 271, it is called " Bebboria.'' Begins ^'Aidanus. Hie a Sancto Oswaldo rege, secundo anno imperii sui, anno ab inc. Domini. Dc® xxx® v**, in Lindis- famensi insula sedem episcopalem suscepit.'^ p. 275. Beda's bones " translata, in sepulchro Sancti Cuth- berti sunt locata.^' Ecgredus. " Hie ecclesiam in Norham sedificans, translato illuc corpore Sancti Ceowlfi regis, in ejus honore, Sancti Petri, et beati Cuthberti, cam dedicavit, et villam ipsam cum duabus Geddewordis, atque ecclesiam de Geinforde cum villa, et Ileclif et Wigeclif, et Billigham, quas ipse sedificavit, et quicquid ad e duorum pedum latitudinem habens^ quando ledon fuerit, id est, minor sestus^ et videri potest : quando vero malina fuerit, id est, major sestus maris, tunc nequit lindis videri. iEstus oceani lunam sequitur, tanquam ejus aspiratione retror- sum trahatur in accessum, ejusque impulsu retracto refundatur. Qui quotidie bis affluere et remeare unius semper horse dod- rante et semiuncia, quse est dimidia, transmissa videtur, ut Beda testatur. Sicut enim luna quatuor punctis spatio quotidie ' SciUcet Stheldredo interlined. « The locality of this catastrophe is not mentioned by any other early his- torian, nor is the locality of Aynburg known. • The Saxon Chronicle says, "King .EtheLred took a new wife," and Hunting- don adds, "SU& relicUL" Wendover says, **Bex Northanhumbrorum Ethelredus, propria reliotft uxore, novam duxit, unde a propria gente interfeotus est." His death was attended by prodigies; "orbiculi visi sunt circa solem signifioantes fortasse multorum regum et nobilium mortem." ' Crebretcere in the margin. ' In the margin, Descrvptio Idndi^amenni imula. This description and the accompanying narratiye of the atrocities then perpetrated, and the portents bv which they were preceded, is copied by Symeon into his History of the Church of Durham, book u., c y. See Beda, iii., 3, and Alcuini 0pp., ed. 1777, L, 11, 19-20. ' Vel canvenienUr in the margin. ^ Ecol. xliv. 14. Digiti zed by Google 32 SYMEONIS DUNELMENSIS tardius oriri, tardius occidere, quod pridie orta est vel occiderat, solet : ita etiam maris uterque sestus^ sive diumus sit et noc- tumus, seu matutinus et vespertinus^ ejusdem pene temporis intervallo tardius quotidie venire, tardius redire non desinit. Functus, vero, quinta pars est horae. Quinque enim puncti horam faciunt. De concordia maris et limse sic quidam cecinit rhetor, id est, Aldelmus prasul, '' Nunc ego cum pelago fatis oommuoibus insto, Tempora reciprocis convolvens menstrua oselis. Ut mihi lucifluse decrescit gloria formse, Sic augmenta latex' cumulate gurgite perdit"* Fame autem insula, qua beatissimus Cuthbertus heremiticam duxit vitam, non tanta est ut Lindisfame; sed est posita in mare, magnis exturbata fluctibus diebus et noctibus. His strictim dictis, ad ordinem revertamur narrationis. Eodem sane anno Pagani ab aquilonali climate navali exercitu, ut aculeati crabones, Britanniam venientes, hac iUacque ut diris- simi lupi discurrentes, praedantes, mordentes, interficientes non solum jumenta, oves et Doves, verum etiam sacerdotes, Levitas- que, chorosque monachorum atque sanctimonialium, veniunt, ut prsefati sumus, ad Lindisfamensem ecclesiam; miserabili prse- datione vastant cuncta, calcant sancta pollutis vestigiis, altaria suffodiunt, et omnia thesauraria sanctse ecclesise rapiunt. Quos- dam e fratribus interficiimt, nonnuUos secum vinctos assumunt, perplurimos opprobriis vexatos nudos projiciunt, aliquos in mare demergunt. Apte de illis dicitur quod sequitur.* "Fortuna vices premit insontes, Debita soeleri noxia poena. At perversi resident oelso Mores soUo, sanctaque calcant Injusta vice coUa nocentes. Latet obscuris condita virtus Clara tenebris, justusque tulit Crimen iniqui.'V Illis vero recedentibus, et de prseda vel malis* actilms gratu- lantibus, quid eis fortuna sequentis anni advexit stilus fidelis demonstrabit. DCCXCIV. Anno Dcc.xciv prsedicti Pagani portum Ecgfridi regis vas- s i. «., "mare" interlined. * These lines occur in the Liber ^nigmatum of St. Aldhelm, and are used of the moon. CalU ought to be CycUs. Opera S. AldheUni, ed, CHlest 260. ' Vel quibus recte Ulud aptari poteitt in the margin. J Boethius de Consol. Philosoph., i., 29—36. The MS. has more and juttot. Twysden disarranges the lines. * **Fravis" interlined. Digiti zed by Google HI8T0RIA REOUM. 33 tantes, monasterium ad ostium Doni amnis' prsedarunt. Sed Sanctus Cuthbertus uon sine punitione eos sinebat abire. Prin- ceps quoque" eorum ibidem cnideli nece occisus est ab Anglis, et, post exigui temporis spatimn^ vis tempestatis eorum naves quassavit, perdidit, contrivit; et perplurimos mare operuit. Nonnulli itaque ad littus sunt ejecti, et mox interfecti absque misericordia. Et recte iUis hsec contigerunt, quoniam se non laedentes graviter laeserunt. His diebus Colcu, presbyter et lector, ex hac luce migravit ad Dominum, (a) Quo percipit laudem felicitatis pro laboribus terrenis. Ea tempestate Ethclbeard, quondam dux tunc autem clericus, in Eboraca civitate defunctus est kal. Augusti. Adrianus papa venerandus eodem anno sublevatus est ad Dei visionem vij kal. Jauuarii ; qui sedit annos xxvj, menses x, dies xij. Est quoque in ecclesia Sancti principis Apostolorum Petri sepultus, et super sepulcrum platoma" parieti infixa, gesta bonorum ejus aureis Uteris et versibus scripta. Hoc mar- mor ibi Karolus rex, ob amorem et memoriam prsedicti patris, facere jussit, regali fretus diademate. DCCXCV. Anno DCCXCV idem rex fortissimus** Karolus cum manu valida Hunnorum gentem armis vastando subegerat, (sic) eorum principe fugato, et ipsius exercitu superato vel perempto, sublatis inde xv plaustris auro argentoque palliisque olosericis pretiosis repletis, quorum quodque quatuor trabebant boves. Quae omnia idem rex, propter victoriam a Domino sibi concessam, Christi ecclesiis atque pauperibus dividere prsecepit, grates Deo referens cum omnibus secum pugnantibus. DCCXCVI. Anno Dcc.xcyj, qui est annus vij Ethelredi regis, Alric, quondam dux time clericus, in Eboraca civitate defunctus est. Et paulo post-, id est v kal. Aprilis, eclypsis lunce facta est inter galUcinium et auroram. Eodem vero anno Ethelredus rex occisus est apud Cobre ' Symeon, in his Durham History, describes this occurrence at the Portus Ecgfridi, of which he adds, " hoc est Gyruum," or Jarrow, situated at the con- fluence of the rivulet Don with the Tyue (book ii., c. v.). Leland has the follow- ing apposite note (Collectanea, vol. i., p. 328); — "Portus Ecfiridi sinus, qui a Tina ad Girwi penetrat. Penetrabat et interius usque ad Hilton, pene 3 pas. millibus super Girwi, quo antiquitus et naviculse pervenerunt. Fluviolus nunc sinum intrat." *■ Quippe interlined. Vel marmor interlined. • Fortisnmut is an interlineation. Digiti zed by Google 34 SYMEONIS DUNELMENSIS xiiij kal. Maii, anno vij regni sui :f Osbald vero patricius a qnibusdam ipsius gentis principibus in regnum est constitutus, et post xxvij dies omni regiae familiae ae principum est societate destitutus, fugatusque, et de regno expulsus, atque ad insulam Lindisfamensem cum paucis secessit ; et inde ad regem Pictorum cum quibusdam e fratribus navigio pervenit. Eardulf enim, de quo supra-diximus, filius Eardulfi, de exilio vocatus, regni in- fulis est sublimatus^ et in Eboraca, in ecclesia Sancti Petri, ad altare beati Apostoli Pauli, ubi ilia gens primum perceperat gratiam baptismi, eonsecratus est, vij kal. Junii. Et non multo post, id est, vij kal. Augusti, Offa rex potentissimus* Mer- ciorum, postquam xxxix annos regnavit, defunctus est; cui successit in regno filius ejus Ecgferth, qui eodem anno, morte superveniente, debitum neci invitus concessit. Coenvulf quoque, pater Sancti Kenelmi martyris,*" debinc diadema regni Mer- ciorum suscepit gloriose, tenuitque invicta virtute potenti vigore sui potentatus. Ipso quoque anno Ceolwlf in Lindisse vitae hujus tempora contempsit, futuri saeculi consolationem expectans. Et paulo post, id est iiij idus Augusti, Eanbaldus archi- episcopus obiit in monasterio quod dicitur Etclete, corpusque ejus magno comitante agmine ad Eboracam civitatem portantes, in ecclesia beati Petri Apostoli sepultum est honorifice. Statim vero alter Eanbaldus, ejusdem ecclesiae presbyter, in episco- patum est electus, convenientibus ad ordinationem ejus Ethel- berto et Hygbaldo atque Badwlfo episcopis, in monasterio quod dicitur Sochasburg,' xviij kal. Septembris, die Dominica. DCCXCVII. Anno Dcc.xcvij Eanbaldus ille posterior, accepto ab Apos- tolica sede pallio, in archiepiscopatum genti Northanhymbrorum solemniter confirmatus est vj idus Septembris, qua die cele- bratur solemnitas,' de qua poeta ait, " Splendet honore dies, est in quo virgo Maria Stirpe David regis procedens edita mundo." Eodem anno Ethelbertus, Augustaldensis" episcopus, defunctus est xvij kal. Novembris, in loco qui dicitur Bartun; cujus corpus ad Hestaldesige est perlatum, et venerabiliter a fratribus ipsius coenobii sepultum. Electus vero est pro eo Headred in p These four words are interlined. Cobre is probably Corbridge. * Potentitsimus is interlined. * The^e four words are interlined. • Sockburn on the Tees. ' Id est nativitcu Sancta JIfaruB interlined. * This word is an insertion. Digiti zed by Google HISTORIA REOUM. 36 episcopatum, et post excursum paucorum dierum, hoc est iij kal. Novembris, ab Eaubaldo archiepiscopo et Hygbaldo epis- copo spiritual! honore ordinatus est in loco qui nuncupatur Wduforda. DCCXCVIII. Anno Dcc.xeviij conjuratione facta ab interfectoribus Ethel- dredi regis, Wada dux in ilia conjuratione cum eis bellum inierunt fsicj contra Eardwlfum regem in loco qui appellatur ab Anglis Billingahoth juxta Walalege ; et, ex utraque parte plu- rimis interfectis, Wada dux cum suis in fugam versus est, et Eardwlfiis rex victoriam regaliter sumpsit ex inimicis." Eodem anno Lundonia igne repentino cum magna hominum multitu- dine consumpta est. His tempestatibus Kenwlf, rex Merciorum, cum omni exercitus sui virtute provinciam Cantuariorum in- gressus, miserabili prsedatione pene usque ad intemicionem potenter vastavit. Captus est eodem tempore Eadberht rex Cantuariorum, cujus oculos praecepit avelli rex Merciorum, et manus immisericorditer prsecidi, prse superbia et fraude ipsorum. Deinde Domini sufiragio potitus, adjecit imperium ipsius regni suo imperio, imponens sibi coronam in capite, sceptrumque in manu. Eodem quoque anno, qui est annus iij Cenwlfi prsedicti regis, synodo congregata in loco qui appellatur Wincanhalth,*' praesidente Eanbaldo archiepiscopo aliisque quamplurimis prin- cipalibus et ecclesiasticis' viris, multa de utilitate sanctse Dei ecclesiae gentisque Northanhymbrorum omniumque provin- ciarum consiliati simt, et de observatione Paschalis festi, et judiciorum divinorum atque ssecularium, quae in diebus justorum regum et ducum bonorum atque sanctorum episcoporum, alio- rumque sapientiimi, monachorum scilicet atque clericorum,^ quorum prudentia, et justitia, atque divinis artibus status regni Northanhymbrorum suaviter et inedicibiliter redolebat his tem- poribus. Rationabili vero consilio providebant, ut de honore ecclesiarum Dei servorumque Ejus necessitatibus disputarent, et servitium Domini augerent, ut pro his mercedem seternae retri- butionis bonam perciperent. Praecepit dominus antistes Ean- • The Saxon Chronicle says that Alric son of Headfearht fell in this engage- ment. Walalege is certainly Whalley in Lancashire. There is a mountain near Blaokhum called Billinge or Billange, and Billingahoth is supposed by Whitaker to be the Tillage of Langs (quasi Billangs), which lies between Blackburn and Whallev. " Written with a P in the MS. ' These three words are at the foot of the page. ' These two words are interlined. d2 Digiti zed by Google 36 8YME0N1S DUNELMENSIS baldus recitari quinque synodorum fidem^ de quibus in Historia Anglorum' sic habetur.* Stiscipimus sanctas et universales quinque synodos beatorum et Deo acceptabilium Patrum, sicut prasentis libri continei textua. Glorificamus sane et adoramus atque veneramur Do- minum nostrum Jhesum Christum, sicut isti fflorificaverunt, nihil addentes vet subtrahentes, Et anathematizamus corde et ore qiws anathematizaverunt pradicti Patres, glorificantes Deum Patrem omnipotentem sine initio, et Fllium Ejus unigenitum ex Patre generatum ante sacula, et Spiritum Sanctum procedentem ex Patre et Filio inenarrabiliter, sicut prcedicaverunt hi, quos supra memoravimus, sancti Apostoli, et Propheta, et Doctores, et nos credimus, propter quod et locuti sumus. Hos itaque pra- dictos Patres nos pie atque orthodoxe juxta Divinitus inspiratam doctrinam eorum professi credimus constanter, et confitemur secundum sanctos Patres proprie et veraciter Patrem, et Filium, et Spiritum Sanctum, Trinitatem in Unitate consubstantialem, et Unitatem in Trinitate, hoc est, unum Deum in tribus subsistenti- bus personis consubstantialibus, (equalis glorue et honoris. His dictis et confirmatis reversi sunt ad propria, laudantes Deum pro omnibus beneficiis Suis. Hujus fidei integritatem sic alibi esse descriptam legimus, per quam salvari speramus, sicut caeteri justi confidebant. " Cum Pater in Verbo sit semper et in Patre Verbum, Sitque unus Verbi Spiritus atque Patris : Sic de Personis tribus est tibi non dubitandum, Unum ut tota fide oonfiteare Deum/' Et infra. " Corde Patris genitum creat et regit omnia Verbum, Nee tamen est aliquid quod sine Patre gerat. Unus enim amborum motus, ratio una, voluntas, Par virtus, idem spiritus, unus amor/* Et juxta. ** Sic magnus Deus est de Se, valet, et manet in Se, Cui summum et proprium est semper id esse quod est. Splendet enim verum vero de lumine lumen, Ut genitum agnosoens noverit ingenitum. " Una trium Beitas, una est essentia ab uno ; Idem est cum Verbi Spiritus atque Patris. Nullum opus abjunctum, nulla est non lequa potestas : In ounctis unum sunt tria pcindpium." ■ See Beda, iv., 7. Eanbald's synod reasserted and confirmed the resolutions of the synod at Hatfield under the presidency of archbi8hop Theodore in a.d. 680. This quotation varies somewhat from the original in Beda. • Tel scribiiur xnteTlined, Digiti zed by Google HISTORIA KEGUM. 37 De orthodoxa fide haec perlractantes ad historise nostrae narrationem redeamus. DCCXCIX. Anno Dcc.xcix naves plurimse in mari Britannico vi tem- pestatis quassatse sunt atque concussse vel coUisse^ et cum magna multitudine hominum sunt dimersse. Eodem anno Brorda Mereiorum princeps, qui et Hildegils vocatur, defunctus est. Abbas vero, vocitatus More, a Tilthegno,* prsefecto suo, lugubri morte interemptus est. Moll quoque dux, paulo post, jussione urgente Eardwlfi regis, occisus est. Ipso quoque tempore Osbald, quondam dux et patrieius et ad tempus rex, tunc vero abbas, diem suscepit ultimum, cujus corpus in ecclesia Eboracse civitatis sepultum est. Aldred vero dux, interfector Etheldredi regis, a Thorhtmundo duce in ultionem domini sui ejusdem regis interfectus est. Quid gestum sit eodem anno referre libet. Bomani quoque inter se dissecabantur, et magnam dis- sensionem habebant, in qua Leonem papam sanctissimum apprehenderunt ligaveruntque ; cujus lingua inter maxillas duriter protracta, et in gutture cnideliter extensa, prsecisa est ab ipsis.*^ Eruerunt et oculos prsedicti pontificis radicitus ; quae res cunctis cementibus crudele spectacuium est factum. Dehinc absque ulla humanitate semivivum eum relinquentes, inconsulte domum reversi sunt. Sed Magnus Conditor orbis ex alto cuncta intuens, Quem, quia respicit omnia solus, verum possumus dicere solem, non sic Suum contempsit fidelem famulum. Omnipotens igitur Dominus, post pauci temporis interstitium, sic eum salutifero sanavit antidote, ut postmodum videre clare et loqui posset, prorsus ab eo expellens caligines oculorum, et concedens ei pristinse sanitatis linguam, ut penitissima*' edere verba prsedicationis valuisset, et omnia officia honorifice implere. " Cesset inscitiae* nubilus error, Cessent profecto mira videri " universa opera Domini. Hoc miraculum repente difinsum est per cardines quadrati orbis, ad gloriam et laudem Christi no- * Twysden has this in one word, Atilthegno. * There is a full account of this barbarous deed in Baronius, xiii., 344, et aeqq., ed. Pagi. ^ Vel prqfltndUnma inierlixied. ' Vel ignorantiiB interlined. This quotation comes ft-om Boethius de Consol. Fhilosoph., iv., 11-12 ; but in that author the first line runs as follows : — ** Cedat insciti nubilus error.*' The words in the preceding sentence from Magnus to Solem are adapted fVom the same author, y., 6-13. Digiti zed by Google 38 SYMEONI8 DUNELMENSIS minis, ut ab omnibus ubique pwedicetur et laudetur, quia iwtra- bilis est Deus in Sanctis suis/ DCCC. Anno DCCC Heardred, Haugustaldensis ecclesise pwesul, anno tertio episcopatus sui, regiminis diem vidit extremum ; pro quo Eanbryth electus est et ordinatus episcopus in loco qui dicitur Apud-^ettingaham. Eodem anno Alhmund, filius Alcredi regis, ut dicunt quidam, a tutoribus Eardwlfi regis est appre- hensus, ejusque jussione cum suis profugis occisus est. Tempore quoque eodem ante nataie Domini, ix kal. Januarii, ventus ingens, ab Africo vel a Favonio exurgens, suo inenar- rabili flatu urbes, multse domus, ac villse perplurimse per diversa loca sunt destructse et ad solum dirutse : arbores quoque innu- merse radicitus evulsse, et ad terram prostratse sunt. Quo anno inundatio maris ultra terminos suos profluxit, illud secum obli- viscens quod dicit Psalmus, Terminum posuisti quern non trans- gredienturJ -Facta est et magna pecorum strages in locis diversis. Karolus quoque eximise virtutis, rex Francorum, paulo ante, ipso anno, cum magna exercitus sui multitudine Bomulese urbis moenia ingreditur, ibique per aliquot menses demoratus est,* ^Ipcaque sancta frequenti yisitatione adorat, ditat, exornat munere regali. Prsecipue vero ecclesiam beati Petri Apostoli, necnon et Sancti Pauli, donis exornavit regalibus, auro scilicet et argento gemmisque pretiosis. Leonem quoque venerabilem papam magnifice muneravit, ejusque adversaries dispersit, quos- dam extinxit vel exilio danmavit, nounuUos interfecit qui contra eum impie conjurationem promoverunt. His atque aUis quam- plurimis rebus ordinatis, ipse armipotens imperator quse ad honorem et correptionem ecclesiarum Christi Christianorumque populorum pertinebant, in die natalis Domini nostri Jesu Christi ingreditur cum ducibus et magistratibus et militibus in ecclesiam sanctissimi principis Apostolorum Petri, in qua a domino Leone papa purpura regaliter induitur; cui corona aurea capiti imponitur, et regale sceptrum in manibus datur. Hanc dignitatem ipso die meruit ab omn,i populo percipere, ut imperator totius orbis appellaretur et esset. Eo quoque tem- pore legati Grsecorum, cum magnis muneribus a Constautinopoli directi, ad eum veniebant, rogantes ut illorum susciperet regiium et imperium. Similiter legati ab Hierosolimis a Christianis populis ibi manentibus missi, Romamque venientes, vexillum ^ Psalm Ixviii. 36. ' Psalm civ. 9. * There Ih a full account of all these events in Baronius, ziii., 354, et teqq. Digiti zed by Google HISTORIA REGUM. 39 argenteum inter alia munera regi ferentes, clavesque locorum sanctorum Dominicae resurrectionis aliorumque ei optulenint, obnixe flagitantes ipsorum esse susceptorera et defensorem. Rogabant eum ut Christianse religioni subdita sancta coenobia conservaret, regeret ac defenderet, et contra insurgentes gentes exurgeret bellica virtute et regali majestate. Annuit benignis- simus rex beatis precibus qui ad se confluxerant, et non solum se paratum esse ad devincendos inimicos in terra, verum etiam in mari, si necessitas compulisset. Intellexit beatas fore res- publicas, si eas vel studiosi sapientise regerent, vel si earum rec- tores studere sapientise contigisset. Is ad urbem Ravennam perveniens, ad Aquas deinde porrexit, de his omnibus cum sids optimatibus tractaturus. DCCCI. Anno Dccc.j Edwine, qui et Eda* dictns est, quondam dux Northanhymbrorum, tunc vero per gratiam Salvatoris mundi abbas in Dei servitio roboratus, velut miles emeritus diem clausit ultimum in conspectu fi-atrum xviij kal. Februarii. Sepultus est quoque in monasterio suo quod appellatur Et- Gegenforda-^' honorifice in ecclesia. His temporibus Eardulf rex Northanhymbrorum duxit exer- citum contra Kenwlfum regem Merciorum propter suscep- tionem inimicorum ejus. Qui et ipse congregans exercitum secum aliarum promovit auxilia provinciarum plurima, longa inter eos expeditione facta. Tandem cum consilio episcoporum ac principum Anglorunr ex utraque parte pacem inierunt per gratiam regis Anglorum. Factaque firmissimse pacis concordia inter eos, quam sub jurejurando in evangelio Christi ambo reges confirmaverunt, Deum testem atque fidejussorem interponentes, ut in diebus eorum, quamdiu vita potirentur prsesenti et regni essent infulis suffulti, pax firma veraque inter eos amicitia incon- cussa et inviolata persisteret. Contigit in illis esse completum quod legitur, " Gratius astra nitent, ubi notus Desinit imbriferos daro sonos ; Lucifer ut tenebras pepulerit, Pulchra dies roseos agit equos."* Astra splendebant gratius; hoc est, principes gaudebant pro- fusius dum reges pacem dabant inter se clementius. Notus * Probably identical with Wada, whose rebellion against Ethelred, the son of Mol, and defeat near Whalley, are recorded above, a.d. 798. J Gainford on the Tees, where some interesting remains of an early ecclesias- tical settlement have been recently discovered. * Boethius de Consol. Philosoph., iii., 7-10. Digiti zed by Google 40 8YMEONI8 DUNELMENSIS ventus est calidus^ qui solet imbriferos dare sonos. Ut dies roseos agit equos; id est, totius regni status exultabat dum Serena redierunt tempora illius sevi mortalibus, gratia Domini largiente, Qui tempestatibus et coruscis prsestat quietudinis serenitatem : '' Et numeris elementa ligat, ut Mgora flammis, Arida conveniant liquidis, ne purior ignis Evolet, aut mersas deducant poodera terras."' Eodem anno Hathuberht, Lundonise civitatis antistes, vitae hujus contempsit tempora. Et, paulo post, magna pars vici ipsius repentino igne consumpta est. DCCCII. Anno Dccc.ij* ab incamatione Dominica Brychtric, Occiden- talium (Saxonum) rex, qui eidem genti x et vij annis nobilissime praefuit, deftmctus est; cujus imperium et regnum post eura Ecgberht, ex regali illius gentis prosapia, suscepit ac tenuit. Rex autem Brichtric Oceidentalium Saxonum accepit sibi in conjugium" Earburgam, quae erat filia regis Merciorum, nomine Offa, qui vallum magnum inter Britanniam atque Merciam, id est de mari usque ad mare facere imperavit. Cumque filia regis esset multis suffulta honoribus, miris se extollebat ambitionibus, quse more patemo tyranniee vivere coepit, et omnem hominem execraii. Sicque, ut omnibus esset perosa, non solum ducibus et magistratibus, verum etiam cunetis populis, omnes rcligiosos viros ad regem semper accusare non cessavit, et ita maledicta virum suum constrinxit blanditiis, ut illos quos accusare coepit, aut vita aut regno privaret ; et si a rege impetrare non posset, veneno eos clam disperdere^ non distulit. Erat eodem tempore quidam praedives adolescens, prseamabilis'' regi praedicto et carus; quem cum accusare vellet ad regem et minime prae- ' Boethius, iii., 10-12. ■• Tiie death of Beorhtric, or Brichtric, is referred hy the Saxon Chronicle and Florence to a.d. 800. The account which follows of the misdeeds of Ead- burga is copied from Asser's Life of Alfi-ed, where it is related on the authority of Alfred himself, in explanation of the custom of the West Saxon kings to exclude their consorts from sitting beside them on the throne. The narrative is intro- duced by Asser under a.d. 866, when the custom was relaxed on the marriage of Ethelwulf with Judith the daughter of Charles king of France. The story is also to be found in Florence with slight omissions, and variations of language. A comparison of the text before us with the other versions, shews that it has been derived direct from Asser, and not through the medium of Florence. Bouquet, in his collection of French annals, derives the story from Asser and not from any national source. " Vel in matrimonium interlined. " Vel fwcare interlined. p Vel valde amahilis interlined. Digiti zed by Google HISTORIA REOUM. 41 valeret ; veneno ipsum ipsa malevola necavit.' De quo veneno cum ipse rex inscienter gustasset^ periit. Neque etiam ilia venenum regi proposuerat dare sed puero, quern princeps ducum prseoccupans, ambo necis poeulum biberunt^ ambo gustu ama- rissimo perierunt. Quo ex hoc sseculo*^ perempto, venefica ilia nequissima timore perterrita* fiigiendo ultra mare est egressa, cum innumerabilibus thesauiis, regem adieus Francorum famo- sissimum Karolum. Ad quem cum ante solarium astaret et regi deferret munera pretiosa, sic est cam affatus. "Elige, Eadburg, quem velis, me aut filium meum qui mecum in solario astat/' At ilia sine deliberatione stulte respondit, dicens^ " Si mihi optio daretur^ filium tuum magis eligerem quam te, quia junior esse videtur/^ Cui rex Caroliis ita respondisse fertur, " Si me eligeres, haberes filium meum^ sed quia ilium elegisti, nee me nee ilium propitium habebis/' Contulit tamen illi propter improbitatem ejus optimum monasterium^ in quo de- posito sseculari habitu, sub specie hypocrissima indumento sanctimonialium assumpto^ perpaucis fungebatur annis: sicut enim execrabilis' et flebilis ipsa nequiter et irrationabiliter in propria vixit regione : ita multo nequius, miserabilius^ et irratio- nabilius in terra aliena vixisse deprehenditur. "Msias (ut quidam ait) Cererem fervida siocat, Bemeat pomis gravis autumnus, Hiemem defluus irrigat imber :"• Sed hujus pessimse reginse mentem nee pulchritudo sestatis, nee algor hiemis valuit a libidine cohibere. Namque interstitio" peracto, dum quae sanct^ erant exerceret, ut quidam sestimabant, a quodam suae propriae gentis ignobili viro constuprata est. **Cedat inscitiae nubiliis error, Cessent profecto mira videri :"•• Mulierem, inquit, in adulterio deprehensam. Nihil itaque est quod admirere, nihil occultum quod non sciatur.' Post haec, praecipiente magno Carolo imperatore, projecta est cum magno mentis taedio et angore^ a suo sancto monasterio : quae in pauper- tate et miseria vitae suae tempora vituperabiliter ad finem per- duxit. Quae ad ultimum uno servulo comitata, cotidie mendicans per domos et per civitates atque castella, in Pavia miserabiliter obiit.' « Vel extinxit interlined. ' Vel scelere interlined. * The words ftrom venefica to perterrita are at the foot of the page. ' An interlineation : so are the words nequiter et, nequius, et irrationabiliue, in the course of the next few lines. " Boethius de Consol. Philosoph., iv., 27-9. * Velparoo <««pore interlined. *• Quoted before, p. 37. * St. Luke xii. 2. ^ et angore interlined. * The narrative of Asser is followed to thL? point ; but the language employed Digiti zed by Google 42 SYMEONIS DUNELMENSIS Defuncto rege glorioso Brychtrico, Occidentalis regni sus- cepit post ipsias obi turn regnum et imperium Ecgberht rex, qui, ex regali iUius gentis prosapia exortus, diadema totius regni capiti imposuit maximo sceptro redimitus. Erat enim strenuis- simus vir et potens, multaque regna suo subjecit iraperio. Reg- navit annis xxxvj/ Et Ecgberhto successit Ethel wlfus filius ejus potentissimus.* Cui successit filius ejus Ethelbaldus. De- iude frater suus Ethebyrtus. Post quern frater suus Ethelredus. Post hunc frater eorum Elfredus. Denique Ethelwlf habuit ex conjuge sua nobili* iiij ftlios, scilicet Ethelbaldum et Ethelbirtum et Etelredum et Alfredum/ qui omues sibi invicem in regnum successerunt. DCCCIII. Anno Dccc.iij Hibaldus episcopus obiit, et Egbertus** .... DCCCXXX. Anno Dccc.xxx Celnodus ei successit et consecratus est epis- copus ; et Felgildus abbas obiit ; et Egredus episcopus factus est. DCCCXLVI. Anno Dccc.xlvj Eanbertus episcopatum suscepit.' DCCCXLIX. Anno Dominicse incamationis dccc.xHx exortum est lumen is more vituperative and the quotations are interpolated. What follows seems to have been part of the original narrative, which has been interrupted by the introduction of the story of Eadburga from Asser. ' The words from ercU enim are at the foot of the page. " This word is an interlineation. * The words ex confute sua nobili are interlined. * These words are crowded together at the foot of the pagfe. So also are the events of the next three years. There is evidently a break in the MS. here. With the year 849 it goes on with a fresh page in a neater and more orderly hand. ' This sentence is incomplete ; and there appears to have been a considerable hiatus in the text from which the C. C. C. manuscript has been copied (see Petrie, Mon. Hist., p. 673). Twysden has attempted an amendment by transferring the words " ei successit " from the next paragraph in the MS. to the end of the pre- sent, and has thus completed the first sentence, and has also ^ot rid of the anomaly which the text in its mutilated state presents, of making Celnod appear to have been the successor of Egbert, whereas the former was archbishop of Canterbury, the latter bishop of Lindisfarne. He still, however, leaves an interval of twenty- seven years unaccounted for ; during which two archbishops occupied the see of Canterbury, and one bishop. Heathured, succeeded to that of Lindisfarne, all of whom probably appeared in their proper order in the MS. previous to its mutila- tion. An attempt has been made to supply the omission as regards Heathured, by an insertion in the C. C. C. manuscript ; but this has been made erroneously under the year 891, instead of 819. Refer to a.d. 891, below. ' This entry is inserted at the bottom of the page in the MS. Digiti zed by Google UISTORIA REOUM. 43 e tenebris. Elfredas rex Anglorum natus est in regali villa quse ab Anglis Wanetinge appellator : eujus genealogia tali serie eon- texitur. Elfired rex filius erat Ethelwlfi regis, qui fuit Egberhti, qui fuit Alhmundi, qui fuit Affa, qui fiiit Eoppa^ qui fuit Ingild. Ingild et Ine fratres fuerunt. Ine rex famosissimus erat per totius fines gentis Anglorum, qui Occidentalium regionum regna regaliter regebat; et, peractis in regno plurimis annis, Romam porrexit, relinquens patriam et regnum prsesens ut cum Christo possideret aeternum, quod ei concessit Divinse majestatis im- perium. Hii fuerunt filii Coenredi, qui fuit Ceolwold, qui fuit Cuda, qui fuit Cutherwine, qui fuit Ceawlm, qui fuit Cinric, qui fuit Creoda, qui fuit Cerdic, qui fiiit Elesa, qui fuit Gewis, a quo Britones totam illam gentem Gewis nominant, qui ^t Brand, qui fuit Belde, qui fuit Woden, qui fuit Frithuwald, qui fuit Frealaf, qui fuit Frithenulf, qui fuit Geta, quem jamdudum Pagani pro Deo venerabantur. Cujus Sedulius, poeta insignis, mentionem faciens in Pascali carmine, ita exorsus est. '* Cum sua Gentiles studeant figmeata poet» Grandisonis pompare modis tragicoque boatu Bidiculoye Getae seu qualibet arte canendi/'/ et catera. Qui Geta fuit Cetwa, qui fiiit Beaw, qui fuit Seldwa, qui fuit Heremod, qui fuit Itermod, qui fuit Hatra, qui fuit Wala, qui fuit Bedwig, qui fiiit Sem, qui fuit Noe, qui fuit Lamech, qui fuit Matusalem, qui fuit Enoch, qui f\iit Malaleel, qui fuit Canaan, qui fiiit Enos, qui fiiit Seth, qui fuit Adam prirai hominis. Mater vero regis Elfredi Osburg appellata est, quse erat religiosa nimium femina nobiUsque ingenio, quam nobili- tatem exomavit prudentia mentis. Erat quoque pater ejus Oslac vocitatus, qui fiiit pincema Ethelwlfi regis devotus atque fideUssimus. Ortus enim fuit de Gothis et Jutis de semine Stuph et Wihtgar duorum fratrum.^ His sic praelibatis jam pro posse susceptum exequamur negotium suscepti operis. DCCCLI. Anno Dominicse incamationis Dccc.lj, nati^dtatis Elfredi iij, Ceorl comes pugnavit contra Danos, et Christiani victoriam de inimicis adepti stmt. Dani quoque hiemaverunt in insula quse vocatur Scepige, id est Insula Ovium. Eodem anno magnus / These are the first three lines of the Paachale Opus of Sedulius. Cf. 0pp. Poet. Lat, Lond. 1713. ii., 1660. ^ The whole of the paragraph to this point is taken from Asser, where the quotation from Sedulius is extended to ten lines. The genealogy, both in the present text and in Asser, is replete with inaccuracies, which it is unnecessary to point out in detail. A more accurate version will be found in tlie Saxon Chroni- cle and in Florence of Worcester. Mon. Hist., p. 348., ii., p. 549. Digiti zed by Google 44 SYMEONIS DUNELMENSIS exercitus Paganorum venit cum trecentis quinquaginta navibus in ostium Tamensis fluminis. Qui Dorobemiam^ id est Can- tuariorum civitatem, depopulati sunt^ et Berhtulfum Merciorum regem cum omni exercitu suo, qui ad prseliandum contra illos venerat, in fugam verterunt. Post hsec audaciores Dani effecti, exercitus omnis ipsorum ad Suhtrige est congregatus. Quod audiens bellipotens Ethelwlfus rex Saxonum, congregavit et ipse exercitum copiosum, et filius suus Ethelbaldus cum eo in loco qui dicitur Aclea, id est, in Campo Quercus. Cumque decus Angligense gentis armis splendesceret resultantibus, diutissime pugnaverunt Angli cum Danis, fortiter repugnantes quia vide- runt atrociter regem bellare ipsorum, ideo fortiores liostibus facti sunt in bello. Cumque diutissime viriliter decertarent, et acerrime animoseque ex utraque parte pugnatum esset, maxima pars Paganse multitudinis funditus deleta atque occisa est, ita ut nunquam in aliqua regione in una die ante nee post tanti occubuerunt in morte. Christiani vero ipso die victoriam honorifice tenuerunt, et loco funeris dominati sunt, grates red- dentes Domino in hymnis et confessionibus.* DCCCLII. Anno Dominicae incamationis nccclij Ethelstanus rex et Alchere* comes magnum Paganorum exercitum invenerunt in Cantia in loco qui dicitur Et-Sandwic, quem ibidem, Deo auxilium concedente, prope occiderunt, et ex navibus eorum novem rapuerunt : caeteri per fugam terrore perculsi fugerunt. DCCCLIII. Anno Dominicse incamationis ncccliij, nativitatis Elfredi v, Burhred-' Merciorum rex per nuncios deprecatus est Ethelwlfum, Occidentalium Saxonum regem, ut ei auxilium conferret, quo mediterraneos Brittones, qui inter Merciam et mare occidentale habitabant, dominio suo subdere posset, qui contra eum fre- quenter reluctabantur. Rex autem Ethelwlf, legatione ejus accepta, exercitum movit, stipendia* distribuit, cum Burhredo rege intrepidus ad bellum exiit. Mox ut ingressus est ad gentem illam devastandam, cepit, occidit, subdiditque regi Burhredo, qui gratias agens dimisit eum cum gaudio ad propria remeare. Eodem anno Ethelwlfus rex filium suum Elfredum, cum magno nobilium militum agmine constipatum, Romam * This section is from Asser. ' Asser, from whom this section is also taken, writes the name Ealhere. i This paragraph is from Asser, who writes this name Burgred. * Vel spolia interlined. Digiti zed by Google HISTORIA REGUM. 45 transmisit. Quo tempore beatus papa Leo Apostolicse sedi praeerat ; qui prsefatum infantem ordmans unxit in regem^ et in filium adoptionis sibimet accipiens confirmavit, et ad patriam atque ad patrem cum benedictione Sancti Petri Apostoli direxit. Ea tempestate Alchere comes et Wada cum Cantuariis et Suth- rigiis contra Paganorum exercitum duriter pugnavit in insula quse Saxonica lingua Tened dicitur^ Britannico sermone Ruim appellatur. Primitus Christiani victoriam habuerunt^ sed^ pro- longato diu praslio^ ex utraque parte plurimi corruerunt, mul- tique in flumine suffocati sunt et occisi^ inedicibilis multitudo. Duces vero praedicti ambo ibidem occubuerunt pro gentis suae liberatione. Ethelwlfus rex gloriosae potestatis ipso anno post festivitatem sanctse resurrectionis Christie filiam suam Burhredo regi Merciorum tradidit cum magna gloria, ut regibus mos est, in villa quae dicitur Et-Cippanhama, quo nuptiis peractis reginae praecepit nominis dignitatem. DCCCLIV. Anno Dominicae incamationis Dccc.liiij Wlfhere archi- episcopus pallium suscepit, et Eardulf suscepit episcopatum Lindisfamensem. DCCCLV. Anno Dccc.lv, nativitatis praefati regis vij, Paganorum exer- citus tota hieme in insula Scepige hiemaverunt. Quo tempore Ethelwlfus rex decimavit totum regni sui imperium pro redemp- tione animae suae et antecessorum suorum. Ipso vero anno cum magno honore ad limina principis Apostolorum profectus est, habens secum Elfredum, eo quod ilium magis diligeret quam caeteros. Susceptus est rex Anglonmi ab Apostolico viro decenter: quo moratus est anno integro, orationibus et ele- mosinis insistens diligenter. Eo quoque ad patriam revertente, filio suo Ethelbaldo et Scirbumensi Ealhastano episcopo et plu- rimis aliis perosus erat. Vixit ergo Ethelwlfus rex clemen- tissimus annis duobus postquam Romuleas adire sedes cepit. Qui inter alia praesentis vitae bona et studia regalis operis, de suo transitu praemeditatus est, ne filii sui post obitum suae vitae disceptarent, epistolam satis eleganti compositione composuit, quae omnia quae sui juris erant distribuit. Per omnem haeredi- tatem suae terrae semper in decem mansis imum pauperem aut indigenam vel peregrinum cibo et potu sive vestimento jussit adjuvari vel pasci, pro se et pro onmibus successoribus suis. Romam quoque pro redemptione animae suae trescentas man- cusas' portari praecepit, centum ad limina Sancti Petri spe- ' Mancusa in te continet triginia detMrios, in the margin. Digiti zed by Google 46 SYHEONIS DUNELMEN8IS cialiter ad emendum oleum, et centum ad honorem Sancti Pauli, centum universali papse Apostolico. Defuncto igitur Ethelulfo rege glorioso, filius ejus Ethelbald contra Jesu Christ i interdictum et Christianorum traditionem, ac contra omnium Paganorum consuetudinem thorum patris sui ascendens, Ju- ditham, Karoli Francorum regis filiam, cum magna infamia in matrimonium duxit, effraenisque duobus et dimidio annis Occi- dentalium Saxonum post nobilissimi patris sui obitum imperii gubernacula rexit.* DCCCLX. Anno Dccc.lx, nativitatis Elfiredi clitonis insignis xij, Ethel- bald defunctus est atque in Scirebmma sepultus. Quo ablato e sfficulo, Ethelbyrht ipsius frater has provincias suo regno ad- junxit, hoc est Cantiam et Suthrigam, Suthsexam quoque cum omnibus villis et territoriis, ut justum erat. In ipsius quoque regni statu magnus Paganorum exercitus de mari adveniens Wintoniam civitatem hostiliter invadens depopulatus est. Exercitus vero praedictus cum reverteretur cum ingenti prseda ad naves, Osric, dignissimus dux Hantunnensium, cum suis populis advenit, et Ethelwlf comes insignis cum Bearrocensibus viriliter occurrit cum immenso exercitu, consertoque prselio Pagani passim trucidantur ab Anglis suffultis a spiritibus angelicis. Cumque diutius hostes dirissimi stare nequirent prse vulneribus, cadebat crudeliter perplurima multitudo, alii per latibula densarum veprium se abdentes, nonnulli muliebriter fugam arripientes. Angli vero loco funeris fortuna arridente dominati sunt. Ethelbyrht itaque rex quinque annis regnum sibi commissum pacifice et amabiliter atque honorabiliter guber- navit ; qui cum magno suorum principum, episcoporum, omnium- que populorum dolore viam universitatis adiit, relinquens terreni regni monarchiam alterius coepit esse particeps. Sepultus est igitur juxta fratrem suum in Scirebuman, quo expectat con- solationem futuree resurrectionis." DCCCLXIV. Anno Dccc.lxiiij Pagani hiemaverunt in insula quae appellatur Tened, quae circumdatur undique maris flumine. Qui firmum cum Cantuariis pepigenmt foedus, quibus Cantuarii pecuniam pro foedere servato reddere promiserunt. Interea tamen Dani vulpino more noctu clam castris erumpentes, foedereque dirupto, "• The events here recorded under the year 856, but which really occupied that and the four following years, are taken Yrom Asser. » Wholly firom Asser. Digiti zed by Google HISTORIA REOUM. 47 et promissionem pecuniae spementes, panels diebns extitemnt qnieti. Sed, o nefas I totam orientalem plagam Cantise gentis depopnlati snnt. Sciebant raajorem peenniam se furtiva praeda quam paee adeptnros, quod et faetnni est.*' DCCCLXVI. Seqnenti vero anno, hoc est Dccc.lxyj, nativitatis autem Elfredi xviij, Ethelred, frater Ethelbyrti regis, Occidentalium Saxonum regni gubernacula suscepit. Eodem anno magna Paganorum classis de Danubia Britannise fines introiit, et sic ad regnura Orientalium Anglorum, quod Saxonico dicitur eloqnio East-Engle, hiemavit, ibique ipse copiosus exercitus equestris factus est, equitantes et discurrentes hac iliac, prsedam diri- pientes cnormem, non parcentes viris, vel feminis, vel viduis, nee virginibus. His diebus Elfredus clito jugi ineditatione coepit Divinis imbui doctrinis, qui miro patris matrisque amore supra omnes fratres suos ab ipsis diligebatur cunabulis. Crescente denique iUo corpore in puerili aetate, forma caeteris suis fratribus decen- tior videbatur, vultuque insignis renitebat et verbis refulsit egregiis. Cervino quoque desiderio aestuabat sui cordis pene- tralia suffundi, et thalamum pectoris sacris Uteris imbui. Sed, pro dolor ! parentum ac nutritorura incuria illiteratus permansit usque ad duodecimum suae aetatis annum. Saxonica quoque poemata gloriosus adolescens et futurus rex die noctuque discere studuit, eratque docilis, in arte venatoria industris, in omni peritia incomparabilis. Cum ergo quadam die ejus dignissima genitrix sibi et fratribus suis quendam Saxonicum poematicae artis librum ostenderet, ait eis, " Quisquis, carissimi filii, ves- trum istum potuerit codicem citius discere, dabo ei ipsum.'' At ille, Divina inspiratione instinctus, et pulchritudine prin- cipalis literae exhilaratus, ita matri respondit. '^ Verene," sic ait matri suae, ^^dabis?^^ Ad haec ilia arridens et gaudens atque affirmans, '^Dabo,'' inquit, '^dabo.'' Mox autem tulit librum de manu suae genitricis, magistrum adiit, libellum os- tendit, et legit praeceptore ostendente. Post spatium non longi temporis venit ante praesentiam dilectae matris, librumque me- moriter recitavit. Ipsa vero grates immensas reddit Salvatoris gratiae, agnoscens gratiam Dei esse in mente juvenis. Post haec inflammatus Divini amoris desiderio psalmos perplurimos, cursumque diurnum, id est celebrationes horarum, didicit ipse devotus, quos in uno volumine congregatos die noctuque in sinu suo inseparabiliter portabat. O felix hominum genus ! O rex • From AsBer. Digiti zed by Google 48 SYMEONIS DUNELMENSIS prudens I gestas Gestantem, sapientise claves vehis ; sapientiam diligis^ sapiens eris, fadens judicium et jusiitiam in terris.^ O clerici, attendite et videte regem in sinu librum deferre die noctuque ; vos vero nee legem Dei scitis nee scire vultis. Pne- cipue idem, Tex factus, lugebat filium suum, id est animum, quod liberalibus non ftierat artibus instructus,* DCCCLXVII. Anno Dccc.lxvij, nativitatis Elfredi regis xix, prsedictus Paganorum exercitus de Orientalibns Anglis ad Eboracam civi- tatem migravit, quae in aquilonali ripa Humbrensis fluminis sita est. Eodem tempore maxima inter Northanhymbrorum populos discordia erat succensa, et apte, quia qui odium diligit odium inveniet. His diebus Northanhymbrorum gens legi- timum suae gentis regem, Osbryht vocitatum onomate, de regno hosjtiliter expulerunt, et tyrannum quendam nomine Alia super apicem regui nonstituerunt ; venientibus super regnum Paganis, consilio Divino et optimatum adminiculo discordia ilia sedata est. Rex vero Osbryht et Alia, adunatis viribus, congregatoque exercitu, Eboracum adeunt oppidum. Quibus advenientibus classica multitudo confestim Aigam arripiunt; quorum fugam et pavorem Christiani cernentes, fortiores ipsis inventi sunt. Pugnatum est satis crudeliter ex utraque parte, quo ambo reges occubuenmt. Reliqui vero qui evaserunt pacem cum Danis pepigerunt. Ipso autem anno Ealhstan, Scirebumensis ecclesise episcopus, viam et vitam deseruit temporalis saeculi, postquam episcopatum per annos quinquaginta honorabiliter rexerat : qui in pace eccle- siae requiescit, sepultus decenter in sede sui episcopatus/ DCCCLXVIII. Anno Dccc.lxviij, Elfredi regis xx, uxorem accepit de Mercia, nobilem scilicet- genere, filiam Ethelredi Gainorum comitis, qui cognominabatur ab Anglis Mucel, eo quod erat corpore magnus et prudentia grandaevus. Ea tempestate praedictus Paganorum exercitus Northanhymbros reliquit, Snotingaham pessimo ad- ventu visitavit et adiit, quae civitas Britannico sermone Tiguoco- bauC interpretatur, Latina interpretatione Speluncarum Domus dicitur. Quo in loco hospites insidiosi eodem anno hiemavere, quorum adventus omnibus populis satis erat ingratus. Audiens p Jer. Xxiii. 5. ♦ Asser. »' Asser. • This word, written in the MS. Tignocebanc, is corrected, and ite signifi- cance restored from the text of Asser. Digiti zed by Google HI8TORIA REOUM. 49 autem eorum adventum armipotens rex Merciorum, Burhred appellatus^ et omnes optimates^ consilium habuit cum suis comitibus et commilitonibus et omni populo sibi subjecto, qua- liter inimicoB bellica virtute exuperaret sive de regno expelleret. Direxit et nuncios veloci cursu ad Elfredum insignissimse virtutis virum, et ad Ethelredum fratrem ejus, ut ei fratemum ostende- rent adminiculum quo possent victrici fortitudine eos debellare. Quod ipsi, quasi intrepid! leones, agere non distiderunt. Time incitu3 Elfredus rapidis coepit praceptis exercitum congregare, illud corde tenus recordans. ^'Nunquam dives agit qui trepidus gemens sese credit egentem/' Nequaquam potens vir agit quod desiderat qui trepidus constat, et qui se putat egentem, id est miserum, si agat quod optat viriliter decertando. Frater ejus, simili succensus furore, usque ad Snotingaham perveniunt parati adversus temptamina stare. Pagani vero munitione arcis mimiti bellum promittunt, acies struunt, numerosum exercitum osten- dunt, sed tremebundi Claris cernentes visibus Christianum populum in centenis et millenis millibus adversariis resistere, sacris ducibus exhortantibus. Tandem per gratiam Omnipoten- tis Domini cessavit ventus turbinis, sedata sunt corda iniquorum, pacem rogantes et foedus a Christianis, ac si ipsi tali, propitio Christo, mente exorarent, ** Bapidos, Bector, oomprime fluotus, Et quo cselum regis immensum Firma stabiles fa^iere terras."' Facta est inter reges et Paganos pax, et segregati ab invicem, sicut oves ab hte£s sequestrantur.^ DCCCLXIX. Anno Dccc.lxix, setatis vero Elfredi xxj, pnefatus exercitus rursum ad gentem Northanhymbrorum profectus est, ibique anno integro permansit*' debacchans et insaniens, occidens et perdens perplurimos viros ac mulieres. DCCCLXX. Sequenti vero anno dum soils jubar mundi perlustraret orbes, et annus advenisset dccc.Ixx ab incarnatipne Domini, • Boethius, i., 46-8. ' 8. Matt. XXV. 32. The fik;ts here detailed are all fh)m Asser, but the narrative is spun out with verbiage and quotations, which are not in the original. » Up to this point is Asser's ; the remainder, apparently, an unauthorized addition. E Digiti zed by Google 50 KrHSOKft JSTKEUSBKKB' tone ref ulfiit teoopus gm* TTHrpiL tck T icrwi u iym jirinma lufaoH fffifititff l>iuKn*ttin T«rD f am cT ii B^ iimxiinido. d, lit ita diciin, leici<>aum cateme oan^repttat flmzt, isa ut nmha Tidearsitiir millia ufforep et neat de mille m ripma nnnaadae excrFTUBait. P^- veuit debitic per Merdam in Oneaastaict Angk^s et in cmtate que dicitur Theouird intrepidiu hyrmnit. Bck aBten Ejidmuidiis ipnui temporibu* regosvit taper oouoa rcpn Orientmlhni An^lo- ruitii vir tancttu et jtutas, neat finis ejiis fiucdaniK vits pro- bnvit evcnittu. Eodem vero anno rex pnedictes oontim ipsmn c^xt^rcMtum atrocitcr et virUiter com sios po^aarit. Sed quia n)i«oriiU)rN Dcms eum praeacivit per martyiii oorooam ad criiOEtis tflorittt (U)ronam porvenire, ibidem gloriooe oocaboit. De cvgua pmtnioiUM bonoro libet aliqua hiatorise nostre inserere, nt sdant ol M^uiwioiuU (ilii hominum quam terribilia est Chnstns fifius IVi iu iHnmiliitt honunum, et (}uam glorioeo trimnpho ex(»iiat ilu^M luo |miwii)iUH titulo excruciat, ut illud impleatur^ Nam coro- •Mhtr yMM Hhi haiii$Hf ctrtaverit^ Rex autem Eadmundus uu)HHiuu^ Orit^ntulium Anglorum suscepit deTotua, quod et U'uuU ilt'vh'H t\irti |H)teuti(e, Doum Omnipotentem semper ado- muA «^\' K^^^^'irt^'^^^^ l^> omnibus bonis suis quibus nsos fuerat. • K\hU^w huuo quo rt^x et martyr insignis per coronam martjrii «^)^^ll\A^ folioitntiM gaudia subiit^ Ceolnoth, archiepiscopus Doro- ^^^vum^ oi\itttti*» viam veritatis adiit: qui in eadem civitate est DCCCLXXI. Anuu l\munic» iucamationis nccc.lxx^, nativitatis Elfredi ^K^u^i iv^i* SAxouum xxy, exosie memonce Paganorum exer- cUus* i>viinUttUMi Angli>a deseruit: qui regnum Occidentalium Sttwuwuu Hvliit. M^niinm ad viUam regiam quae dicitur Et Re- vhu«\u\u iu meriiliauam l^mensis fluminis ripam, in ilia plaga \\\\>t^ \\\\\\K^\\\\»Xw 9kh inoolia ipsius patriae Bearroc-scire. Tertio \\^i\i ilio i|Uo ihi advouoruut inimici Anglorum, comites eorum vnuu lUtiK^^^ umltituiliue iu parte iUius fluminis equitaverunt, luWiUmqvio iuuueuaw multitudinis acceperunt. Quidam autem *^\ i)bii« Yttlhuu iutt^r Tameuse et Kenetan flumina facere studu- \>x\\\\i \ *tHl ixniailium eorum et opus Danorum dissipatum est jnn* HUxiUuiu awgt^Uu^um, ut impleretur in eis illud scolastici; ** Ou«mvi!»x«ie TjtIo superbit ostro, 1 Wet t)t iuve»a [oaput] lapillu, 1uyU\w Imuea omuibus poUet."' • )ft Tiw. U. 5. • ThU Jkx^uftl U «hogeib«r ftxaa Aiie^r, but is bere amplified to thrice its urigiua) bulk. • i-Vow lUH^ihius tie Conaol, iii., 1-3, 7-8, with some yiuiations. Digiti zed by Google HISTORIA REOUM. 51 Et aliud : " Quis illos i^tur putet beatos, Quo6 misen tribuunt, honores?" Cumque perversi raptores viriliter operibos desudarent^ advenit protinus Ethelwlf, Bearrocensis regionis incliti vigoris dux, cum suis agminibus centuriatus, et trilicis toracis circumdatus. Cer- nens autem multitudinem barbarorum princeps Christianorum populorum, dixit suis, '^Horum numerosus est exercitus, sed tamen est spemendus. Qui si aliquando contra nos aciem struens valentior incubuerit, noster quidam dux, qui Christus est, fortior illis est. Obviant denique Christiani Danis confi- dentes in tuitione Christi nominis,^^ Dux prsefatus suos hortatur prsecipue ut resisterent adversariis, constitutus cum suis inclitis legionibus in loco qui appellatur Englafeld. Ubi dimicatam est satis atroci bello, quo ex utraque parte ceciderunt vulnerati miilti et occubuerunt. Occubuit ibidem quidam princeps Dano- rum cum magna multitudine sui exercitus ; cseteris fuga elapsis, Christiani victorise palmam adepti sunt, et loco funeris dominati sunt. His ita peractis, post, bis binis dierum curriculis expletis^ rex prsepotens Etheredus ac frater ejus Elfred, adunatis exerci- tibus copiosis, ut regum est potestas et virtus, ad Beadingum venerunt, desiderantes aut gloriose vivere in regno, aut in bello occambere pro Christo. Cumque armipotens rex Ethelred cum fratre dilectissimo ad portam arcis pervenissent, csedendo et prostemendo hostes ante et retro, Pagani e contra caedebant hostica rabie resistentes. Sed heu, pro dolor ! victoriam eo die inimici Anglorum assumebant. ^thelwlfus, quoque, Bearro- censis, qui prius ut leo fremuit in bello, tunc cum cseteris fide- libus occubuit in Christo. Quo dolore et verecundia Anglorum populus commotus, auxilium implorabant angelorum, ut eis dignarentur impendere adminiculum Divini adjutorii. Iterum enimvero post quatuor dies contra prsefatos inimicos exercitum commovent, arma arripimit, statuunt legiones in loco qui dicitur Ecscesdun, quod Latine Mons Fraxini potest reverenter inter- pretari. Ibi autem totis viribus et plena voluntate ad prffilium prodeunt viri famosi ad bella fortissimi. Dani quoque, ut sunt astuti, in duas se turmas dividentes, viriliter pugnare cum suis. Habebant et ipsi duos reges mul- tosque duces, qui, cautaratione utentes, mediam partem exercitus duobus regibus concedebant, dimidiam vero omnibus ducibus. Quod AngU cementes constituunt et ipsi duas turmas, et ma- chinas, et machinatorum propugnacida. iElfred autem rex promptissime cum suis legionibus procedit ad bellum, sciens £2 Digiti zed by Google 52 SYMEONIS DUNELMENSIS proculdubio non in multitudiiie hominam affore victoriam, sed Dei in miseratione et misericordia. Rex, quoque, Ethelred in tentorio erat in oratione constitutus, missam et quae Dei sunt 8ollicit« audiendo. Quae sancta mysteria regi et Christiauo populo multum proficiebant, uti in sequentibus ostendetur. Decreverant ergo Christiani populi et Angli devotissime audacter committere contra inimicos bellum, et, ut Ethelred rex, fortissimus principum, contra legiones dimicaret cum suis myriadis, unus videlicet rex Anglorum contra duos Danorum. -Alfred vero rex cum suis ducibus et commilitonibus, satrapis et populis, debuit contra omnes Paganorum duces belli sortem sumere, ut decretum est. Quibus res publica utrisque regibus et populis sat satis bene complacuit. Quibus ita firmiter ab utraque parte dispositis, cum rex Ethelred in oratione diutius moraretur, et Pagani parati ad locum diri certaminis citius advenissent, Elfred, tunc secundus in regno, non potuit hostiles diutius acies suflferre, nisi eos aut bello superaret aut morte. Repente vero consternatus animo irruit super aggregatas multi- tudines Danorum cum sacris agminibus Anglorum : venit autem rex praecinctus armis et orationibus, qui intuitus exercitum fratris satis eleganter esse ordinatum, quasi Judas bellicosus processit ad bellum. Dimicatum est virili intentione ab utris- que partibus, quo in loco ceciderunt quinquageni et centeni necnon milleni. Qui pro patriis legibus et patria ceciderunt, perducti sunt, ut credi libet, ad patriam aeternse felicitatis. -Alii vero -ud eum perducti sunt, de quo dictum est, '' Ipse est caput omnis inj ustitiae/^ Reges autem non solum verbis populum constantem hortabantur, verum etiam armis hostes bellica virtute prostemebant." Tandem Dani, videntes suorum corruisse socio- rum agmina, turbati sunt, admirati sunt, commoti sunt, timor- que immensus apprehendit eos. Erant enim Divino percuki Dani timore infra cordis cubicula, impetus Anglorum diutius non ferentes in ipso concilio. Qui opprobriosam arripientes fugam, laxatis gladiiB dextras dederunt, pacemque petierunt. Extendentes reges gladios vix sedaverunt populum beUicantem. Fugenmt hac Ulac ignobile vulgus, quos per totius diei horas Angligenus persecutus est populus. Multa millia prostrata sunt in ilia die ; quorum interitum pii reges cementes, gloriam dixerunt Deo immensam Qui eis talem ipso die contulit victories palmam. Cecidit quoque ibi Bergsecgy rex et hi duces cum eo, dux Sidroc veteranus comes, de quo illud aptatur. Inveterate dierum malorum,* Corruit ibidem dux Sidroc junior, atque Osbem dux militiae, duxque Frana, duxque Harald cum suis ' — Asser. • Daniel xiii. 52. Digiti zed by Google HISTORIA REGUM. 53 agminibus; qui latam et spatiosam viam arripientes descendc- runt in profandum laci. Viam disciplirue nescierunt, nee intel- lexerunt semitas ejus : a facie illorum longe facta est,* Bello peracto glorioso, reges et omnis populus immense repletus est tripudio, videntes Danorum fugam et Anglorum eonstantiam. Post quatuordeeim dierum excursum, rex Ethelred prsestantissimus^ ignorans annum jubilei habere remissionem, adjutus fidelissimo auxilio fratris sui^ coadunavit exercitum^ congregavit spolia^ divisitque arma et dona perplurima suis commilitonibus. Sciebant pro certo ipsi principes populorum beatas fore respublicas, si eas vel studiosi sapientise regerent, vel si earum rectores studere sapientiae contigisset. Con- gregati sunt rursum ad bellum Angli atque Dani, quibus cum durissimum esset illatum robur^ Pagani victoriam prope assump- serunt. Eodem vero anno rex Ethelred, plenus aetate et perfectus in bonitate, post perpetrationem insignium bellorum, futurse vitae et perpetui regni felicitatem coepit videre cum Bege sseculorum in terra viventium. Subtracto ab hoc sseculo rege prsedicto, mox Elfredus a ducibus et a prsesulibus totius gentis eligitur, et non solum ab ipsis verum etiam ab omni populo adoratur ut ei^ prseesset ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in papulis? Adepto regni gubemaculo totius gentis semper belli- cosus refulsit, et victor in omnibus bellis, fortuna arridente Christoque faciente. Rebellavit contra eum prsedictus exercitus satis acerrime, qui Anglorum intuentes austeritatem, et suam cognoscentes imbecillitatem, terga in fugam verterunt. Sed, proh dolor ! per audacitatem persequentium reversi, rursum ad prselium sunt provocati, capientes victorise munus, et loco fimeris sunt dominati. Ipso quoque anno Saxones cum eisdem Paganis pacis concordiam pepigerunt, ea ratione ut ab eis dis- cederent/ DCCCLZXII. Anno Dominic® incamationis Dccc.lxxij, nativitatis Elfredi regis xxiij, pnefatus Paganorum exercitus Londoniam adiit, ibique hiemavit ; cum quo Mercii pacem pepigenmt/ DCCCLXXIII. Anno Dccc Jxxiij, nativitatis autem Elfredi regis Anglorum* xxiiij, ssepe-memoratus exercitus Londoniam deserens, ad • Baruch, iii., 20, 21. * Psalm cxlix. 7. ' All this is taken from Asser, but is very diffusel^^ paraphrased. * titular « Thin mrnrH ia infArlinivl Asser. * This word is interlined. Digiti zed by Google 54 8YMEONI8 DUNELMENSIS Northanhymbromm regionem profectus est^ ibique hiemavit^ cum quo iterum Mercii pacem pepigerunt/ DCCCLXXIV. Anno Dominicse incarnationis Dccc.kxiiij, nativitatis autem Elfredi regis Anglorum xxv, supra-memoratus exercitus Lin- dissem provinciam deseruit, Merciam adiit^ et in Hripadun hiemavit. Burhredum quoque, Merciorum regem, de regno depulerunt, et ad Romam exire eompulerunt xxij regni sui anno. Qui^ postquam Romam adierat^ non diu vixit saeculo^ quoniam pervenit ad Eum Qui est vera vita^ sepultusque hono- rifice est in ecclesia Sanetae Mariae genitricisque Domini nostri Jesu Christi, semper virginis, expectans Ejus adventum secun- dum^ quando bonis justa praemia largiter concedit^ malis dira dispensat supplicia. Dani quoque^ post hujus expulsionem, regnum Merciorum suo dominio subdiderunt. Commendave- runt illud cuidam militi ipsius gentis, nomine Ceolwlfo, ea ratione ut, quando vellent, rursum absque dolo, absque malo haberent. DCCCLXXV. Anno Domiuicse incarnationis dccc.Ixxv^ nativitatis autem Elfredi regis xxvj, praedictus exercitus Repadun deseruit^ sese- que in duas partes divisit. Una pars cum Haldene ad regionem Northanhymbrorum secessit, et earn vastavit/ et hiemavit juxta flumen (mod dicitur Tine^ et totam gentem suo dominatui sub- didit, et Pictos atque Stretduccenses depopulati sunt. Eardulfus episcopus et abbas Eadredus de Lindisfamensi insula corpus Sancti Cuthberti tollentes^ per ix annos ante faciem barbarorum de loco ad locum fugientes^ cum illo the- sauro discurrerunt. Altera quoque pars ipsius dassis cum Outthrum et Oscytel et Amund, regibus Paganorum, ad locum qui dicitur Grantabric pervenit, ibique hyemavit. Rex vero Elfred, navali proelio confortatus, sex naves invenit in mari, cum quibus fortiter debellans, imam cepit; caeteri fugerunt timore perculsi.' DCCCLXXVI. Anno Dominican incarnationis Dccc.lxxvj, nativitatis autem Elfiredi regis xxvijj, praefittus exercitus nocte de Grantabric cxiens, castellum quod dicitur Werfaam intravit. Quorum subitum adventum rex Saxonum praenoecens, fcedus cum eis • Awer. / This and the two preceding words tre inteiiine«tion5. » A5B«er. Digiti zed by Google HISTORIA RBOUM. * 55 pepigit, ea conditione ut ab ejus regno discederent, obsides accipiendo. Ipsi vero, more solito obsides et juramenta non servantes, nocte quadam, foedere dinipto, ad Exancestriam di- verterunt, quod Brittanniee dicitur Cairwisc, Latine^ Civitas Aquarum.* BCCCLXIVII. Anno Dominiese ineamationis Dccc.lxxvij, nativitatis autem Elfredi xxvij, exercitus ipse nefandus Exancester dereliquit, Cippanham regiam villam adiit, ibique hiemavit. JElfred vero rex his diebus magnas sustinuit tribulationes et inquietam vitam agebat.* Rex Elfredus, apto confortatus oraculo per Sanctum Cuthbertum, contra Danos pugnavit, et sic, quo ipse Sanctus jusserat tempore et loco, victoria potitus est, semperque dein- ceps hostibus terribilis et invincibilis erat, Sanctumque Cuth- bertum prsecipue honori habuerat.-' Qualiter hostes vicerit paulo post hie legitur. Eodem denique anno Inguar et Healfdene cum bis denis ac ternis navibus, de Demetica regione, in qua hiemaverant, egressi ut lupi feroces, post multas ibi Christianorum strages patratas, post combustiones coenobiorum, ad Domnaniam enavigaverunt, et ibi a regis ministris fortissimis cum mille ducentis viris occisi sunt ante arcem Cynwith,* quia in eadem arce perpltuimi regis famuli, ut dictum est, se concluserant causa refugii. Rex autem Elfred, in Domino Deo confisus, cum paucis agminibus stipatus, fecit arcem in loco qui appellatur Ethelingalge, in quo habitans cum suis commilitonibus hostes frequenter infatigabiliter con- trivit ab arce. Hoc egit tempore resurrectionis Domini nostri Jesu Christi. Qui egressus ab arce, viribusque susceptis, post, septem videlicet septimanis dierum et monade, hoc est quinqua- ginta diebus suppletis, venit ad petram Ecgberti, quae est in orientali parte saltus qui Anglico eloquio dicitur Mucelwudu,' Latine vero Magna Silva, Britannico more Coitmawr. Ibi ergo obviaverunt regi dilectissimo omnes accolse Sumortunenses ac Wiltunenses, necnon Huntunenses, visoque laetati sunt immenso cordis tripudio, quasi redivivum ipsum suscipientes. Post tcr- * Asser. ' vel dueehat interUned. i This reference to the protection afforded by St. Cuthbert to King Alfred is not in Asser. See Symeon's History of the Church of Durham, book ii., c. 10. * Cynuit — Asser. ' Mucelwudu is written in the MS. Muoelpurlu, the scribe having fallen into the general error of confounding the Gothic m with the letter p. This mistake is complicated by the d having been written so as to resemble the letters r L There is no doubt as to the name really intended as it occurs both in Asser, and in the " Recapitulation " in the present compilation. Coit-Maur, again, by the same confusion of vo and p, has been written Coit-Mapur. Digiti zed by Google 56 * STMEONIS DUNBLMENSIS tmm vero diem venit cum immenso exercitu ad locum qui dicitur Ederderandun," quo juxta immensas Paganorum phalanges in- yenit paratas cum densa multitudine ad bellum. Exorto solis jubare limpidissimo, rex et omne decus suae plebis induerunt se bellicis omatibus, scilicet trilici toraca fidei, spei, charitatisque Dei. Hi exurgentes a solo audacter provocabant incelebres ad bellum, de dementia Conditoris sperantes securi, ac vallo muniti astantis regis, cujus vultus ut angeli splendentis refulsit. Com- miserunt ergo bellum per longa tempora diei utrique populi, quorum voces et collisiones armorum per longa terrarum spatia audita sunt. ^ Cemens igitur Speculator insignis desuper penetral Sui terreni regis desiderium, concessit ei angelicse potestatis suffra- gium. Is denique potitus victoria hostes suos prostravit, gratias reddens summo Salvatori cum cordis Isetitia. Cumque ibidem rex cum suis legionibus arrideret, inimici qui remanserant ipsius magnis ejrdatibus deflerent, ob famis et frigoris aiisteri- gm atque tanti regis timorem, rogant pacis clementiam qui eam semper impugnabant. Promittunt obsides, et juramenta in dextris extendunt. Auscultans hsec omnia rex, suatim motus dementia concedit cuncta petita. Rex vero ipsorum, Guttbrum onomate, Christianum se velle fore testatus est : qui sub manu piissimi regis in baptismatis purgatione regaliter sus- sceptus est. Tinctns est idem Guderum baptismate salutis cum aliis viris electis xxx, quern rex Saxonum in filium adop- tionis accepit. Qui, postquam baptizatus est, duodenis noctibus cum ipso mansit in magna gloria ; cui Spiritualis Pater multa et inedicibilia largitus est dona, ac omnibus qui Christianitatis fidem perceperunt.* DCCCLXXIX. Anno Dominicse incamationis Dccc.lxxix., nativitatis Elfredi regis xxviij, prsedictus Paganorum exercitus de Cippanham, ut promiserat, consurgens Cirencestre adiit, quae Britannico appel- latur elogio Cairceri, ibique per unius anni cursum mansit. Ipso quoque anno immensus venit Paganorum exerdtus de ultramarinis climatibus in Tamensi fluvio: qui adimatus est supradicto cuneo, complices effecti, quod pravorum est. Eclypsis inter nonam et vesperam facta est eodem anno.'' •" Ethandum — Asser. " With the exception indicated above, all these details are from Asser, but placed by him in the preceding year. • As8er. Digiti zed by Google HISTORIA REGUM. 57 DCCCLXXX. Anno Dominicee incamationis dccc.Ixxx, nativitatis autem Elfredi regis gloriosi xxix, ssepe-memoratus Paganorum exerci- tus a Cirencestre egressus ad Orientales accessit Anglos ;' ipsam regionem dividentes inhabitare coepenmt. Pagani qui in Fulanhame hiemaverant^ Britannicam deseruerunt insulam^ Franciamque visitare coepenmt pessima agnitione, quo uno anno permansenint.^ DCCCLXXXI. Anno Dominiese incamationis nccclxxxj^ nativitatis autem Elfredi regis xxx, prsefatus exercitus equis ascensis in Francorum finibus devenit, quod mirabile videri potest quod visibiles hostes contra tarn fortem bellicosumque populum auderent insurgere. At tunc feroces Franci invicta fortitudine a castellis, et oppidis^ et civitatibus atque turribus viriliter progredientes, more leonum succensi simt ira, videntes nefarias sceleratorum potestates emergere, gaudio Isetitiaque exultare malos, jacere bonos terrore prostratos, innocuos flere, nocentes exullare. Inito consilio prudenti audaces Franci bellum iniere durissimum cum Pa- ganis. Finito prselio Franci cum triumpho reversi sunt. Pagani equis acquisitis hac iliac equitabant/ His diebus plurima in eadem gente monasteria concussa sunt ac desolata. Nam et fratres coenobii sanctissimi Benedicti^ ipsius reliquias a tumulo quo locata fuerant immensa pulcliritudine secum auferentes, hac iliac discurrebant. DCCCLXXXII. Anno Dominiese incamationis nccc.lxxxij^ nativitatis autem Elfredi gloriosi regis xxxj, Paganorum exercitus suas naves per flumen quod dicitur Mese in Francigense gentis regionem per- traxit, et ibi hiemavit uno anno. Eodem denique anno^ Elfred rex Saxonum^ audacissimus ducum, navali proelio suflFultus, contra Paganicas naves in mari congressus est. Ex quibus ipse equilocus duas potenti virtute naves exuperavit, occisis omnibus qui in eis erant. His exuperatis principum princeps grates reddidit dignas sospitatis Auctori. Quid deinde gestum sit referre libet. Principes duarum navium post haec cum omni- bus sociis valde vulneravit, qui, depositis enerviter armis, curvis poplitibus precibusque supplicibus dedere se regi magno, quamdiu scintillula vitalis caloris eis arrideret. ' Aq interlineation. ♦ Asser. ' From Asser up to this point. Digiti zed by Google 58 SYMEONIS DUNELMEN8IS DCCCLXXXIII. Sequent! anno^ hoc est Dccc.lxxxiij, nativitatis vero Elfiredi famosissimi regis xxxij^ ipse nee nominandus exercitas naves snas per flumen quod appellatur Scald pertraxit, ibique uno mansit anno/ Gxithred ex servo factus est rex, et sedes episcopalis in Cunkecestra restauratur/ DCCCLXXXIV. Anno Dominicse incarnationis Dccc.lxxxiiij, nativitatis deni- que Elfredi famosissimi regis xxxiij, indignissimus exercitus in duas se turmas segregavit. Una quidem in orientalem Fran- ciam porrexit^ altera ad Britanniam veniens Cantiam adiit quse Rofecestrer dicitur. Ante hujus portam castellum Pagani fecerunt, nee tamen civitatem expugnare potuerunt, quia cives illius civitatis se viriliter defenderunt, quoadusque defensor totius regni, Elfred rex, cum magno exercitu supervenit. Adve- niente subito rege, ad naves suas Dani confestim confugiunt concussi terrore, relicta sua arce et equis quos de Prancia secum adduxerant, necnon captivis quos de Francia de eadem gente ceperant. Eodem tempore et anno ipse armipotens rex classem suam de Cantia plenam bellatoribus in Orientales direxit Anglos. Cumque ad ostium Sture fluminis adveniret, confestim tre- decim naves paratse ad bellum Paganorum obviaverunt eis, qui hinc inde acriter pugnantes, Pagani omnes occisi, omnesque naves cum omni pecunia eorum captse sunt. Qui autem fugere poterant ex Danis, catervatim congregavere undique naves, consertoque navali proelio cum AngUs ubi dormiebant somno inerti, occisi sunt, inermis multitudo : quibus illud aptatur congruenter quod legitur, " multi claudunt visus cum aspicere deberent.^' Ipso nempe anno magnus exercitus Paganorum de Germania in regionem antiquorum Saxonum supervenit, contra quos adunatis undique bellicis viris, id est, Saxones atque Frixones, viriliter atque fortiter pugnavere : in quibus duobus bellis Chris- tiani popuU, DivinsB pietatis dementia concedente, victoriam habuere. Ea tempestate sanctissimse memoriae prsesul Marinus uni- versitatis viam arripuit transmittendo spiritum unde prius venerat. Is denique scolam Saxonum in Bomana urbe pro • Prom Asser to this point. ' The whole of this sentence is an interlineation. See Symeon's Hbtory of the Church of Durham, book ii., c. 13. Digiti zed by Google HISTORIA REGUM. 59 amoris affectu benignissimi regis El&edi constituit ab omni tributo [liberam]^ qui etiam multa dona ipsi transmisit; inter quae dedit illi partem sanctissims crucis in qua Dominus noster Jhesus Christus pro universali hominum salute pependit. Nati simt ergo regi filii et filiae satis perspicui ac decorse formse^ quorum quarumque nomina hie sunt deflorata^ Eadward et Etbelward^ Etbelfled et Etbelgifu, atque Elfthrid. Eadward vero filius regis^ et Ealthrid^ soror ejus, semper in curia regis cum magna nutritorum atque nutricum diligentia sunt nutriti. Nam et psalmos, et Saxonicos libros et carmina studiose didi- cere. -^thelward itaque, junior filius ejus, ludis literarise dis- ciplinse subditus emicuit cum plurimis militum puerulis, nobilibus scilicet et ignobilibus. Etbelfled, soror eorum, Eadredo Merciorum principi in matrimonio copulata est ; soror quoque ipsorum Ethelgjrfa monasticse vitse ferulis subjuncta est. His temporibus fideliter glorioseque regimine rexit eccle- siam Christi Plegmundus archiepiscopus, qui venerandus vir sapientiae fructibus renidebat, prseditus bis binis columpnis, justitiae, videlicet, prudentise, temperantise, fortitudinis. War- fridus vero regni sceptra Wigomensis civitatulse eodem tempore purpurabat devotissimo cordis ingenio. Qui, imperio regis jussus atque expetitus, librum Dialogorum Gregorii in Saxo- nicam linguam evertit, aliquando sensum ex sensu elegantissime interpretatus est. .^thelstanum quoque et Werwlfum, sacer- dotes insignes de Mercia, ad se invitarat, eo quod hi prsestantius atque perfusius in Divinse legis eruditione pollebant: Hos prsecipuo amoris bonore dilexit, honoravit; quorum doctrina et eruditione magnificatus est rex pacificus super omnes reges terrse." DCCCLXXXVI. Anno Dominicse incamationis Dccc.lxxxyj, nativitatis vero Elfredi regis gloriosi xxxv, nee nominandus exercitus Danorum iterum in occidentalium Francorum regionem venit, qui appli- cuerunt in flumine quod Signe dicitur. Parisium quoque civi- tatem adiit ibique hiemavit : transitum pontis civibus prohibuit. Sed Deo adminiculum veri auxilii concedente, et civibus viriliter se protegentibus, munitionem irrumpere non potuit. Eodem tempore rex Anglorum, post incendia urbium stragesque popu- lorum, Londoniam, permaximam civitatem, honorifice restauravit et habitabilem fecit, quam. Ethelredo, prsecipuo duci Merciorum, commendavit servandam. Omnes vero Angli et Saxones qui prius ubi erant dispersi cum Paganis aut a captivitate liberati " All this is from Asser. Digitized by Google 60 SYMEONIS DUNELMENSIS venerunt sponte ad regis prsBsentiam, sponte se suo domino in- clinantes. Ipse autem^ ut erat clementissimae mentis^ cunetis indulsit patroeimum suae benignitatis.*' DCCCLXXXVII. Anno Dominicae incamationis Dccc.Ixxxvij, nativitatis autem Elfredi incliti regis xxxyj, supradictus exercitns Parisinm ci\d- tatem relinquens venit ad Sigene^ deinde ad ostium fluminis quod Materre nominatur^ exhinc ad locum qui Cazendest,* villa regia, pervenerunt: in quo loco etiam hiemaverunt integro anno. Sequente vero anno in ostio fluminis quod appellatur Jona intraverunt^ non sine magno regionis dampno^ et illic ^orati sunt uno anno. Ipso denique tempore Elfiredus rex Saxonum^ Divino instinctus munere, legere et interpretari sacros apices potuit. Erat itaque multis tribulationibus hujus mundi afflictus^ quamvis in regia foret potestate constitutus. Nam etiam de Jerosolima ab El{ia) patriarcha epistolas et dona illi diversa directa vidimus et legimus. Qualiter dilatavit regni sui imperia^ et renovavit urbium moenia^ atque civitatum munitiones roboravit quae erant dirutae, et quae non erant fecit, quis urbana facundia suffultus possit labiis exultationis edicere? Sancta quoque loca qualiter ditavit omamentis et regalibus donis quis enunciet ? Perturbatus erat frequenter animo contra principes et pentecomarchos et omne genus perversorum, quoniam ipsi noluerunt eum seqxd in studiis quibus ipse desudabat. Sed tamen ille solus, Divino sufi^tus amminiculo, regni gubemacula, velut praecipuus gubemator navim suam, hoc est, vitam suae gloriosae mentis ad portum pacifici paradisi studuit transferre. Solebat frequenti memoria hoc retinere quod canitur, " Quiflquis volet perennem Cautus ponere sedem, Stabilisque neo sonori Sterni flatibus Euri.*" Et infra:— "Quam [vis] tenet minis, [Hujus ssBculi status] Misoens sequora ventus ; Tu conditus quieti, Felix robore valli. Duces serenus aevum, nidens setheris iras." Haec spirituali indagine secum rex piissimae mentis revolvens, • Asser. • Caziei, Aster. Chezy. ' Boethius, ii., 1—4 ; 17-21. The line, "Hiyus ssdculi status/' does not occur in the edition of Boethius published in 1680. Digiti zed by Google HISTORIA REGUM. 61 inedicibiUbus bonitatum fiructuum actibus redolebat. Diebus so- lempnibus festis quanta munera suis episcopis et ducibus atque militibus contxilit, quis enarret? Tunc pauperes jubilando ex- ultabant ; tunc orphan! et viduse nimio gaudio cordis applaude- bant. Noverat iUud scholastic!. Tunc est pretiosa pecunia cum translaia fuerit in alios ; largiendi usu desinet possideriJf Coepit denique assidue non solum episcopos setherea claritate nitentes admonere, ut populi delicta corrigerent, et vulgarem stultitiam castigando acrius coercerent; et non solum pastores admonuit populorum, verumetiam ducibus et dilectissimis minis- tris praecepit, ut semet-ipsos ad communem totius regni utiU- tatem sapientissime suppeditarent. Fecerat idem rex monasterium prsepulchrum in loco qui dicitur Ethelingaige, in cujus occidental! limite arx munitissima/ prsefat! regis imperio et operatione, consita est. In quo coenobio divers! generis monachos undique congregavit et in eodem loco coUocavit. Aliud quoque constituit monasterium juxta orien- talem portam civitatis quse Sceftesburg appellatur^ satis habita- tion! sanctimonialium habile^ in quo filiam suam Ethelg3rfu^ devotam Deo virginem^ abbatissam constituit. Tanta enim dona et possessiones ambobus concessit monasteriis^ ut sufficeret eis ad victum et ad vestitum quamdiu vita comes aflForet. His quse supra retulimus pleniter firmiterque peractis, ssepe- nominatus rex Elfredus solito suo more intra suae mentis thsda- mum coepit sagaci ingenio pertractare, et pertractando ruminare illud quod in Divinis scriptum est literis. '' Si/' inquit, "rede offeras, et recte non dividas, peccastiJ^ Et illud medullitus est prsemeditatus quod ait Salomon sapientissimus regum : Cor sane regis in manu Domini est Omnipotentis.' Censimi quoque suum trifarie divisit, ita ut istic libet prsetitulari. Primse partis sectio- nem sui census, bellatoribus annualiter largitus est. Secundam, operatoribus quos ex multis gentibus aggregaverat. Tertiam, advenis undique ad se venientibus; sciens illud cordetenus, hilarem daiorem diligit DeusJ^ Erat enimvero in multis et in multifariis tribulationum stimulis constitutus quamvis in regia esset potestate subtronizatus.^ DCCCLXXXVIII. Anno Dominicae incamationis Dccc.lxxxviij Beocca princeps ' Boethios, ii., argumentum. ' Prov. xxi. 1. ■ Cor. ix. 7. * The particulars detailed in this section are still from Asser, and are treated in the same style of loose paraphrase. The quotations are not in Asser. His Life of Alfred does not extend beyond this year (a.d. 887). Digiti zed by Google 62 SYMB0NI8 DUNELMENSIS Romam detulit eleemosynam regis iElfredi. lUo itinere obiit Ethelsuith, soror ejusdem regis, et sepulta est in Pavia.* DCCCXC. Anno DCCCXC Beomhelm abbas elemosinam regis Elfredi et Occidentalium Saxonum Romam pertulit. Eodem anno Guth- rum rex Northanhymbrorum obiit. Hunc, sicut superius legitnr, rex -ffilfredus elevavit de baptismate, et vocavit eum Ethelstan. Quo anno praefatus exercitus a Sigene perrexit Sanlaudan, quod est situm inter Britanniam et Galliam. Sed a Brittonibus in fugam versi, plures in amne proximo submersi sunt/ DCCCXCI. Anno Dccc.xcj Heathured suscepit episcopatum/ DCCCXCII. Anno Dccc.xcij Eboracensis episcopus, Wlfhere, obiit anno sui archiepiscopatus xxxix/ DCCCXCIII. Anno Dccc.xciij Orientales Saxones et Northumbrenses obsides dederunt, et juraverunt regi Elfredo fidelitatem contra prsedictos Paganos qui jam in Angliam reversi fuerant.^ DCCCXCIV. Anno Dccc.xciiij exercitus prsedictus qui obsedit Exancestre vastavit omnia circa Cissacestre. Sed non miilto post ab his qui erant in civitate in fiigam versi sunt, multi occisi, et multse ex navibus eorum captae.* Hoc anno Guthred rex obiit. ' This is from the Saxon Chronicle, but not through the medium of Florence of "Worcester, who also copied from the Chronicle. Two matters of detail are mentioned, which are omitted by Florence ; that Alfred's sister died on her jour- ney to Rome ; and that she was buried at Pavia. * This also is from the Saxon Chronicle, where (Jodrum or Guthrum is de- scribed as the " Northern King," which is here mistranslated Rex Northanhym- brorum. Florence correctly renders it Bex Northmannicus, as Guthrum was king of the northmen of East Anglia. ' This sentence is at the foot of the page, and the entry is altogether mis- placed. Heathured became bishop of Lindisfame in 819, not in 891. / The death of the Archbishop is noticed under the year 898, in the MS. Latin version of the Saxon Chronicle, Domitian, A. viii., 2. The notice here, however, is probablv derived from some list of the Archbishops to which the com- piler, no doubt, had access. f This is a fragmentary extract from the Saxon Chronicle. * From the Saxon Chronicle to this point. Digiti zed by Google HISTORIA REQUH. 63 DCCCXCIX. Anno Dccc.xcix Elfredus rex obiit cum regnasset annis xxviij cui filius Edwardus successit, diligenter a patre admonitus ut praecipue Sanctum Cuthbertum honoraret. Eardulfas quoque episcopus in Cimceceastre obiit, quo corpus Sancti Cuthberti transtulerat, cum quo per ix annos ante Paganorum exercitum multo cum labore et penuria de loco ad locum fugerat. Huic Cuthbertus in episcopatum successit/ DCCCC. Anno DCCCC Ethelbald ordinatus est in episcopatum Ebora- censis ecclesise. DCCCCI. Anno Dcccc.j Osbrith regno pulsus est. DCCCCII. Anno Dcccc.ij Brehtsig occisus est. DCCCCVI. Anno Dcccc.yj rex Edwardus, necessitate compulsus, pacem firmavit cum Orientalibus Anglis et Northhymbrensibus.-' DCCCCX. Anno Dcccc.x Angli et Dani pugnaverunt apud Teontanbole. Rex Edwardus Londoniam et Oxnaforda et quae ad earn perti- nent suscepit : quo anno multa piratarum manus circa Sabrinam flumen crudeliter vastando grassata est, sed ibi citius tota pene interiit. DCCCCXII. Anno Dcccc.xij Reingwald rex et Oter comes et Oswl Cra- cabam irruperunt et vastaverunt Dunbliue. DCCCCXIV. Anno Dcccc.xiv Niel rex occisus est a fratre Sihtrico.* DCCCCXIX. Anno Dcccc.xix rex Inguald irrupit Eboracum.' ' See the ancient Historia de Sancto Cuthberto, which will be printed in the present volume ; also Hist. Eocl. Dunelm., book ii., chap, xxx., etc. i Saxon Chronicle. * Saxon Chronicle. ' Saxon Chronicle, a.d. 921, which, however, is in error in describing Niel and Sihtric as brothers. Compare Annals of the Four Masters. Digiti zed by Google 64 SYM BONIS DUNELMBNSIS DCCCCXX. Anno DCCCCXX rex Sihtricus infregit Devennport. DCCCCXXIII. Anno Dcccc.xxiij Edwardus rex mortuus est, relinquens imperium filio suo Ethelstano.** DCCCCXXV. Anno DCCCCXXV Wigredus episcopus consecratur ad episco- patum Sancti Cuthberti. DCCCCXXVII. Anno Dccccxxvij Ethelstanus rex de regno Brittonxim Gudfridum regem fugavit.* Anno Dccccxxxiij re suum submergi in mare DCCCCXXXIII. Anno Dccccxxxiij rex Ethelstanus jussit Eadwinum fratrem DCCCCXXXIV. Anno Dccccxxxiiij rex Ethelstanus cum multo exercitu Scotiam tendens, ad sepulerum Sancti Cuthberti venit, illius patrocinio se suumque iter commendavit, multa ac diversa dona, qu8e regem decerent, ei optulit et terras, atemo igni contradens cruciandos quicunque ei aliquid ex his subtraxerint. Deinde hostes subegit : Scotiam usque Dunfoeder et Wertermorum ter- restri exercitu vastavit, navali vero usque Catenes depopulatus est.' DCCCCXXXVII. Anno Dccccxxxvij Ethelstanus rex, apud Wendune«' pug- navit, regemque Onlafum cum dc et xv navibus, Constantinum quoque regem Scottorum, et regem Cumbrorum, eum omni eorum multitudine in fiigam vertit. DCCCCXXXIX. Anno Dccccxxxix JBthelstanus rex obiit, cui frater suus Edmundus in regnum successit ; quo anno rex Onlaf primo venit Eboracum, deinde ad austrum tendens, Hamtonam obsedit. "• S. C, anno 923. This year king Regwold won York. " Saxon Chronicle. • This year iEdwin the etheling was drowned at sea, S. C. f This year king Ethelstan went into Scotland as well with a land army as a fleet, and ravaged a great part of it, S. C. See also Hi^toria de Sancto Cuthberto. « " Weondune, quod alio nomine -Sltbrunnanwere vel Brunnanbyrig appel- lator " (Symeon, Hist. Bccles. Dunelm., lib. ii., o. 18). Digiti zed by Google HISTORIA REOUM. G5 Sed nihil ibi proficiens, vertit exercitum ad Tameweorde, et, vastatis omnibus per circuitum, dum rediens ad Legraceastre perveniret, occnrrit ei rex Edmundus cum exercitu. Nee erat pugna difficilis^ quoniam duo archiepiscopi Odo et Wlstan pla- catis alterutrum regibus pugnam sedaverant. Pace itaque facta^ terminus utriusque regni erat Wetlinga-strete. Edmimdus ad australem plagam^ Onlaf ad aquilonalem regnum tenuerunt/ DCCCCXLI. Anno Dcccc.xlj Olilaf, vastata ecclesia Sancti Balteri et in- censa Tiningaham, mox periit. Unde Eboracenses Lindisfarn- ensem insulam depopulati sunt, et multos occiderunt. Filius vero Sihtrici, nomine Onlaf, regnavit super Northanhymbros.' DCCCCXLIII. Anno Dcccc.xliij Northumbri regem suum Onlaf de regno expulerunt/ DCCCCXLV. Anno Dcccc.xlv Edmundus rex, expulsis duobus regibus, regnum optinuit Northanhymbrorum.' DCCCCXLVIII. Anno Dcccc.xlviij Edmundus rex occisus est et frater ejus Edredus regnimi suscepit, cultor justitise et pietatis. Moxque Northmnbriam circuiens totam possedit," sed post juratam ei fidelitatem Northymbrenses quendam Danum, Eiricimi, prae- faciimt regem. DCCCCL. Anno Dcccc.l Eadredus rex, vastata Northymbria, cum jam rediret, Northymbrenses erumpentes extremos exercitus regis peremerunt. Statuit rex reducto exercitu provinciam penitus delere,* sed indigense, abjecto quem constituerant rege, Eadre- dum citius muneribus placarunt.*^ DCCCCLI. Anno Dcccc.lj Owel, rex Brittonum, obiit/ ' Many particulars are here related which are not in the Saxon Chronicle. The latter authority places the death of Athelstan a.d. 940, and the siege of Tamworth by Anlaf a.d. 943. These particulars are not ftrom the Saxon Chronicle. t Saxon Chronicle, a.d. 944. « 8. C, a.d. 946. •• This word is interlined. • S. C, a.d. 948. ' Higiiel rex Brittonum obiit. a.d. 950. Annalet Cambria — a.d. 948, Chro- nwU of the Princes of Walet, Monumenta Historica, pp. 837, 817. r Digiti zed by Google 66 SYMEONIS DUNELMENSIS DCCCCLII. Anno Dcccc.lij defecerunt hie reges Northanhymbronim ; et deinceps ipsa provincia administrata est per comites. DCCCCLIII. Anno Dcccc.liij comes Osulf suscepit comitatum Northan- hymbrorum. DCCCCLV. Anno Dcccc.lv, Eadredo rege defiincto, successit Eadwinus filius Edmiindi qui ante eum regnavit.y DCCCCLVI. Anno Dcccc.1v] beatns Dunstanus abbas ab Eadwino expel- litur.' DCCCCLVII. Anno Dcccc.lvij, mortuo Eadwino, frater ejus Eadgarus suc- cessit in regnum, qui magnae devotionis extitit erga Dei cultum, ideoque in pace et honore servientibus sibi octo regibus regnum tenuit xvij annis. Post quem filius ejus Eadwardus regnavit, qui, dolo novercsB suae interfectus, Scestoniae requiescit. Cui successit frater suus Ethelredus, pater Eadwardi regis, quem susceperat ex Emma. V Sftxon Chronicle. ■ Saxon Chronicle. Digiti zed by Google niSTORIyC RECAPITULATIO. G7 SEQUITUR RECAPITULATIO SUPERIORUM DE REGE ELFREDO. DEINDE 8UCCESSIO REOUM PER ORDINEM^ QUI £T QUALITER AD REONUM PERVENERUNT ANGLORUM.* DCCCXLVIII. '' Anno* ab incarnatione Domini Dccc.xlviij Anglo-Saxonum " rex, Elfiredus, in ilia plaga quse nominatur Barrocscire nas- " citur/'^ DCCCLIV. Anno Dccc.liiij, nativitatis regis Elfredi vj, Wlfere, reg- nante rege Osberto super Northimbros, suscepto pallio, eon- firmatus est in archiepiscopatum Eboracensem ; et Eardulfns suscepit episcopatum Lindisfamensem, quo pertinebant Lugu- balia, id est Luel (nunc dicitur Carleil), et Northam/ quae • The words, " de Historia Willelmi Malmesbiri©,** are here added in red ink in the MS., but do not apply to the " Eecapitulatio," or the " Successio Begum," which are derived mainly from Florence of Worcester, and in no part f^om the Historia of Malmesbury, but to certain extracts from the latter, which have been interpolated in a hand somewhat more recent than the text. These extracts have been omitted^ but may be consulted in the original by the aid of the followingreferences to the edition of William of Malmesbury, published by the English Historical Society under the editorship of Mr. Duffus Hardy : — I. Vision of King Edgar, book ii., sections 164, 155 ; vol. i., pp. 248-251. II. Vision of Bishop Brihtwold, book ii., section 221 ; vol. i., pp. 374-375. III. Prodigy significant of the union of England and Normandy, book ii., sect. 207 ; vol. i., p. 858. IV. Vision of Edward the Confessor, book ii., section 226 ; vol. i., pp. 880-881. * The initial A is an illuminated letter in green and gold in the MS. ' Here foUows a genealogy similar to that at pp. 42-3, taken from Florence of Worcester. For reasons assigned in the Pre&ce, it has not been considered necessary to reprint any portion of the " Becapitulatio," which is copied either from Asser, as paraphrased in the former part of the present work, or from Florence of Worcester, or any portion of the " Successio Begum," which is derived from Florence, except in cases where it is intermixed with additions from other sources, which would not be inteUigible without it. Such extracts from As^er and Florence are distinguished by inverted commas. ^ Norham. f2 Digiti zed by Google bo 8TMEONIS DUNELMENSIS antiqmtus Ubbanford dicebatur. Omnes quoque ecclesiaj ab aqua quae vocatnr Tweda usque Tinam Australem, et ultra de- sertum ad occidentem^ pertinebant illo tempore ad praefatam ecclesiam ; et hse mansiones Camham' et Culterham/ et duae Geddewrd^ ad australem plagam Tevietse, quas Ecgredus epis- ' C'opus condidit : et ^lailros, et Tigbrethingham* et Eoriercom' ad oceidentalem partem, Edwinesburch' et Pefferham, et Aldham, et Tinningaham,* et Coldingaham/ et Tillemuthe,* et Northam supradictam. Werthewurd" quoque ipsius ecclesiae possessio erat, donaute rege Ceolwlfo, cum omnibus appenditiis suis. Hanc enim mansionem ipse rex, abrenuntians mundo, seeum ecclesiae Lindisfamensi contulit, in qua monachus effectus caelesti regno militavit. Cujus corpus postea delatum in ecclesiam supradictae villae Northam multis ibidem, ut fertur ab habitatoribus ipsius loci, claruit miraculis. Hoc rege, jam monacbo facto, eflSciente, data est Lindisfamensis ecclesiae monachis licentia bibendi vinum vel cerevisiam : ante illud tempus non nisi lac vel aquam bibere solcbant, secundum antiquam traditionem Sancti Aidani, primi ejusdcm ecclesiae antistitis et monachi, qui cum illo de Scotia venientes, ibidem, don ante rege Oswaldo, mansionem acceperant, et cum magna districtione fiiturae vitae servientes degere gaude- bant. Praetcrea memoratus Ecgredus episcopus, aedificans ecclesiam in loco qui dicitur Geinforde, donavit cam Sancto Cuthberto. Condidit etiam Billingeham in Heortemysse^ et duas alias villas, Ileclife et Wilegeclife,^ ad australem plagam fluminis Taisc, quas Sancto Cuthberto ad victum sibi servientium dedit : similiter et Wudecestre, et Hwitingeham, et Eadulfinga- ham, Egwiluingeham,^ donante rege Ceolwlfo, antiquitus S. Cuthberti fuerunt/ ' Carham on the Tweed. ^ Ilolm-Cultram in Cumberland. * Jedworth, or Jedburgh. * Query, Tigbrechingham, from the error of the transcriber, of constant occurrence, in mistaking e for <, as below Werthewurd has been written for Werchewurd. Tig-Breich would signify a habitation on the Breich, a small river which for some distance separates the counties of Linlithgow and Edin- burgh, in which the two places mentioned immediately afterwards are situated. ' Abercom. i Edinburgh. * Tynningham and Aldham are in the consolidated parish of Whitekirk and Tynningham, in East Lothian. There is no modem village of Pefferham, but the locality is. sufficiently indicated by the course of the Peffer rivulet, which runs through the pari«h. ' Coldingham in Berwickshire. •" Tillmouth, at the confluence of the rivers Tiff and Tweed, between Norham and Berwick. * Warkworth in Northumberland. * Billingham in Hartness, a district of the coun^ of Durham, of which Hartlepool is the capital. r Cliffe and Wycliffe. * Woodhom, Whittingham, Edlingham, and Eglingham are villages and parishes in Northumberland. ^ This list of the possessions of the church of St. Cuthbert enumerates several which are not mentioned as such, either in Symeon's History of the Church of Digiti zed by Google (€ niSTOKlJE RECAPITULATIO. 69 DCCCLXVI. " Anno Dccc.lxvj Ethelred, regis Ethelberti frater, Occiden- "taliiim Saxonum regni gubemacula suscepit. Eodem anno " magna Paganorum classis/' ducibus rege Haldano^ Inguar et Hubba' "de Danubia Britanniam advenit^ et in regno Occi- " dentalium Saxonum — ^hiemavit/' DCCCLXVII. " Anno Dccc.lxvij praedictus Paganorum exereitus de Orien- " talibus Anglis ad Eboracam eivitatem migravit, quae in aqui- "loni ripa Humbrae fluminis sita est/^ omniaque vastaverunt usque Tinemutham/ " Eo tempore maxima inter Northumbros discordia diabolico instinctu orta fuerat, etc. Nam Northumbri eo tempore legitimum regem suum^ Osbryth nomine^ regno expulerant, et tyrannum quendam^ Ella nomine, non de regali prosapia progenitum, super regni apieem constituerant. Sed " advenientibus Paganis, consilio Divino et optimatum admini- Durham, or in the ancient Historia de Sancto Cuthberto. Carham is mentioned in the Historia as the gift of king Eogfrid. Symeon does not specify it by name, but after mentioning Carlisle, and other endowments not here recorded, he says, *' Grants of other lands were also made which it would be tedious and unneces- sary to detail," and refers to the charters of the church (book i., c. ix.). Holm- Oultram is not mentioned by either authority, but it may be remarked that the churches both at this place and at Carbarn are dedicated to St. Cuthbert. Aberoorn, Tigbrechingham, and Edinburgh were probably the ancient pos- sessions of the Abbey of " Abercurnig," noticed by Beda, but whether that establishment was a dependency of Lindisfarne, or whether its possessions were transferred on its extinction to the church of St. Cuthbert, does not appear. Pefferham, Tynningham, and Aldham were included in the original grant of lands to the see of Lindisfarne, one section of which comprised the whole county of East Lothian from Laramermoor to the mouth of the Esk, near Musselburgh, within a few miles of Edinbiu-gh. All this, says the Historia, belonged to the monastery of St. Balther at Tynningham. Coldipgham is mentioned at a very early period both by Beda and Symeon as the seat of a religious establishment presided over by Ebba, the sister of king Oswald, but there is no reason to suppose that it was originally dependent oh Lindisfarne (Hist. Eccl., iv., 19 ; iv., 25. Hist. Dunelm., ii., 7). • Halfdene, Inguar, and Ubba occur as the Danish leaders at a later period, but are not named so early by any other historian. The two latter are men- tioned in the Saxon Chromcle as the chiefs of the party who slew Edmund, king of East Anglia, in 870, and Bagsecg and Halfdene are described as " the heathen kings " the following year, in which Bagsecg was slain with several earls. At that period the three brothers mentioned above appear to have directed all the proceedings of the invaders. The mistake seems to have originated in attribut- ing to this particular year a list of Danish chieftains in the History of the Church of Durham (book ii., cap. vi.), which refers to the whole expedition, and not to the year 876 onl3% at the head of which these names are found, introduced by the words, " His temporibus." ' See History of the Church of Durham, book ii., c. vi., where we are told that the barbarians did not on this occasion proceed farther than the mouth of the Tyne, from whence they returned to York. Digiti zed by Google nrr 70 SYMEONIS DUNELMENSIS '' culo^ pro commimi utilitate discordia ilia aliquantulum sedata " est. Osbryth et Ella adunatis viribus congregatoque exer- " citu Eboracum oppidum adeirnt. Quibus advenientibus, Pa- " gani fugam arripiunt, et intra urbis msenia se defendere pro- " curant. Quorum fugam et pavorem Christiani cementes, intra "urbis msenia eos persequi, et murum .frangere instituunt. " Quod et fecerunt. Non enim tunc adhuc ilia civitas firmos " et stabilitos muros illis temporibus habebat. Cumque Chris- " tiani murum, ut proposuerant, fregissent, eorumque magna " pars in civitatem simul cum Paganis intrassent, Pagani, do- " lore et necessitate compulsi, super eos atrociter irrumpunt, " caedunt, fugant, prosternunt intus et extra/' Hoc factum est xij kal. Aprilis,** feria yj ante Dominicam Palmarum.' " lUic " maxima ex parte omnes Northumbrensium csesi, occisis duobus " regibus, deleti occubuerunt : reliqui vero qui evasenmt pacem '^cltnr^^ftganis pepigerunt/* Qidbus peractis, prsedicti Pagani sub suo dominio regem Egbertum praefecerunt. Egbertus vero rcgnavit post hsec super Northumbros ultra Tine sex annis.*' DCCCLXX. " Anno Dccc.lxx — sanctissimus Orientalium-Anglorum rex, Eadmimdus/' ut in sua legitur Passione, " ab Inguaro rege paganissimo, indictione ij, xij kal. Decembris, die Dominico, " martyrizatus est.'' Cum quo et Humbertus episcopus occir ditur.' DCCCLXXII. Anno Dccc.lxxij — ^Northumbri suum regem Egbertum et suum archiepiscopum Wlfere expiderunt.y DCCCLXXIII. "Anno Dccc.lxxiij saepe-memoratus exercitus Lundoniam " deserens, in Northanhymbrorum regione porrexit, et ibi hie- " mavit in pago, quae dicitur Lindesig/' apud Torchasiam :' " cum quo iterum Mercii pacem pepigerunt." •• This dale is from the History of the Church of Durham, ii., 6. * In sancto die Palmarum (Hist, de S. Cuthherto). * Hist. Dunekn., ii., 6. ' The narrative within inyerted commas is from Florence. The reference to the Passion, bj which is meant the Legend of the Passion of St. Edmund by Abbo, is not in Florence. The statement of the death of Bishop Humbert is from the History of the Church of Durham, ii., 6. * Hist. Dunelm., ii., 6. * The Saxon Chronicle says the Danish winter quarters were at Torksea in Lindsea. Asser and Florence mention Lindsea only, and the Chronicle of St. Neot'a, which generally repeats Asser, has Torksea only. The first part of this work oniiti< both, whilst Huntingdon has the word.s as they stand in our text. (< Digiti zed by Google HISTORLfi RECAPITULATIO. 71 Egbertus rex Northanhymbrorum moriens, successorem habuit Ricsig^ qui regnavit tribus annis; et TVlfere in suum archiepiscopatum receptus est." DCCCLXXV. " Anno Dccc.lxxv supra-memoratus exercitus, Reopedune de- ''serens^ in duas se divisit tnrmas. Cujns altera pars cum '^ Halfdene in regione Northanhymbrorum porrexit, et totam " Northymbrorum regionem suo dominio subdidit/^ ac omnia monasteria destruxit.* Eardulfiis, episcopus Lindisfamensis^ et abbas Eadredus corpus Sancti Cuthberti de insula Lindisfamensi toUentes^ per septem annos passim vagabantur. DCCCLXXVI. Anno Dccc.lxxyj — ^rex Ricsig Northanhymbrorum moritur et secundus Egbertus regnat super Northumbros ultra amnem Tyne/ Rollo, primus Normannorum dux, qui et Rodbertus, cum suis Normanniam penetravit xv kal. Decembris/ DCCCLXXVII. '^Anno Dccc.lxxvij — Elfredus vero rex his diebus magnas " sustinuit tribulationes et inquietam vitam agebat/' Tandem, apto confortatus oraculo per Sanctum Cuthbertum, contra Danos pugnavit, et quo ipse Sanctus jusserat tempore et loco victoria potitus est, semperque deinceps hostibus terribilis et invincibilis erat, Sanctumque Cuthberttun praecipue honori ha- bebat. Qualiter hostes vicerit paulo post hie legitur.' " Eodem denique anno " Ingwar et Halfdene reges, ^^ cimi • Symeon's History of the Archbishops of York. Prom the History of the Churoh of Durham it would appear that Biosig was raised to the throne on the expulsion of Egbert. This computation fixes the commencement of his reign a year later. * These four words are an insertion in the MS. Respecting the destruction of the monasteries, and the wanderings of Eardulf and Eadred with the body of the Saint, see History of the Church of Durham, ii., 10. • There is no mention of this second Egbert either in the History of the Churoh of Durham or of the Archbishops of York. His name occurs, with those of his two predecessors, in the brief chronicle i)refixed to the Cambridge MS. of the History of the Church of Durham, but the length of the several reigns does not correspond in the two authorities. See note below under a.d. 883. * This is the first of a series of entries respecting the dukes of Normandy, which have been taken firom some source resembfing, but not quite identical with, the Chronicle of Caen. Jn the margin of the MS. are these words, De BoUone prima Normannorum duee. Hie genere Dacus, pottea baptizatur, Rodberhts voccUut ett. ' Respecting St. Cuthbert's appearance to King Alfred, see Histoiy of the Churoh of Durham, ii., 10. The original authority for this legend is the Historia de Simcto Cuthberto. Digiti zed by Google 72 8YMEONI8 DUNELMENSIS '^ bis denis ac temis navibus de Demetica regione, in qua hie- "maverant, egressi, ut lupi feroces, post multas titi strages " Christianorum patratas, post combustiones coenobiorum, ad "Domnaniam enavigaverunt, et ibi a ministris regis Elfredi " fortissimis cum mille ducentis viris occisi sunt ante areem "Cymwth/V Rex Elfredus — venit ad petram Eegberti, quae est in orien- tali parte saltus qui Anglieo eloquio dicitur Mucel-Wudu/ Latine vero Magna Silva, Britannico more Coitmawr. DCCCLXXVIII. ^^lAilPO Dccc.lxxviij Paganorum rex Guthrum, cum xxx electissimis de exercitu suo viris, ad Elfredum regem in loco ^^ qui dicitur Aarl pervenit, quem rex in filium adoptionis sus- *' cipiens, de fonte sacri baptismatis elimavit," multisque mu- neribus ditavit, eique post interfectionem Sancti Eadmundi East-Angliam tradidit.* DCCCLXXXI. " Anno Dccc.lxxxj Paganorum exercitus, invadens Franciam, '^ bellum iniit cum indigenis/' His diebus plurima in eadem gente monasteria concussa sunt et desolata. Nam et fratres coenobii sanctissirai Benedicti, quod Floriacum dicitur, ipsius reliquias a tumulo, quo locata fiierant immensa pulchritudine, secum auferentes hac illacque discurrebant.* DCCCLXXXIII. Anno Dccc.lxxxiij praefatus Paganorum exercitus, occupans Cundoth/ ibidem per annum grassatur. Exercitus vero qui, ducente rege Halfdene, Northimibriam invaserat, pereimte Dei / Asser, fVom whom this paragraph is taken, has, "Frater Hinguari et Halfdene," in which he is followed by Florence. Ubba, the brother of Inguar and Halfdene, was the person who lost his life on this occasion. The two others reappear a.d. 883. f Selwood Forest. This reading is peculiar to this work. Asser has Seludu. Mucel-wudu is, however, the true equivalent for Magna Silva (Mickle Wood). The name occurs twice, and is written on one occasion Mucel-Pudu, on the other still more corruptly, Mucel-Purlu. From the same confusion between the Anglo- Saxon P and W, Coitmawr is on both occasions written Coitmapur. * The last ten words are neither in Asser, Florence, nor the first part of the Historia Begum. The death of St. Edmund, which is here referred to as if it occurred subsequent to the baptism of Guthrum, really took place, and has already been recorded in these pages, seven years previously. ' This account of the destruction of the French monasteries, and the removal of the relics of St. Benedict, is not derived from Asser or Florence, but is found in the first part of this work, with the exception of the words, " quod Floriacum dicitur," which do not occur there. The notice of the wanderings of the relics of a saint would have a peculiar charm to the monks of Durham. i Candath — Florence i Cundath — Saxon Chronicle; Cundoht — Asser. Digiti zed by Google HISTORIiE RECAPITULATIO. 73 judicio ipso tyranno, sine duce remanserat, occiso, sicut supra- dictum est, ipso Halfdene et Inguar cum xxiij navibus apud Domnaniam a ministris Elfredi regis.* Jam subactis sibi indi- genis terrae, dominimn usurpavit, ibique manere paravit, et vas- tatas Northumbriae provineias incolere. Tunc Sanctus Cuth- bertus abbati Eadredo (qui pro eo quod in Luel habitavit Lulisc cognominabatur) assistens, per visionem prsecepit, ut episcopo et omni exercitui Anglorum atque Danorum diceret, quatinus Guthredum filium HMtiecnut, quem Dani vendiderant in ser- vum cuidam viduae apud Hwitinghaham, dato pretio, redimerent ; et redemptum sibi in regem levarent ; regnavitque super Ebora- cum ; Egbert vero super Northimbros.' Quod factum est tre- decimo anno regni Elfredi regis. Guthredo* itaque ex servo omnium consensu in regem promoto, sedes episcopalis, quae prius erat in Lindisfamensi insula, instauratur in Cestre, quae antiquitus vocabatur Cunecestre, post septem annos transmigra- tionis ex insula Lindisfamensi. Est autem locus ille inter Dimelmum et Extoldesam, sex millibus passuum distans a Du- nelmo. Tunc et legem pacis, quam ipse Sanctus Cuthbertus per praedictum abbatem mandaverat, ut scilicet quicimque ad corpus illius confugerit, pacem a nulle infringendam per xxxvij dies habeat, tam rex Guthredus quam rex Alfredus per- petuo conservandam confirmarunt. Quam si quisquam quoquo modo violaverit, sicut pacem regis fractam, nonaginta sex libris multandum censuerunt. Ad hoc, in augmentimi prions episco- patus, totam inter Tyne et Teisam praefati duo reges omni consensu Sancto Cuthberto terram perpetuo possidendam ad- diderunt. Quicunque autem haec statuta quocumque ingenio infringere temptaverit, himc infemalibus poenis tradendum per- petuo anathemate dampnarunt. Jam enim multo ante defecerat episcopatus Hagustaldensis ecclesiae. ^ This refers to the erroneous account of the deaths of Ing:uar and Halfdene given above, a.d. 877. See note under that year. Symeon, in his History of the Church of Durham, ^ves an account of the death of Halfdene, the par- ticulars of which are derived firom the Historia de Sancto Cuthberto, and fixes the date immediately previous to the elevation of Guthred to the throne, instead of interposing an interregnum of five years, as in Asser. ' If Egbert II. still lived, he must have been in the seventh or eighth year of his reign, whereas the Chronica Anglorum prefixed to the History of the Church of Durham assigns him a reign of only two years. *" Outhredua ex servo fadua est rex, HU temporibus sedes episcopalis Litt' disfamensis insula usque ad Cunecestriam transmutata est. In the margin. The same words are interpolated into part i., but without any particulars. The details in this section are taken from the History of the Church of Durham, ii., 13, the original source being the Historia do Sancto Cuthberto. Digiti zed by Google 74 SYMEONIS DUNELMEK8IS DCCCLXXXIV. '^Anno Dccc.lxxxiiij^ Marinus papa scolam Saxonma in '' Roma morantium pro amore et deprecatione Elfredi regis ab " omni tribute et telone(o) liberavit benigne; qui etiam multa " dona prsedicto regi transmisit. Inter quae dedit ei non par- '^ yam illius sanctae crucis partem in qua Dominus noster Jhesus ''Christus pro hominum salute pependit. Eadem tempestate ''idem praesul sanctissimus viam imiversitatis adiit^ transmit- '' tendo spiritum ad Deum Qui dedit ilium. Praedictus Paga- '' norum exercitus, per flumen Suune adieus Embenum^ ibi per " annum grassatur/'* Hujus regis Alfredi tempore venit Angliam Johannes Scot- tus, vir perspicacis ingenii et multae facundiae, qui dudum relicta patria IVanciam ad Karolum Calvum transierat. A quo magna dignatione susceptus^ familiarium partium habebatur; transi- gebatque cum eo tam seria quam joca, individuusque comes et mensae^ et cubiculi. Erat multae facetiae ingenuique leporis, quorum exempla hodieque constant^ ut sunt ista. Assederat ad mensam contra regem ad aliam mensae partem. Procedentibus poculis consumptisque ferculis, Karolus^ fronte hilarior, post quaedam alia, cum vidisset Johannem quiddam fecisse quod Gallicanam comitatem oflFenderet, urbane increpuit et dixit, " Quid distat inter Sottum et Scottum?^* Retulit ille solempne convitium in auctorem, et respondit, ''Haec mensa tantum.^' Quid hoc dicto facetius ? Interrogaverat rex de differenti mo- rum studio, respondit Johannes de loci distante spatio. Nee vero rex commotus est, quia, miraculo scientiae ipsius captus, adversus magistrum nee dicto insurgere vellet, sic enim eum usitate vocabat. Item cum regi convivanti minister patinam obtulisset, quae duos pisces praegrandes adjecto uno minusculo contineret, dedit ille magistro, ut accumbentibus duobus juxta se clericis departiretur. Erant illi giganteae molis, ipse perexilis corporis. Tum qui semper aliquid honesti comminiscebatur, ut laetitiam convivantium excitaret, retentis sibi duobus majori- bus, unam minorem duobus distribuit. Arguenti iniquitatem Sartitionis regi, " Immo,'' inquit, " bene feci et seque. Nam ic est unus parvus,^' de se dicens, '' et duo grandes,^' pisces tangens. Itemque ad eos conversus, "Hie sunt duo magni,'* clericos innuens, '' et unus exiguus,*' piscem nihilominus tan- gens. Caroli ergo rogatu lerarchiam Dionysii Areopagitae in Latinum de Graeco, verbum e verbo transtulit. Quo fit ut vix intelligatur Latina litera, quae volubilitate magis Graeca quam ■ To this point is from Florence. The lone narrative which follows respect- ing Johannes Scotus is from the Life of Aldheun by William of Malmesbury. Digiti zed by Google HISTORIC RECAPITULATIO. 75 positione construitur nostra. Composuit etiam librum, quern Peri Physion Merimnoi/ id est, de Naturae Divisione, titulavit, propter perplexitatem quarundam qusestionum solvendam bene utilem, si tamen ignoscatur ei in quibusdam, quibus a Latinorum tramite deviavit, dum in Graecos acriter ociilos intendit. Quare et hsereticns putatus est, scripsitque contra enm quidam Floms.' Sunt enim revera in libro Peri Physion perplurima quae, nisi dili- genter discutiantur, a fide Calholicorum abhorrentia videantur. Hujus opinionis particeps fuisse cognoseitur Nieholaus papa, qui ait in epistola ad Karolum. Relatum est Apostolatui nostra, quod opus beati Dionysit Areopagita, q^od de divinis nominibus, vel calestibus ordinibus Graco descripsit eloquio, quidam vester Johannes , genere Scotttis, nuper in Latinum transtulerit. Quod juxta morem nobis mitti, et nostro judicio debuit approbari ; prasertim cum idem Johannes, licet multtB scientue esse pradicetur, olim non sane sapere in quibusdam frequenti rumore dicatur. Propter banc ergo in- famiam taeduit eum Franciae, venitque ad regem El£redum. Cujus munificentia illectus et magisterio ejus, ut ex scriptis regis intelligitur, Melduni* resedit. Ubi post aliquot annos, a pueris quos docebat grapbiis foratus animam exuit, tormento gravi et acerbo, ut dum iniquitas valida et manus infirma saepe frustraretur et saepe impeteret, amaram mortem obiret. Jaeuit aliquamdiu inhonora sepidtuni in beati Laurentii ecclesia, quae fuerat nefandae necis** conscia. Sed ubi Divinus favor multis noctibus super eiun lucem indulsit igneam, ammoniti monachi in majorem transtulerunt ecclesiam, et ad sinistram altaris pos- uerunt. DCCCLXXXVIII. " Anno Dccc.lxxxvij duo monasteria construit nobilia, unum monachorum in loco qui dicitur Ethelingaige,'' id est Nobiliura Insula. DCCCXCII. Anno Dccc.xcij Wlfere archiepiscopus Eboracensis obiit, anno sui archiepiscopatus xxxix.* • Tlfpl ^wriw fUpi/ivoi, or Libri Quinque de Naturis, printed at Oxford in 1681. See Oudinus, ii., 285. r This is Floms of Lyons, a writer of some repute. There is muoh about him and his works in Oudinus, and in a book of a writer of muoh greater merit, the Vetera Analecta of Mabillon. V Scilicet MeUnesbiria interlined. *■ CcBdis interlined. • This is also in the first part. Asser's history closes a.d. 887, and henceforth the Historia Eegum is founded on Florence of Worcester. Every notice, which is either original, or derived from any other authority, will be found extracted. Digiti zed by Google 76 SYMEONIS DUNELMBN8IS DCCCXCIV. Anno Dccc.xciiij Gnthred, rex Northymbrorum, obiit. Pagani qui Northymbriam incoluere cum -Alfredo rege pacem juramentis stabiliere/ DCCCXCVIII. Anno Dccc.xcviij Rollo, primus Normannorum dux, cum exercitu suo Camotensem civitatem obsedit. Sed episcopus ejusdem urbis, Waltelinus, Ricardum Burgundifie ducem, et Ebalum, Pictavensem comitem, in suum advocans auxilium, tunicam Sanctse Mariae in manibus ferens, Rollonem ducem Divino nutu fiigavit, et civitatem liberavit. iEthelbald archi- episcopus Eboracensis ordinatus." DCCCXCIX. ^Kubq Dccc.xcix iErdulfus, episcopus Lindisfamensis, obiit, cui Cuthdred successit. Pulsus est etiam Osbrit a regno.' DCCCC. Anno Domini dcccc Ethelbald archiepiscopus Eboracensis ordinatur.*' DCCCCVI. Anno Dcccc.yj Rollo, qui et Robertus, primus dux Norman- norum, decessit. Cui Willebaius, filius ejus, Longa-spata suc- cessit. DCCCCXIII. Anno Dcccc.xiij Tib^us episcopatum suscepit.' DCCCCXX. Anno Dcccc.xx Rex Northanhymbrorum Sihtricus occidit Niellum fratrem suum et infregit Devenport.^ DCCCCXXV. Anno Dcccc.xxv Wigred episcopus Lindisfamensis conse- cratur. ' The death of Guthred is recorded in the first part ; also in the Histor}' of the Church of Durham, where Sjmeon adds that after his decease Alfred added the province of the East Angles and also of the Northiunbrians to his paternal kingdom of the West Saxons. " This is an error. See note below under a.d. 900. • The expulsion of Osbrit is also recorded in the first part, a.d. 901. • The ordination of Ethelbald is stated above to have taken place a.d. 898, but the correct date is a.d. 900. See Symeon's History of the Archbishops of York. ' Of Lindisfame. This notice is inserted in the MS. at the foot of the page. ' The death of Niel is assigned in the first part to a.d. 914, and the storming of Devonport to 920. See note to first part, a.d. 914. Digiti zed by Google HISTORIiC RECAFITULATIO. 11 DCCCCXXXllI. Anno Dcccc.xxxiij rex ^theLstanus jnssit fratrem suum ^dwinum in mare submergi/ DCCCCXXXIV. " Anno Dcccc.xxxiiij strenuus rex Anglorum iSthelstanus^ " quia rex Scottorum Constantinus foedus^ quod cum eo pe- " pigerat, disrupit, classica manu pervalida et equestri exercitu " non modico^ ad Seotiam profieiseitiur." Qui prius sepul- chrum Sancti Cuthberti adiens^ eumque terrarum et aliarum rerum regali donatione honorans, Seotiam usque Dunfoeder et Wertermorum terrestri exercitu vastavit, navali vero usque Cathenes maxima ex parte depopulatur.* DCCCCXLI. Anno Dcccc.xlj Ricardus vetus suscepit comitatum Nor- manniae et tenuit lij annis. Puit ipse filius Willelmi comitis, cujus frater fuit RoUo primus Normannorum dux. Wigredus episcopus obiit, et Uctredus successit.* DCCCCXLVIII. Anno Dcccc.xlix Aldredus, qui post Uchtredum ftiit epis- copus, obiit, et Ailsi ei successit/ DCCCCXLIX. Anno Dcccc.xlix Wlstanus, Eboracensis archiepiscopus, pro- ceresque Northymbrenses omnes in villa quae dicitur Taddenes- scylf egregio regi Anglorum Edredo fidelitatem juraverunt/ DCCCCLI. Anno Dcccc.lj Owel, rex Brittonum, obiit.' ' From the first part. See note under this year (938). ' See the Historia de Sanoto Cuthberto, and the History of the Church of Durham. The details of Athelstane's expedition, his visit to Durham, and his gifts to St. Cuthbert, are also recorded in the first part of the Historia Begum. * This sentence is an insertion in an old hand. <" This sentence occurs^t the foot of the page in an old hand. * The following curious note occurs in the margin of the MS. ; — TaddeneM- sctflf erat tunc villa regia qua nunc vocatur Puntfrait Somane, AngUce vero Kirkebi. It seems probable, however, that Taddenes-scylf is Tadcaster, and not Pontefract. * From the first part. Digiti zed by Google 78 8YME0NIS DUNELMENSI8 SYMEONIS DUNELMENSIS HISTORIJl CONTINUATIO/ DCCCCLXVIII. Anno Dcccc.lxviij Aldredus episcopus apud Sanctum Cuthbertum in Cuneacestre vita decessit ; cui Elfsius in episcopatnm succ- essit. DCCCCXCIV. Anno Dcccc.xciiij Ricardns Primus, dux Normannorum, obiit, cujus filius Ricardus uno anno successit. Post quem frater ejusdem Rodbertus. DCCCCXCV. Anno DCCCCXCV Aldunus episcopus transtulit de Cestre iu Dunholm corpus Sancti Cuthberti. M. "Anno ab incamatione Domini millesimo Danorum classis " prsefata hoc anno Normanniam petit/^ etc, et sequenti anno, ad Angliam reversa, pejora prioribus egit. Mil. " Anno M.ij Emmam, Saxonice Elfgivam vocatam, ducis Nor- '' mannorum Primi Ricardi filiam, rex Egelrcdus duxit uxorera '* de qua idem rex Eadwardimi regem, necnon Alfredum, Grodwini comitis longo post tempore dolis interemptum, procreavit. MXIII. "Anno M.xiij rex Egelredus reginam Emraara,*' cum the- sauris, "Normanniam ad suum fratrem, Secundum Ricardum / With the year 967 the Recapitulatio ends, and we take up the History where it ended in the first part. The writer, however, merely copies Florence till he reaches the year 968. The rule that was laid down in the note to p. 67 is still adhered to. Digiti zed by Google HISTORIi« CONTINUATIO. 79 " Normannorum comitem, et filios suos Eadwardum et ^Ifredum " cum magistro illorum ^Ifhuno Londinensi episcopo, et Al- " slum Medeshamstudensem^ abbatem naviter misit. Ipse vero " cum Danica classe, quse in Tamensi (flumine) jacebat in loco " qui Grenewic nominatur, aliquantisper mansit ; et post, ad "insulam Vectam devectus, nativitatem Domini in iUa cele- "bravit. Qua peracta, Normanniam devehitur, et a Ricardo ^' comite honorifice suscipitur,^' cum quo Rothomagi omne in- colatus sui exegit tempus cum magnis opum apparatibus. MXIV. " Anno M.xiiij Suanus tyrannus, — magno cruciatus tormento, "iij non. Februarii miserabili morte vitam finivit/' et apud Eboracum sepultus est.* MXVII. "Anno M.xvij rex Canutus totius Angliae suscepit impe- '' rium '' et xix annis potenter tenuit. — " Mense Julio rex Ca- '^ nutus derelictam regis Egelredi reginam Emmam in conjugium " recepit,'' ex qua genidt Ardecnutum regem, et filiam Gunildam, quae nupsit Henrico Romanorum imperatori. MXVIII. Anno M.xviij Aldimus episcopus Dunholmensis obiit. Ingens bellimi apud Carrum* gestum est inter Scottos et Anglos, inter Huctredum filium Wtddef, comitem Northymbrorum, et Mal- colmum filium Cyneth, regem Scottorum. Cum quo fuit Eugenius Calvus, rex Lutinensium. ' 8c. Burh interlined. * The legendary account of the death of Suane by the spear of St. Edmund, the immunities of whose privileged territory he had yentured to yiolate, are copied at length from Florence. The words, et apud Hboracum sepultus est, are at the foot of the page. * An account of this battle at Oarham on the Tweed, and of the death of Aidwine, will be found in Symeon's History of the Church of Durham, book iii., c. v., but he does not there mention Uchtred as the leader of the Northumbrians, which is a palpable error. Florence of Worcester, in a passage which has been transferred to the text of the Historia Begum, narrates the death of Earl Uchtred two years before this date. He was succeeded by his brother, Eadulf Cudel, whose indolence and cowardice were as conspicuous as the opp(^te qualities in his predecessor. The cession of Lothian to Malcolm, which is imputed to him as the opprobrium of his government, was the natural consequence of this grievous defeat. Eugenius, who is described as kin^ of the Lutinenses, is no doubt the Wel^h prince Owain, whose death occurs m the Welsh chronicles about this time, Eugenius being the Latin form used by the mediaeval chroniclers, both of the Welsh Owen, and the Scottish Began. Digiti zed by Google 80 STM BONIS DUNELMENSIS MXXX. "Anno M.xxx Sanctus Olavns, quern Canutus rex expu- " lerat/' rex et martyr, Haroldi. regis Norreganorum filius, in Norrega injuste " perimitur a Norreganis/^ MXXXII. " Anno M.xxxij ecelesia Saneti Eadmundi regis et martyris '^ hoc anno dedicata est/' in qua rex Canutus monachos posuit, ejectis presbyteris. Ignis multis in locis per Angliam desaevit. jElfsige, Wintoniensis episcopus, obiit: ^Elfwdnus, presbyter regis, successit. MXXXIY. Anno M.xxxiiij Malcobn rex Scottorum obiit, cui Maebetliad successit. MXLII. Anno M.xlij — Eadmundus episcopus obiit, cui Edredus per pecuniam in episcopatum successit, et decimo mense moritur. MXLIII. Anno M.xliij, defuncto Eadmundo, Egelricus suscepit epis- copatum Dimelmensem, Siwardo administrante comitatum Northanhymbrorum. MLIII. ''Anno M.liij Godwinus comes vita decessit" xvij kal. Maii. MLIV. " Anno M.liiij in festivitate Saneti Kenehni'' mortuo Godwino Winchelcumbensi abbati, Aldredus Wigomensis " episcopus " Godricum,^' Godmanni regis capellani filium, " loco ejus ab- *' batem constituit/^ HLIX. Anno M.lix Kinsi Eboracensis episcopus, et Egelwinus Dunelmensis episcopus, et Tosti comes Eboraci deduxerunt regem Malcolmum ad regem Eadwardum.-' MLXI. "Anno M.lxj Aldredus Eboracensis archiepiscopus cum " Tostio comite Romam ivit, et a Nicholao papa pallium sus- "cepit/^ Interim rex Scottorum Malcolmus sui conjurati J This sentence is added at the foot of the page in a coarse hand. Digitized by VjOOQ IC HISTORIC CONTINUATIO. 81 fratris, scilicet comitis Tostii, comitatum ferociter depopulatus cst^ violata pace Sancti Cuthberti in Lindisfamensi insula. - MLXV. Anno M.lxv — jussu regis Morcarus Northumbris est pr»e- electus* comes. MLXVI. ''Anno M.lxyj — Haroldus Harvager, rex Noireganorum, "pater sancti regis Olavi, in ostio Tinee flununis improvise " applicuit. Ad quern comes Tostius, ut prius condixerat^ sua " cum classe venit, et citato cursu ostium Humbrse fluminis " intraverunt, et sic adversus cursum Usae fluminis navigantes, " in loco qui Ricbale dicitur, applicuerunt '' et Eboracum gravi pugna obtinuerunt. " Quod ubi regi Haroldo innotuit, versus " Northymbriam expeditionem propere movit. Sed priusquam "rex illuc veniret, duo germani comitesj videlicet Edwinus " et Morkarus, cum ingenti exercitu, in vigilia S. Mattbei apos- " toli, feria iiij, in boriali ripa Use fluminis, juxta Eboracum/' apud Pulford, "cum Norreganis proelium commisere, et in " primo belli impetu viriliter pugnantes multos prostraverunt. " At postquam diu certatum est, Angli Norreganorum impetum " non ferentes, baud sine parvo detrimento suorum terga dedere : " multoque plures ex illis in fluvio demersi fuere, quam in acie " cecidere. Norregani vero loco dominantur funeris, et, obsi- " dibus cl de Eboraca sumptis, ad naves repedarunt, relictis in " ea de suis cl' obsidibus,'' etc. " Interea dum haec agerentur, et rex omnes inimicos suos " autumaret detritos fiiisse, nuntiatum est ei Willelmum," con- sobrinum regis Eadwardi, et " comitem gentis Normannicse, cum " innumera multitudine equitum, Aindibalariorum, sagittariorum "peditumque advenisse, utpote qui de tota Gallia sibi fortes " auxiliarios conduxerat, et in loco qui Pevenesea dicitur suam " classem appulisse.'^ Ut* autem sciatur origo causae qua Willelmus Angliam bello appetiit, breviter quae paulo ante gesta sunt repetantur. Orto inter regem Eadwardum et comitem Godwinum gravi, ut supra-dictum est, discidio, exul ab Anglia cum suis omnibus Comes expcllitur. Cui postmodum gratiam regis requirenti ut ei repatriare liceret, nullo modo rex concordari voluit, nisi primo, quibus sibi securitas pararetur, obsides haberet. Qua de causa Wlnotbus, Alius ipsius Godwini, et Hacun, Alius * On the expulsion of Tosti from the earldom. ' The battle was at Water-Fulford, near York. "* This account of the conflicting claims of Harold and William is copied from Eadmer, Hist. Nov., pp. 4, 5 ; &i. Selden. G Digiti zed by Google 82 8TMEONI8 DUNELMENSIS Soani^ filii sui^ obsides dantur^ ac in Normanniam Willelmo Bastardy comiti^ filio Rodberti filii Ricardi fratris matris suse^ oustodiendi destinantur. Elapso dehinc tempore^ cum jam Oodwinus comes esset mortuus^ Haroldus filius ejus petiit a rege ire Normanniam, et fratrem suum atque nepotem^ qui obsides ibidem tenebantur, liberare^ et liberatos secum patriam reducere. Cui rex, " Hoc/' inquit, '^ non fiet per me, verum- '' tamen ne videar te velle impedire, permitto ut eas quo vis, et '' experiaris quid possis : prsesentio tamen te in nihil aliud ten- " dere, nisi in detrimentum totius Anglici regni et opprobrium '' tttii Nee-^m ita novi Comitem mentis expertem ut eos '' aliquatenus velit concedere tibi, si non praesderit in hoc '' magnum proficuum sui/' Ascendit itaque Haroldus navem, qu8B tempestate valida ejecta cum omnibus quae secum ferebat in Pontivum fluvium, qui Maia vocatur, a domino terrse illius pro ritu loci captivitati illius addicitur. Constrictus ergo Haroldus quemlibet ex vulgo promissa mercede illectum climi ad comitem Normannise dirigit exponere quid illi contigerit. Hoc ille audito, protinus festinato per nimtios mandat domino Pontivi, Haroldum cum suis ab omni calumnia liberum sibi quantoci(ti)us mitti, si pristina illius amicitia amodo^ sicut hucusqQC, vellet potiri. Sed cum ille hominem dimittere nollet, iterum a Willelmo in mandato accepit se necessario Haroldum missurum, alioquin oertissimum sciret, Willelmum Normannise comitem armatum pro eo abducendo cum suis usque novissimum quadrantem Pontivum quantoci(ti)us adi- turum. Talibus ille minis exterritus, mittit virum cum sociis, qui a Willelmo mtdtum honorifice suscipitur, et audito cur patria exierit, bene quidem rem processuram si in ipso non remaneret Willelmus, respondit. Tenuit ergo virum aliquot diebus circa se, satisque humanum se ac ffmiiliarem iUi exhi- buit, ut hujusmodi re animum ejus in suos conatus alliceret. Cui tandem aperuit quod in mente habuit. Dicebat itaque regem Eadwardum, quando secum juvene olim juvenis in Nor- mannia demoraretur, sibi interposita fide sua pollicitum iuisse, quia si rex Anglise foret, jus regni in ilium jure hsereditario post se transferret. Et subdens ait, " Tu quoque^ si mihi te ''in hoc ipso amminiculaturum spoponderis, et insuper cas- "tellum Dofris cimi puteo aquse ad opus meum te facturum, '' sororemque tuam quam uni de principibus meis dem uxorem, " te ad me, tempore quo nobis conveniet, destinaturum, necne '' filiam meam te in conjugem accepturum promiseris, tunc et " modo nepotem tuum, et cum in Angliam regnaturus venero, "fratrem tuum incolumem recipies. In quo regno, si tuo *' favore fucro confirmatus, spondeo quia omnia quod a me Digiti zed by Google HISTORliC CONTINUATIO. 88 " rationabiliter tibi petieris obtinebis/' Sensit Haroldus peri- eulum undique, nee intellexit qua evaderet nisi in omnibus voluntati Willelmi acquiesceret. Acquievit itaque. At ille, ut omnia rata forent, prolatis Sanetorum reliquiis, ad haee Ha- roldum perduxit, quatinus super Dlas jurando testaretur, se cuncta quae convenerant inter eos opere completurum. His itat gestis, Haroldus recepto nepote reversus est patriam. Ubi vero quid accident, quid egerit regi percunctanti narravit, " Nonne dixi tibi/^ ait, " me Willelmum nosse, et in illo " itinere tuo plurima mala huic regno contingere posse ? Mag- " nas in hoc tuo facto calamitates prsesentio genti nostras ven- " turas, quas concedat mihi, quseso, pietas supema ne diebus *' meis veniant/' In brevi post haec obiit rex Eadwardus, et juxta quod ipse ante mortem statuerat, in regnum ei successit Haroldus. Cui Willelmus mandavit, ut, quamvis violata fide caetera non servasset, si tamen filiam suam duceret uxorem leviter ferret, alioquin se promissam regni successionem armis sibi vindicaturum proculdubio sciret. At ipse, nee illud quidem facere se velle, nee hoc formidare, dixit. Unde Wil- lelmus indignatus, magna spe vincendi ex hac Haroldi injustitia est animatus. Farata igitur classe non modica cum nongentis navibus* Angliam petit, consertoque gravi praelio, Haroldus in acie concidit, et WiUelmus victor regnum optinuit. De quo proelio testantur adhuc Franci qui interfiierunt, quoniam, licet varius casus hinc inde extiterit, tamen tanta strages ac fiiga Normannorum fuit, ut victoria qua potiti sunt, vere et absque dubio Dei judicio sit ascribenda. Qui puniendo scelus peijurii ostendit Se non Deum volentem iniquitatem.* MLXVII. ^^Anno M.lxvij Wlsius Dorkecestrensis,'' qui et Lincol- niensis, '' episcopus decessit Wintoniae, sed sepultus est Dork- '' estre/' MLXVIII. Anno M.lxviij duo papae in Roma facti sunt, id est epis- copus Parmensis qui expulsus est, et episcopus de Luca, qui papa permansit. MLXIX. Anno M.lxix coenobium Sancti Germani de Selebi sumpsit exordium.** Misit rex Willelmus Northymbris ad aquilonalem plagam Tine comitem Rodbertum, cognomento Cumin, tertio ■ These three wotcU are inserted at the foot of the page. • Psalm V. 5. ' Added in an old hand at the foot of the page. g2 Digiti zed by Google 84 SYMEONIS DUNELMENSIS regni sui anno. At illi omnes in unam coacti sententianij ne aUenigense dominio subderentur, statuerunt, aut ilium inter- ficere, aut ipsi simul omnes in ore gladii cadere. Cui appro- pinquanti Dunelmensis episcopus Agelwinus occurrens, insidias sibi praecavere prsemonuit ; sed ille neminem hoc audere aesti- mans despexit ammonentem.^ Dunelmum cum mtdta militum manu ingreagus permisit suos hostiliter ubique agere^ occisis etiam nonnullis ecelesiae rusticis ; susceptus est autem ab epis- copo cum omni humanitate et honore. At Northymbri, tota nocte festinantes Dunelmum, summa vi diluculo per portas irrumpunt, et socios comitis imparatos ubique locorum inter- ficiunt. Atrociter nimis res geritur, prostratis per domos et plateas militibus, domum episcopi, in qua comes fiierat sus- ceptus, aggrediuntur pugnantes, sed, cum non ferrent jacula defendentium, domum cum inhabitantibus concremaverunt. Tanta fiiit interfectorum multitudo, ut omnia pene urbis loca replerentur cruore. Nam de septingentis hominibus nemo prater unum evasit.^ Haec csedes facta est v kal. Februarii, feria iiij. ^'Quo anno, ante nativitatem Sanctae Marise, Suani, '^ regis Danorum filii, Haroldus, Canutus, et patruus eorum " Osbemus comes,^^ et episcopus eorum Chnstianus, " comesque " Turkillus cc et xl navibus de Danubia venientes, in ostio *' Humbre flimiinis applicuenmt. Ubi eis clito Eadgarus, "comes Waldevus, et Marlessvein, multique alii, cum classe " quam paraverant, occurrerunt/^ AflFuit et Cospatricus comes cum totis viribus Northymbrorum,*" unanimiter omnes contra Normannos congregati. De quorum omnium " adventu Ebora- " censis arcliiepiscopus Aldredus valde tristis effectus, in mag- '^ nam decidit infirmitatem,' et decimo anno sui archiepiscopatus, " iij idus Septembris, feria yj, ut Deum rogaverat, vitam finivit ; *' et in ecclesia Sancti Petri est sepultus. Octavo post hunc "die, scilicet xiij kal. Octobris, Sabbato, Normanni qui " castella custodiebant, timentes ne domus quae prope cas- " tcUa erant, adjumenta Danis ad implendas fossas castellorum " essent, igne .eas succendere coeperunt. Qui nimis excrescens "totam civitatem invasit, monasteriumque Sancti Petri cum " ipsa consumpit. Sed tdtione Divina citissime vindicatum est r This word ifl an insertion. f This atrocity is noticed in the Saxon Chronicle, and also by Orderious Vitalis, who calls the earl Robert de Comines. The details, however, are derived from the History of the Church of Durham, book iii., o. xv. ' The presence of Gospatric with the men of Northumberland is mentioned in the Saxon Chronicle, but not noticed by Florence. The former authority also speaks of Bishop Christian accompanying an expedition the following year under the command of Suane himself, but does not name him on the present oooacdon. • Ohiit Aldredus Hboracensis archiepiscopiu. In margine. Digiti zed by Google HISTORIiE CONTINUATIO. 85 ** in eis gravissime. Nam priusquam tota civitas esset com- ^^ busta^ Danica classis supervenit feria ij," et hinc Dani, illinc Northymbrani expugnantes ''castella eadcm die infre- " gerunt. Et plus tribus millibus ex Normannis trucidatis, " Willelmo Malet/^ qui tunc vieecomitatum gcrebat, " cum sua *^ conjuge et duobus liberis/' et Gileberto de Gant " aliisquc '^perpaucis vitae reservatis, naves Dani cum innumeris ma- '^ nubiis/' suasque sedes repetierunt Northymbri. " Quod ubi " regi Willebno innotuit, exercitu mox' congregate, in North- '* jrmbriam efferato properavit animo, eamque per totam hieraem " devastare, hominesque trucidare, et multa alia non cessabat " agere. Interea nuntiis ad Danicum comitem Osbernum '^ missis, spopondit se clanculo daturum illi non modicae sum- " mam pecuniae, et permissurum licenter exercitui suo victum " circa ripas maris rapere, ea tamen interposita conditione, ut " sine pugna discederet peracta hieme. lUe autem, auri ar- " gentique cupidus, non sine magno dedecore sui petitis con- " cessit/' "Normannis Angliam vastantibus, in Northimbria et in '^ quibusdam aliis provinciis anno prsecedenti, sed praesenti et " subsequenti fere per totam Angliam, maxime per Northym- " briam, et per contiguas illi provincias, adeo fames praevaluit, '^ ut homines humanas, equinas, caninas, et catinas cames,'^ et quicquid usus abhorret, cogente inedia comederent : alii vero in servitutem perpetuam sese venderent, dummodo qualitercumque miserabilem vitam sustentarent : alii extra patriam profecturi in exilium, medio itinere deficientes, animas emiserunt. Erat hor- ror ad intuendum per domos, plateas et itinera cadavera faumana dissolvi, et tabescentia putredine cum faetorc horrendo scaturire vermibus, Nequc enim supererat qui ea humo cooperiret, om- nibus vel extinctis gladio et fame, vel propter famem paternum solum relinquentibus. Interea ita terra cultore destituta, lata ubique solitudo patebat per novem annos. Inter Eboracum'^et Dunelmum nusquam villa inhabitata, bestiarum tantum et latro- num latibula * magno itincrantibus fuere timori. Cum haec Eboraci circum circaque rex ageret, Agelwinus Dunelmensis episcopus et optimates populi,' timentes ue, propter occisionem et Comitis, et Normannorum apud Eboracum, gladius regis innocentes aeque ut nocentes pari clade involveret, unanimi consilio tollentes sancti patris Cuthberti incorruptum; corpus, fugam ineunt iij idus Decembris, feria vj. Primam mansionem habuerunt in Girvum, secundam in Betliugctun, tertiam in ' This account of the retreat of Bishop Egelwine to Holy Island is from the History of the Church of Durham, iii., 15. Digiti zed by Google 86 SYMEONIS DUNELMENSIS Tuggahala^ quartam in Healande. Sed circa vesperam, cum plenum undique mare advenientibus prohiberet ingressum, ecce ! subito sui recessu liberum prsestitit introitum, ita ut nee festi- nantes aliquanto tardius sequerentur fluctus marini^ nee tardan- tes aliquanto eitius prsecurrerent. Cum autem terram attigis- sent^ ecce I refluum mare sicut ante totas arenas operuerat. Interea regis exercitus etiam per loca quaeque inter Tesam et Tine diffusus^ vacuis ubique domibus solam invenit solitudinem^ indigems fugse presidium quserentibus^ vel per silvas et abrupta montium latitantibus. Tunc et ecclesia Sancti Pauli in Girvum flammis est consmnpta; Dunelmensis ecclesia^ omni custodia et ecclesiastico servitio destituta^ spelunca erat pauperum et debi- lium^ et segrotantium^ qui, cum fogere non poterant, illuc decli- nantes fame ac morbo deficiebant. Instante vere, redeunte ad Suthymbriam rege, Agelwinus episcopus cum omni populo, transaetis in Ealande tribus mensibus et aliquot diebus, regre- ditur cum thesauro sancti corporis^ dispositis in redeundo quas habuerant in exeundo mansionibus, atque viij kal. Aprilis, ex- purgata prius ab omni contaminatione ecclesia, ac pontificalibus officiis, et benedictione reconciliata, cum hymnis et laudibus intrantes sacrum suo in loco corpus reponunt. MLXX. iEgelwinus episcopus, rediens de Aiga, perpetuam animo meditabatur fugam. Videns namque res Anglorum undique turbari, exterse gentis, cujus nee linguam, nee mores noverat, grave sibi metuens dominium, decrevit episcopatu dimisso qua- qua posset advena sibi providere. Itaque navis ei prseparata rebus necessariis impositis prosperum expectabat ventum in portu Weremuthensi. Fuerant ibidem eo tempore et alise naves nonnullse," quarum ductores erant clito Eadgarus cum matre " The narrative of evente which follow is unsupported by any independent authority, but is cited, " e vetusta chronica," by rordun, vol. i., p. 264. The retreat of Edgar with his mother and sisters into Scotland took place at least two years earlier. The Saxon Chronicle places it in the summer of 1067, and adds, " Then it was that king Malcolm desired to have Mar^ret to wife," and after some hesitation on the part of the princess and her relatives, '' the nuirriage was now ftilfllled." The mutual injuries again inflicted on each other by Malcolm and Earl Gospatric seem inconsistent with the hospitality and protection which the latter lutd received at the Scottish Court, still more with the renewal of tluit protection the following year, and the extraordinarjr fovours afterwards b^toWed by the Scottish king on the exiled earl. Neither is there the slightest reason to suppose that the church of St. Peter at Wearmouth had ever been restored since the destruction of the monastery by the Danes in the ninth centu^. At all events the accounts given of it in the History of the Church of Durham, iii., 22, A.D. 1076, when the site was overgrown not only with brambles and thorns, but with forest trees, is altogether inconsistent with the assumption that it was in a state of repair only five years previous. Digiti zed by Google HISTORIC CONTINUATIO. 87 Agatha et duabus sororibus Mai^areta et Cristina, Siward^ Bam^ Marlessuein^ Alfwinus filius Normanni^ et alii quam- plures, qui post expugnationem castellorum Eboraci, Danis in sua revertcntibus, quoniam eis auxilio fuerant^ indignationem regis sibi metuerant^ Scotiam ire profugi parabant^ ibique navi- gationem prosperam prsestolabantur. Per idem tempus infinita Scottorum midtitudo^ ducente Malcohno rege per Cumbreland tradueta^ versus orientem diverteus, universam Tesedale et ejus iinitima loca ultra citraque feroci vastavit depopulatione. Ubi autem ventum est ad locum qui dieitur Anglice Hundredes- kelde/ Latine autem Centimi Pontes, trucidatis ibidem quibus- dam gentis Anglicse nobilibus, rex parte exereitus retenta, par- tem per viam qua venerant cum infinita prseda domum remisit. Hac scilicet calliditate ut cuip totus hostis putaretur abiisse, miseros indigenas qui sese suaque propter hostilem metum lati- bulis quibus poterant tute conservaverant, secure in villas suas domosque regressos, ipse subito praeoccuparet incursu improvisos. Quod et factum est. Nam depopulata Clyvelande ex parte, re- pentina depopulatione occupat Heorttemysse, indeque per terras Sancti Cuthberti ferociter discurrens, omnes omnibus rebus, nonnuUos etiam ipsis privat animabus. Tunc et ecclesiam Sancti Petri, Apostolorum principis, in Weremuthe, flamma suorum, ipso inspectante, consumpsit. Alias quoque ecclesias cum his qui in eas confugerant concremavit. Ubi cum circa ripas fluminis equitaret, deque altiori loco suorum crudelia in miseros Anglos facinora prospiciens, tali spectaculo animos et oculos pasceret, nuntiatum est illi clitonem Eadgarum suasque sorores regise stirpis puellas decoras, pluresque alios prsedivites de suis sedibus profugos in illimi portum applicuisse navibus. Datis ergo dextris venientes ad se benigne alloquitur, eisque cum suis omnibus regni sui habitationem quamdiu vellent cum pace donavit firmissima. Inter has Scottorum vastationes ac rapinas, Gospatricus comes (qui, ut supradictmn est, a rege Willelmo comitatum Northanhymbronim pretio assecutus fiie- rat)*^ accitis auxiliatoribus strenuis atroci depopulatione Cimi- breland invadit. Peracta csede et incendio cum magna prseda revertitur, seque cum sociis in munitionem Babbanburch firmis- simam conclusit. Ex qua ssepius prorumpens, vires hostium debilitavit. Erat enim eo tempore Cumbreland sub regis Mal- * This is perhaps Hunderthwaite, near Bomaldkirk. Eeld is close byi " This statemeut respecting the purchase of the earldom by Gospatric is given in an account of the earls of Northumberland, which is inserted not before, but after, the present passage, under the year 1072. The same history of the earls of Northumberland occurs in Hoveden's Annals, which are to a great extent copied from the two parts of the Historia Begum, under the year 953. Digiti zed by Google 88 SYMEONIS DUNELMENSIS colij^i* dominio, non jure possessa sed violenter subjugata. Auditis ille (cum adhuc flamma suorum ardentem Sancti Petri ecclesiam spectaret) quse Cospatricus in suos fecerat, vix prae furore se-ipsum ferens, jussit suis, ut nulli Anglicae gentis ulte- rius parcerent, sed onmes vel necando in terram fiinderent, vel captivando sub jugum perpetuse servitutis abducerent. Qua licentia aceepta^ miseria etiam erat yidere quse in Anglos facie- bant : senes et vetulse alii gladiis obtruncantur^ alii ut porei ad esum destinati laneeis confodiuntur. Rapti ab uberibus matrum parvuli in altum aera projieiuntur, unde recidentes lancearum acuminibus excipiuntur hastilibus confertim solo infixis; bac crudelitate pro ludorum spectaeulo delectabantur bestiis crude- liores Scotti. Sic innocens aetas cselum ascensuras^ inter caelum pendens et terram, emittit animas. Juvenes vero et juvenculae, et quicumque operibus ac laboribus idonei videbantur, ante faciem bostium vincti compelluntur, ut perpetuo exilio in servos et ancillas redigantur. Horum quaedam dimi, plusquam vires ferrent, currendo ante ora compellentium fatigarentur, illico ruentes in terram, eundem locum casus et mortis habebant. Haec Malcolmus considerans, nullis miserorum lacrimis, nullis gemitibus flectebatur ad misericordiam, sed potius jussit ut amplius perurgerentur eundo. Repleta est ergo Scotia servis et ancillis Anglici generis, ita ut etiam usque hodie nulla non dico villula, sed nee domuncula sine his valeat inveniri. Reverso Scotiam Malcolmo, iEgelwinum episcopum versus Coloniam incipientem nAvigare, mox ventus surgens contrarius in Scotiam reppulit. Quo etiam clitonem Eadgarum cum sociis supra-noroinatis prospero pervexit cursu. Cujus Eadgari soro- rem Margaretam rex Malcolmus, consensu propinquorum illius, matrimonio sibi junxit, feminam regali prosapia nobilem, sed prudentia et religione multo nobiliorem. Cujus studio et in- dustria rex ipse, deposita morum barbaric, factus est honestior atque civilior. El qua sex filios suscepit, Eadwardum, Ead- mundum, Eadgarum regem, et Alexandrum regem, Ethelredum, David regem,y et duas filias, Mabtildam Anglorum reginam, et Mariam quam Eustachius comes Bononiae in conjugium accepit. MLXXI. "Anno M.lxxj — comites Edwinus et Morkarus, quia rex ' There is no ground for this assertion. Cumberland was a dependency of the Scottish Crown at all events from the year 945, when it was overrun bv Edmund, king of England, and by him transferred to the king of Scotland. During the usurpation of the Scottish Crown by Macbeth, it was held by Mal- colm or his father (for on this point historians differ), whose possession up to this time had been undisputed. V Origo David regis Scotus. In margine. Digiti zed by Google HISTORIiE CONTINUATIO. 89 '' Willelmus eos in custodiam ponere voluit, latenter e curi^^sjus " fugerunt, et aliquamdiu contra ilium rebellaverunt. Verum *' ubi quod coeperunt, sibi non prospere cessisse viderunt, Ed- " winus regem Scottorum Malcolmum adire decrevit, sed in "ipso itinere, a suis insidias perpessus^ occiditur; Morkarus " vero et Herewardus, vir strenuissimus^ cum multis aliis Heli "insulam navigio petierunt, in ea hiemare volentes/' Agel- winus quoque Dunelmensis episcopus et Siwardus^ cognomento Bam, de Scottia renavigantes illo advenerant : " sed hoc audito "rex cum buthsecarlis in orientali plaga insulse omnem illis " exitum obstruxit, et pontem in occidentali trium (?) miliari-- " oruia longum fieri jussit. At illi, ubi se viderunt sic esse " inclusos, repugnare desistebant, et omnes, excepto Herewardo, " qui per paludes cum paucis evasit, regi se dedebant. Qui " mox episcopiun Agelwinum, Abbandoniam missum, in custo- " dia posuit, ubi in ipsa hieme vitam finivit. Comitem vero " caeterosque per Angliam divisos partim custodise mancipavit, " partim manibus truncatis vel oculis erutis abire permisit/' Walcherum vero Dunelmensi ecclesiae rex prsefecit episcopum, de dero Leodicensis ecclesiae. Invitatus namque ab ipso rege venerat ad ilium, prosapia clarus, honestus moribus, Divinae ac saecularis scientiae gratia praeditus. Quem Eilaf huscarl, apud regem praepoUens honore, cum aliis principalibus viris perduxit Eboracum, ubi jussu regis occurrens comes Cospatricus suscepit pontificem perducendum usque Dunelmum : venit autem in ecclesiam suae sedis media Quadragesima. MLXXII. " Anno M.lxxij, post Assumptionem Sanctae Mariae, rex Wil- " lelmus, habens in comitatu suo Edricum cognomento Silvati- " cum, cum navali et equestri exercitu Scotiam profectus est ut " cam suae subjugaret ditioni.'* Graviter namque rex Scotto- rum Malcolmus eum offenderat, quia, ut supradictum est, anno praeterito regni sui terminos atrociter depopulatus fuerat. Sed ubi rex Anglorum Scotiam intraverat, " rex Malcolmus ei in " loco qui dicitur Abemithi occurrit, et homo suus devenit.'^ Rediens autem inde Willelmus Cospatricum comitatus honore privavit, imponens iUi quod consilio et auxilio aflFuisset eis qui Comitem cum suis in Dunelmo peremerant, licet ipse ibidem praesens non fuisset ; et quia in parte hostium fuisset cum Nor- manni apud Eboracum necarentur.' Sed hie paulatim redeamus ad superiora, gratia comitum • If we are to credit Ordericus Vitalis, these offences had been already con- doned. At all events the king had accepted the submission of Grospatric a.d. 1069 (Ordericus, apud Duchesne, p. 515). Digiti zed by Google 90 8YMEONIS DUNELMENSI8 Northymbrensium^ quatinus statu xegam Northanthymbrorum deficiente, a quibus coepmt provincia ilia amministrari Comi- tibus agnoscatur. Ultimus regum provincise illius fuit Eiricus quern Northymbrenses, violata fide quam regi Eadredo jurave- rant^ sibi regem fecerunt. Quare offensus rex jussit ut tota provincia funditus vastaretur. lUico Northjrmbrenses, expulso rege suo atque occiso a Maccus filio Anlafi^ juramentis et mune- ribus plaeaverunt regem Eadredum^ commissa provincia Osulfo comiti.' Qui postea^ regnante Eadgaro^ socium accepit Oslacum. Deinde Osulfus ad aquilonalem plagam Tinse^ Oslac vero super Eboracum et ejus fines curas amministrabat.* His supcessit Walthef Senior/ qui suecessorem habuit filium Uhtredum. Is, • Wendover says that King Trie was slain on a certain waste called " Stein- mor," with his son Henry and brother Eeginald, " a Macone consule," through the treachery of Earl Osiilf, and then King Eadred reigned in those parts (vol. i., pp. 402-3). Prom the way in which he is mentioned as " OSulf comes," it is -|2lQbable that he was already in possession of the earldom of Bamburgh, or Northumberland beyond the Tyne, by hereditary right, in succession to the kings and dukes who had held the government from the period when the district south of the Tyne was overrun by the Danes a.d. 867. At all events the Northern earldom continued to descend in his family, whilst that of Yorkshire W9A bestowed at pleasure by the kings of England ; and amongst his descendants we find the recurrence of the same names which prevailed amongst his imme- diate predecessors, — Eadulf, Aldred, and Uchtred, as also Usulf. * According to the Saxon Chronicle, Oslac, " the great earl," was banished from England a.d. 975. " Oslac from this land O'er rolling waters, Over the ^nnet's bath Hoary-haired hero. Wise and word-skilled. Over the waters' throng. O'er the whale's domain. Of home bereaved." Mon. Hist., p. 397. « Wendover .calls him Eadulf. Under the same year 975 he says : " Bishop Alfsy and Earl Eadulf conducted Kenneth, king of Scotland, to King Edgar, who made him many presents of his royal bounty. He gave him, moreover, the whole district called Laudian (Lothian) in the native tongue, on this condition, that every year, on certain festivals, when the king and his successors should wear the crown, he should come to court, and celebrate the festival with the other nobles. The king gave him besides many mansions on the road, that be and his successors might find entertainment in going and returning ; and these houses continued to belong to the kings of Scotland till the time of Henry II. " (vol. i., p. 416). This statement is scouted by Chalmers as resting on the testi- mony of Matthew of Westminster (cited on one occasion by mistake as William of Malmesbury), but is at least worthy of consideration, when traced to the respectable authority of Boger of Wendover. With Waltheof commences the list of Northumbrian earls in Syineon's little tract, De Obsessione Dunelmi, which furnishes some of the paiiaculars which follow in the present text, with much which has not been transferred to it. A comparison of the two authorities furnishes a very complete history of the official earls of Northumberland, respect- ing whom we have few particulars elsewhere. Digiti zed by Google HISTORIifi CONTINUATIO. 91 cum regnante Agelredo rex Canutus hostiliter invaderet Nor- thymbriam, necessitate compulsus se cum suis ad Canutum contulit; factoque juramento et obsidibus datis^ peremptus est a quodam Dano pwedivite Thurebrando, cognomento Hold^ permittente Canute. In cujus locum frater ejus Eadulf Cutel substituitur. Reliquerat autem comes Uhtredus tres filios^ Aldredum^ Eadulfum^ Cospatricum^ quorum duo primi Comites fuerunt Northymbrorum, alter post alterum. Tertius vero sine Comitatus honore habuit filium Uhtredum, cujus filius erat Eadulfus cognomento Rus^ qui postea ducem se exhibuit eorum qui Walcherum episcopum occiderunt, ipseque dicitur sua ilium interfecisse manu : sed tnox et ipse^ a femina occisus^ sepultus est in ecclesia apud Geddewerde ; sed post a Turgoto, quondam Priore Dunelmensis ecclesise et archidiacono^ talis inde spurcitia projecta. Post Eadulfum Cudel Aldredus, filius praefati comitis Uhtredi, suscepto comitatu in vindictam patris occisi homicidam Thurebrandum occidit. Cujus Thurebrandi filius Carl et prae- fatus comes Aldredus, dum vitae suae invicem insidiarentur^ tandem repacificantur : sed non multo post Aldredus^ nil mali suspicans^ dolo in silva quae Bisewde vocatur^ a Carl conjurato sibi fratre occiditur. Post fratris interitum Ealdulfus comes eflScitur Northymbrensium, qui, cum superbia extoUeretur, Brit- tones satis atrociter devastavit : sed tertio post anno^ cum ad Hardecanutum reconciliandus in pace venisset, interfectus est a Siwardo, qui post ilium totius provinciae Northanhymbrorum, id est ab Humbra usque Tuedam, comitatum habuit. Cui mortuo successit Tosti. Quo^ propter graves injurias quas in- tulerat, a Northymbrensibus de Anglia expulso, ducatus illius Morkaro committitur a rege Eadwardo, et postmodum a rege Willelmo. Morkarus vero, quoniam alias gravibus negotiis im- peditus fuerat, comitatum ultra Tynam tradidit Osulfo, adoles- centi filio praefati comitis Eadulfi. Capto postmodum et custodiae raancipato Morkaro, rex Willelmus comitatum Osulfi commisit Copsio qui erat partis Tostii comitis, viro consiliario et prudenti/ Pulsus a Copsio de comitatu Osulftis, in fame et egestate silvis latitans et montibus, tandem, coUectis quos eadem necessitas compulerat sociis, Copsium in Ny webume convivantem concludit. ' Morcar, although for some time honourahly treated hy William, does not appear to have been allowed by him to retain the earldom of Northumberland, which was conmiitted to the charge of Copsi in the month of February, 1067, in the interval between the coronation and the king's departure to the continent (Ordericus Vitalis, iv., 1, 8, pp. 506, seqq.). Ck)p8i, as well as Tosti, occur as benefactors in the History of the Church of Durham, iii., 12, 14. The rebellion of Edwin and Morcar did not occur till the year after the death of Copsi (Orde- ricus, p. 511), and the imprisonment of the latter was two years later, and for a subsequent offence. Digiti zed by Google 92 SYM BONIS DUNELMENSI8 Qui inter tumultuantes turbas lapsus dum lateret in ecclesia pro- ditus^ incendio ecclesiae compellitur usque ad ostium procedere, ubi in ipso ostio manibus Osulfi detruncatur, quinta ebdomada commissi comitatus iiij idus Martii. Mox sequenti autumno, et ipse Osulfus, cum in obvii sibi latronis lanceam praeceps imi- eret, illico cordfossus interiit. Quo mortuo, Cospatricus, filius Maldredi filii Crinani, Willehnum regem adieus, multa emptum pecunia adeptus est comitatum Northymbrensium/ Nam ex matemo sangxdne attinebat ad eum honor illius comitatus. Erat enim ex matre Algitha, filia XJhtredi comitis, quam habuit ex Algiva filia Agelredi regis. Hanc Algitham pater dedit in coDJugium Maldredo filio Crinani. Tenuit autem comitatum donee rex causis ex supradictis ei auferret. Fugiens ergo ad Midcolmum non multo post Flandriam navigio petit. Cui post aliquantum tetnpus Scottiam reverso, donavit ei rex supradictus Dunbar cum adjacentibus terris in Lodoneio, ut ex his, donee Isetiora redirent tempora, se suosque procuraret./ Iste Cospa- tricus est pater Dolfini, Walthevi et Cospatrici.^ Post Cospatri- cum datus est comitatus Walthevo Siwardi comitis filio. Quo postmodum capto, commissa est cura comitatus Walchero epis- copo usque in diem occisionis suae. Inde rex dedit illmn bono- rem Albrio. Quo in rebus di£Scilibus parum valente, patriam- que reverso, idem rex Rodberto de Mulbreio* dedit comitatum * Gospatrio purchased the earldom in the autumn or winter of 1067. In 1068 he fled to Scotland, havinjij probably been implicated in the rebellion of Edwin and Morcar. Robert Cumin, whose murder is recorded a.d. 1069, was no doubt intended to supersede him. After Cumin's death, notwithstanding that he was concerned in the insurrection at York in conjunction with the Danish invasion, the same year, the king accepted his submission, and allowed him to retain Ins goTernment (Heconciliati sunt Guatlevus prsesens, et Caius-Pairicius absens, sacramento per legatos exhibito. Ordericus, p. 515). This was in 1070 ; and in 1071 he was deputed to meet Walcher, the newly -appointed bishop of Durham, at York, to conduct him from thence to his episcopal residence. All this time, however, he was indebted less to his sovereign's indulgence than to the strength of his own position, with the impregnable castle of Bamburgh to fall back upon. For no sooner was William in a position to enforce obedience at the head of a powerful army on his return from Scotland, than he deprived him of his earldom on the very charges which had been previously condoned. / This took place a.d. 1072, within two years of the ravages committed by Gospatric on the territories of the Scottish kmg, and the deacUy exasperation of the latter, as detailed above. See note u, p. 86. ' Dolfin was lord of Carlisle, from which he was driven out, a.d. 1092, by William Rufus, who restored the city and built the castle. Waldeve was lord of Allerdale, in Cumberland, and Gospatric, of Beanley, in Northimiberland, both by grants from Henry I. . * Dugdale makes Geoffirey, Bishop of Coutances, Mowbray's uncle, his pre- decessor in the earldom, but, as it appears, on insufficient grounds. Geoffrey was a witness to the foundation charter of the abbey of St. Mary of York, and is described in the chronicle of that house as having so attested it " co tempore, quo Northymbrorura oon.sulatum regebat." He probably only acted as deputy Digiti zed by Google HISTORIC CONTINUATIO. ^6 Northymbrensera, sed eo capto rex Junior Willelinus, hodieque rex Henricus Northymbriam in sua tenet manu. Hts^ ob uotitiam personarum^ per excessum interpositis^ ad continuandam interrupti ordinis seriem stilus revertatur. De- jecto ab honore Cospatrico, Waltheovus in comitatum sustol- litur^ ei ex patris ac matris prosapia debitum. Fuerat enim Siwardi comitis filius ex filia quondam comitis Aldredi ^Ifleda. Eodem tempore, scilicet quo rex reversus de Scotia fuerat, in Dunelmo castellum condidit, ubi se cum suis episcopus tute ab incursantibiis habere potuisset. Fuerunt autem amicissimi sibique mutuo acclines Walcherus episcopus et Waltheovus comes. Unde una cum episcopo et in synodo presbyterorum residens, humiliter et obedienter prosequebatur quicquid pro corrigenda in suo comitatu Christi&nitate. statutum ab episcopo fuisset. MLXXIII. Anno M.lxxiii. In hoc anno omnia juxta cursum solis et lunse habentur sicut in anno xv Tiberii, in quo baptizatus est Dominus, id est dies baptismatis viij id us Januarii, die Dominico Epiphauise et ij feria, initium jejunii ejus xl diebus. A baptis- mate itaque Domini in anno quinto decimo Tiberii hucusque sunt revoluti duo magni cicli, hoc est mille Ixiiij anni. — Comes Waltheovus, missa manu valida Northymbrensium, necem avi sui Aldredi comitis crudeliter ulciscitur, siquidem filios Carl qui eum occidi fecerat, apud Seteringetun simul convivantes gladius insidiantium consumpsit. MLXXIV. Anno M.lxxiiij Hildebrandus, qui et Gregorius, Romanus archidiaconus, papa est electus et factus. Iste papa synodo celebrata, ex decreto Sancti Petri Apostoli et Sancti Clementis, aliorumque Sanctorum patrum et banno interdixit clericis, maxime Divino ministerio consecratis, uxores habere, vel cum mulieribus habitare, nisi quas Nicena synodus vel alii canones exceperunt.* Decrevit quoque, sub sententia Sancti Petri, ut cum Simone Mago damnaretur non solum emptor et venditor cujuscumque officii, ut puta episcopatus, abbatise, prsepositurse^ for his nephew, as Morel did afterwards. At all events we know in the case of two charters to which the names of Mowbray and his uncle are both attached, that the former signs as Earl of Northumberland, the latter simply as Bishop of Coutances (Appendix in Hist. Dunelm., Scriptores Tres, PP- v, xvi). See also a judicial document in the same collection, p. liii, in which Waltheof is described as the third earl in order previous to Earl Robert de Mowbray. * See Baronius under the year 1075, etc. Digiti zed by Google 94 STME0NI8 DUNELMENSIS decanise vel decimationis ecclesiae^ sed et quicunque consentiret eis. Dominus enim dixit, Gratis accepisiis, gratis date J Tres de provincia Merciorum monachi pauperes spiritu, Divinitus missi in provinciam Northanhymbrorum, venerunt Eboracum, petentes ab Hugone filio Baldrici, qui tunc vice- comitatum gerebat, ut eis ducem itineris inveniret, usque locum qui Munekeceastre/id est Monachorum Civitas, appellatur, qui nunc NoYum-castellum nominatur.* Quo per conductum ve- nientes, ad tempus ibidem morati, cum nullum antiquse ser- vorum Christi ibi congregationis reperirent vestigium, diverte- runt ad Girvum, ubi minis vix ostendentibus quid antiquitus fuerint, monachorum cum semirutis ecclesiis visebantur sedificia MfrViln*^, episcopo Walchero summa cum gratulatione illos sus- cipiente, et necessaria prsebente. Horum nomina fuerunt. Prior eorum aetate et mcuibus erat Aldwinus, secundus Ealf- winus, tertius Rinfridus. Ex his tribus tria in regione Northym- brorum instaurata sunt monasteria. Unum Dunelmi apud patris Cuthberti sacrum et incorruptum corpus, iii honorem Sanctse Marise virginis. Aliud Eboraci in honorem ejusdem Dei genitricis Marise, ubi de ecclesiola factum nobile coenobium. Frimum abbatem habuit Stephanum; secundum* Ricardum; tertium Gaufridum ;' quartum Severinum ; quintum Clementem, qui et in praesenti. Tertium autem in loco qui quondam Streneshald, id est Sinus Pari, nunc Witebi appellatur. Ibi sedit primus abbas Willelmus, ij Nicholaus,* iij Benedictus, iiij Ricardus,* qui nunc superest. Denique postquam saevissima Paganorum devastatio gladio ac flamma ecclesias ac monasteria in cineres redegerat, deficiente pene Christianitate, vix aliquse ecclesise, et hse virgis foenoque contextse, sed nulla uspiam S St. Matt. X. 8. * This narrative is mainly derived from the History of the Church of Durham, with some additions and oooasional Tuiations. It does not appear from the Durham History that the pilgrims specially directed their steps to Monk- chester, or indeed knew anything of it. Their information respecting the ancient monasteries was from Beda, who makes no mention of Monkchester, for the identification of which, with Newcastle-upon-Tyne, we are also indehted to the present work, supported hy other authorities of somewhat more recent date. But for this, we might rather have been disposed to ascribe the name of Monkchester to the Chester at Wallsend immediately opposite to Jarrow, where the mouks afterwards settled, on the north bank of the Tjne, and equally, with the site of Newcastle under the jurisdiction of the earls of Northumberland, as Wallsend became the properly of the monks, which Newcastle never was. ' Qui in prcBsenti, Abbreviatio. MS. Cott. Calig. A. viii. Hoveden's list ends with Severinus. " Mode Nickolaus. Abbreviatio. MS. Cott. Calig. A. viii. Hoveden's list ends with Benedict. " Richard died in 1176, having been abbat for twenty-six years (Charlton's Whitby, 148). Clement is said to have been abbat of St. Mary's, York, from 1161 to 1184. See Preface. Digitized by Google HISTORIC CONTINUATIO. 95 monasteria per cc annos resedificabantur^ tepescente paidatim fidei religione, cultu vero religionis penitiis deficiente ; mona- chorum nomen erat provincialibus inauditum. In staporem vertebantnr cum quemlibet monachilis habitus et vitae forte conspicerent. Sed prsedictis tribus viris inter illos habitare in- cipientibus^ incipiebant et ipsi de bestiali vita mores in melius commutare^ illi ad restauranda sancta loca opem inpendere^ ipsi per se semirutas ecclesias restaurare et renovare, vel etiam in quibus antea non erant locis novas aedificare ; multi de sseculari vita etiam in monachilem militiam concurrere. Sed hie pauci ex comprovincialibus : plures vero de remotis Anglise partibus fama illorum acciti eis adjungebantur unanimes. Horum Tur- gotus erat unus^ postea Scottorum episcopus. Is^ prosapiam trahens de genere Anglorum non infimo^ unus erat inter alios qui^ nuper subjugata Normannis Anglia^ obsides pro tota Lin- desia in Lindicolino castro custodiebantur. lUe pecunia emol- liens custodiam^ cum magno suorum periculo fugit clancido ad Norwegenses, qui tunc apud Grimesbi navem mercatoriam usque Norwegiam oneraverant. In qua navi etiam legati Wil- lelmi regis Norwegiam mittendi subvectionem sibi paraverant : jamque navis ilia totis avolans velis terras aspectibus subtraxe- rat, cum ecce 1 fugitivus obses regis ab inferioribus navis parti- bus^ ubi Norwegenses eum absconderant^ in medium erumpens, legatos eorumque socios in stuporem vertit. Nam ubique loco- rum perquisitus fuerat, etiam in navi eadem exactores regis scrutinia fecerant^ sed calliditas abscondentium delusit oculos perscrutantium. Itaque legati instabant^ ut^ depositis velis navem cum fugitivo regis ad Angliam quoquo modo reflecterent. Norwegenses acrius repugnabant ut csepta velificatio prospero navem cursu in an' fsicj perferret. Fit partium altercatio^ ita ut adversus se invicem armarentur : sed, quod major vis erat Norwegensium, citius compressa est audacia legatorum, quanto- que magis terrse propinquabant, tanto magis illis se humilia- bant. Veniens autem illo juvenis fugitivus quam honeste se et caste agebat, nobilibus et optimatibus gratus apparebat. Per- venit et ad notitiam regis Olavi ; qui quoniam valde religiosus erat, sacros codices inter manus tractare, et litteras inter regni curas saepe consuevit addiscere ; ssepe etiam sacerdoti ad altare assistere, et induentem vestimenta sacra adjuvare, aquam ma- nibus fundere, et caetera hujusmodi devota peragere. Audito itaque quod clericus de Anglia venisset, quod magnum tunc temporis videbatur, eum ad discendos Psalmos quasi magistrum * This aooount of the position and early life of Turgot is not from the Durham History, nor is it supported by any earlier authority. Digiti zed by Google 96 SYMEONIS DUNELMENSIS sibi exhibuit. Inter hsec satis superque abundabat rebus, regis virorumque nobilium largitate, proaffluentibus. Compungebatur saepe animus illius ad contemptum mundi, et, ubi poterat, eon- vivia Isetantium declinans solitariis delectatur in lacrimis, orans Deum ut eum dirigeret in viam salutis. Sed qoia religiosa desi- deria dum differuntur ssepe mutantur, ab illo statu paulatim ani- mus defluebat, quem jocunditas sseculi ex successu rerum ad se trabebat. Sed quia invitatus sponte venire noluit, quaudoque compulsus domum cselestis Patrisfamilias intravit. Post ali- quot namque annos patriam cum midta pecunia renavigabat, sed medio in mari navi prsevalida tempestate dissoluta, rerum omnium jacturam pereuntibus sociis sustulit, solam vitam cum quinque vel sex aliis vix cum multo labore servavit. Veniens Dunelmum ad orationem, Walcbero episcopo omnia circa se acta exposuit, et quia monachilis propositi animum gereret indicavit. Quod episcopus satis hilariter suscepit, mittensque ad Aldwinum/ de quo supradictum est, "Himc,^^ inquit, " filium meum precor et jubeo suscipias, atque monachili habitu '^indutum viam quoque monachilem servare doceas/^ Quem susceptum ille regulariter probavit, et probato monacbicum quandoque habitum tradidit, atque ita verbo informavit et exemplo, ut eidem defuncto, jubente Willelmo episcopo, in Dimelmensis ecclesiae succederet Prioratum, quem per xx annos strenue amministravit, xij diebus minus; anno enim episcopatus Bannulfi, qui Willelmo successit, viij, impetrante Alexandro rege Scottorum, ab Henrico rege Anglorum assumi- tur ad episcopatum ecclesise Sancti Andrese in Scottia; in qua est sedes primatis totius gentis Scottorum. Sed per annum et eo amplius dilata est ejus ordinatio propter dissensiones Ebora- censis ecclesise atque ecclesise Sancti Andreae Scotiae.? Ilia p We learn from the Durham Historj that Turgot entered the monastery of Jarrow under the auspices of Bishop Walcher, but the particulars of his recom- mendatiou are not there set forth, as in the text before us. ♦ Respecting these delays, see Eadmer, Hist. Novorum. To obviate the dif- ficulty arising from the non-consecration of the archbishop of York, the bishop of Durham, Banulf Flambard, proposed that Turgot should be consecrated by him- self in the presence of the archbishop elect of York, associating with himself for that purpose the bishops of Scotland and the Orkneys, and he pressed this arrangement upon the archbishop of Canterbury through the medium of a special messenger, Escolland, one of the barons of his bishopric. To this pro- posal Anselm returned a positive refusal. "Nee debet, nee potest canonioe fieri ab eodem electo archiepiscopo, nee ab alio per ilium, priusquam ipse fiat archie^iscopus canonica consecratione. Quapropter, nee consulo neo concede, immo mtenlico, ne fiat ante consecrationem ejusdem electi archiepiscopi, nisi a me, si forte hoc necessitas exegerit " (Eadmer, p. 97). The consecration, in foot, did not take place till after Anselm's death, when the archbishop elect of York, under the pressure of the king's commands, made those concessions to the authority of his successor which he had resolutely refused to make to Anselm himself. Digiti zed by Google HISTORIiE CONTINUATIO, 97 namque ordinationem et subjectionem primatis Scottomm sibi ex quodam quasi jure exigit, ista vero e diverso affirmat ex nullo antiquitatis vel consuetudinis jure aliquid se debere. Sed ne diutius pastore [viduata] vacillaret ecclesia^ rogatus a rege Scottomm, rex Henricus praeepit, ut Eboracensis archiepis- copus, Thomas junior, hunc sine ulla subjectionis exactione consecraret, salva utriusque ecclesise auctoritate, ut postea ubi, et quando, et a quibus ratio exigeretur, debitus finis contro- versiam utriusque partis dirimeret. Veniens ergo sic conse- cratus Scotiam, cum causis emergeutibus digne non posset episcopate officium exercere, Romam ire disposuit, ubi consilio et judicio domini papse Paschalis vitam suam transigeret. Sed ne id ad eflfectum perduceret, invalescentibus inter ipsum et regem causis, prse angustia spiritus decidit in melancholiam. Unde accepta licentia remorandi ad tempus Dunelmi propter infirmitatem, vigilia Apostolorum Petri et Pauli venit ad Were- mutham, ubi quondam ab Aldwino habitum monacbi susce- perat; ubi mane, ut poterat, missa celebrata, ad Sanctum Cuthbertum proficiscitur, ibique in lectum decidens, modo lentis, modo nimiis prseparatur febribus ad exitum, et hoc per duos menses et quatuor dies/ Instante autem hora exitus, cum diceret, sicut poterat, orando, In pace factus est hcus ejus et habitatio ejus in Syon ; et Laudate Dominum in Sanctis Ejus,' intra manus fratrum suorum animam exhalavit ij kal. Aprilis, feria tertia,^ hora tertia, anno episcopatus ejus viij tpansacto et duobus mensibus et x diebus, impetrato munere a Deo quod sedido rogaverat, ut apud sacnun Cuthberti corpus animam redderet. Sepultus est autem in capitulo. Cujus corpus interpositum corpus Walcheri episcopi habet ad austrum, Willelmi episcopi ad aquilonem. Obiit autem anno ab Incar- natione Dominica m.c.xv. His per excessum dictis revertatur ad ordinem intermissum stilus. *" Hugh the Chantor mentions a visit which Thurstan, archbishop of York, paid to Ihirgot on his death-bed. See Fasti £bor., i, 172. • Psalm Ixxv. 8 ; d. 1. ' In a letter Arom Alexander, king of Scotland, to the archbishop of Can- terbury, announcing the death of Turgot, and asking advice as to the appoint- ment of a successor, he says, " 11 kl. Septembr. migravit a sseculo, unde valde contristamur, tanto solatio destituti." This date differs by some months Arom that given in the text. The expression of sorrow also, apparently sincere, evinces a beUer feeling than is here represented between the king and his bishop (Eadmer, p. 117). It is remarkable that there is no reference in the work before us to the residence of Aldwine and Turgot at Melrose, and to their ill treatment by king Malcolm, as detailed in the History of the Church of Durham. H Digiti zed by Google 98 SYMEONIS DUNELMEN8IS MLXXV. Anno M.lxxv dum clerici magis eligerent anathemati sub- jacere quam uxoribus carere, Hiltibrandus papa^ ut per alios^ si posset^ eo8 castigaret, praecepit ut nullus audiret missam -eonjugati presbytcri/ sic. Gregortus papa, (qui et Hiltibrandus,) servorum Dei servuSy per totum Italicum regnum et Teutonicum debitam Sancto Petro obedientiam exhibeniibus, Apostolicam benedictionem. Si qui sunt presbyteri, diaconi, 9ubdiaconi^ quijacent in criminefomi- cationis, interdicimus eis ex parte Omnipotentis Dei et auciori- tate Sancti Petri introitum ecclesue usque dum emendent et pteni- teant : si qui auiem in peccato suo perseverare maluerint, nullus vestrum officium eorum auscultare priesumat, quia benedictio illorum vertitur in maledictionem, et or alio inpeccatum, testante Domino per Prophetam, Maledicam, inquit, benedictionibus vestris." Waltheovus Comes decapitatur.*^ Post quem cura comi- tatus committitur Walchero episcopo. MLXXVI. Anno M.lxxvj rex Danorum, Suanus, bene Uteris imbutus, obiit ; cui filius suus Haroldus successit. MLXXYIII. Anno M.lxxviij fundata est abbatia sanctse Maria Eboraci/^ MLXXX. "Anno M.lxxx Dunbolmensis episcopus Walcherus, genere " Lotaringus, in loco qui dicitur ad Caput Caprae/ ij idus Maii, " feria v., a Northymbrensibus est occisus, in ultionem necis " Baronius must be consulted for an aooount of this controversy. ' Malachi ii. 2. * These words are in the margin in the MS., opposite to the details of Waltheof 's treason and execution, which are copied fh>m Florence. ' The whole of this paragraph, save the date, is a marginal note in an old hand. ' Twysden has inserted Gotesheued in the text. The word Goteshead occurs in the margin in a hand of the seventeenth century. This account, with trifling exceptions, which are indicated by the absence of inverted commas, is copied from Florence of Worcester. It is much more detailed than that given in the History of the Church of Durham, which, however, supplies some particulars not given here, as the names of two of the ringleaders, Waltheof and Eadulf. Of the latter, oalled Eadulf Bus, fturther information is supplied above, in the account of the earls of Northumberland under the vear 1072. The statements in the Durham History are written in a more apologetic spirit, as regards the provocations offered by the bishop, who is compared to Eli, as suffering for the raults of others. Digiti zed by Google HISTORIiS CONTINUATIO. 99 '' Ligulfi^ nobilis generosique ministri. Hie itaque vir late per ^'Angliam possessiones midtas ex hsereditario jure possedit. " Sed quia ubique locorum Normanni incessanter ea tempestate '^ operam dabant suae feritati^ eum suis omnibus ad Dunholme " se eontulit, quia Sanetum Cuthbertum corde sincere dilexit/' Habuit autem in eonjugio Algitham filiam Aldredi comitis^ ex qua procreavit filios Uhtbredum et Morekarum. Hujus Algi- thae soror fuit Elfleda, mater Waltheovi comitis. Unde ipse comes consobrinum suum parvulum, pradictum Morkarum^ Deo nutriendum monacbis in Girva dedit. Quo tempore ipse comes erat apud Tinemuthe, quem locum simid cum preedicto parvulo ipsis monachis commisit disponendum. Cujus pater Ligulfus ab episcopo "in tantum diligebatur^ ut absque illius consilio " majores ssecularium negotiorum causas nullateniis agere vellet " aut disponere. Ob quam rem suus capellanus Leobwinus, " quem in tantum exaltaverat^ ut in episcopatu et in comitatu " fere nil sine illius arbitrio agitaretur, invidise stimulis succen- " sus^ et propter suam potentiam tedis superbise nimis inflatus^ " se contra prsedictum virum arroganter erexit ; quapropter non- " nulla ejus judicia atque consilia floccipendebat, onmibusque " modis annullare sudabat. Frequenter etiam coram episcopo^ " non sine minis cum eo litigans^ ilium verbis probosis ssepius " ad iracundiam provocabat. Quadam itaque die cum idem yir " Ligulfus^ ab episcopo vocatus ad consilium^ legalia quseque et " recta decem^ret, obstinatius ei Leobwinus obstitit^ et loquelis " ilium contumeliosis exacerbavit. Sed quia ille respondit ei " durius solito, de placiti loco discessit illico, et evocans ad se " Gilebertum, cui prsesul^ quia suus propinquus erat, comitatum " Northymbriensium sub se regendum commiserat, ut se vindi- '^ caret obnixe roga\it ; et Ligulfiim quam citius posset morti " tradere maturaret. Ille autem confestim iniquis petitionibus " acquiescens, suis et episcopi et ejusdem Leobswini militibus " in unum coadunatis, ad villam, ubi tunc Ligulfus morabatur, " nocte quadam perrexit, ac ilium cum sua familia fere tota in " domo propria injuste peremit. Quo cognito, graviter antistes " ex corde suspiravit intimo, et capicio de capite extracto, et in " terram projecto, Leobwino, qui tunc praesens aderat, tristis " dixit continuo. ' Tuis, Leobwine, factionibus dolosis acta '^ ^ sunt hsec et insiliis stolidissimis. Idcirco volo te scire pro " ' certo, quia et me, et te, omnemque familiam meam tuse Un- " ' gu« peremisti gladio/ Hoc dicto, in castellum se proripuit " festinato, confestimque nuntiis per totam Northymbriam mis- " sis, omnibus nuntiari curavit, se necis Liulfi conscium non " fiiisse, quin potius ejus occisorem Gilebertum, omnesque socios " ejus de Northymbria pcnitus ejlegasse, ac paratum fore semet H 2 Digiti zed by Google 100 8TMEONI8 DUNELMEN8IS '' ipsum purgare secundum judicium pontificale. Deinde missis " intercurrentibus, ille parentesque occisorum, pace adinvicem ''data et accepta^ locum et diem quo convemre et inter se '' pacem firmiorem facere possent statuere. Quo adveniente, " loco constitute in unum convenere. Verum cum illis episco- " pus sub divo placitare noluit, sed in ecclesiam quae ibi erat, " cum suis clericis ac honorabUioribus militibus intravit. Et " consilio habito, semel et iterum de suis quos voluit pro pace '' facienda foras ad eos nusit. At illi nequaquam petitis adqui- ''escebant, qui Liulfum illius jussione peremptum fuisse pro '' certo credebant. Nam Gilebertum ejusque socios nocte post ''necem propinqtd sui proxima^ non solum in domum suam '' Leobwinus familiariter et amicabiliter suscepit^ verumetiam '' episcopus ipse illum^ ut prius^ in suam gratiam familiamque ''recepit. Unde omnes qtd [ex] parte antistitis foris inventi " sunt, primitus occiderunt, paucis fiiga reservatis. Quo viso, "ut hostium ftirori satisfaceret, propinquum suum prsefatum " Gilebertum, cujus anima qiuerebatur, prsesul de ecclesia jussit " exire. Quem egredientem milites repugnaturi e vestigio sunt '' secuti. Sed mox ab hostibus undique gladiis et lanceis appe- " titi, in momento sunt perempti. Duobus tamen Anglicis mi- " nistris propter consanguinitatem pepercerunt. Leofwinum '' quoque Dunelmensem decanum, quia saepius episcopo adversus " illos multa dederat insilia, et clericos alios, statim ut egressi " sunt, occiderunt. Episcopus autem, ut intellexit illorum fiiro- '' rem nulla ratione iri mitigatum quivisse, nisi caput et auctor " totius illius calamitatis occideretur Leobwinus, rogavit ilium '' egredi foras. Sed cum penitus ut egrederetur ab illo extor- '' quere nequiret, ad ecclesiae januas ipsemet accessit, sibique ''vitam concedi poposcit. Quibus renuentibus, caput suae '' clamidis limbo co-operiens foras exivit, et mox inimicorum " gladiis percussus occubuit. Deinde Leobwinum egredi jus- "serunt. Quo nolente, ecclesiae tecto parietibusque ignem '' imposuere. At ille potius ustulatione quam occisione vitam ''eligens finire, flammas aliquamdiu sustulit. Sed cum semi* ''ustus esset exilivit, et firustatim concisus nequitiae suae ''poenas exsolvendo, miser interiit. Ob quorum detestandae " necis vindictam, rex Willehnus eodem anno devastavit North- ''ymbriam;'' misso illuc Odone Baiocensi episcopo cum multa militari manu. Quo anno idem rex Willelmus au- tumnali tempore Bodbertum filium suum Scotiam contra Mal- colmum misit. Sed cum pervenisset ad Egglesbreth, nullo confecto negotio reversus, Castellum Novum super flumen Tyne condidit. '' Willelmus suscepit episcopatum Dunelmensem v idus No- Digiti zed by Google HISTORIiB CONTINUATIO. 101 ^'vembris^ sed iiij nonas Januarii a Thoma Eboracensi archi- ^^ episcopo consecratur'* apud Gloecestre. Henricus imperator Hiltibrandum papam in Pentecosten Mogontise decemit deponendum^ et Wibertum, Bavennse urbis episcopam^ in natali Sancti Johannis Baptist® pro eo fecit papam. MLXXXI. Anno M.kxxj Henricus rex hostiliter Bomam adversas Hil- tibrandum papam adiit^ oppugnans eam^ non tamen intravit. MLXXXII. Anno M.lxxxij midtis homicidiis et prsedationibus inter Hen- ricum regem et Hiltibrandum papam actis^ in nocte Palmarum multi sunt occisi. MLXXXIII. Anno M.lxxxiij^ Henricus rex urbem Bomse infregit et cepit^ Wibertum in sede apostolica constituit. Hiltibrandus vero Beneventimi adiit^ ubi usque ad obitum suum deguit. Henricus autem in Teutonicam patriam rediit. Hoc anno monachi primum in Dunelmum convenerunt, (jubente Guillelmo rege majore^ vij kal Junii, feria vj.)' MLXXXIV. Anno M.lxxxiiij Hiltibrandus^ qui et Gregorius^ papa obiit. MLXXXYI. "Anno M.lxxxyj. — Willelmus rex fecit describi omnem Angliam^ quantum terrse quisque baronum suorum possidebat^ quot feudatos milites^ quot carucas^ quot yillanos/ quot " animalia^ immo quantum viyse pecunise quisquis possidebat in "omni regno suo/^ MLXXXVII. Anno M.lxxxvij.— Hoc anno reliquia Sancti Nicholai de Mirrea in Barensem transferuntur civitatem, Aldwinus Prior Dunelmensis decessit. MLXXXYIII. ''Anno M.lxxxviij. — Hoc anno inter primates Anglise orta " est discordia. Pars etenim nobilium Normannorum favebat ' The words within parentheses are from the Abbreviatio, MS. Cott. Calig.^ A. viii. In the margin are the words, Monachi in Dunelmui. ' In the Abbreviatio in MS. Cotton, Caligula, A. viii., these words are i^lded, '* et longitudinem et latitudinem silvarum et pnttorum/' fc Digiti zed by Google 102 8YME0NIS DUNELMEN8IS " regi WiUelmo ; sed minima : pars vero altera favebat Bodberto " comiti Normannormn, et maxima^ cupiens hunc sibi asciscere "inregnum; fratrem vero ejus aut fratri tradere vivum, aut ''regno privare peremptum. Hujus execrandse rei principes '' extiterunt Odo episcopus Baiocensis^ qui et erat comes Cantua- '' riensis, et GoflRridus episcopus Constantinensis, et Bodbertus *' comes Moritunensis, et Bogerus comes Scrobbesbyriensis/' et excellentiores principes totius Anglise^ excepto Lanfranco archiepiscopo. "Execral^e hoc factum tractaverunt clam in " Quadragesima^ statimque post Pascba '' cqepit quisque circa se vastare, rapere, omnia deprsedare, castella munire fosso et victu. '' GoflRridus episcopus Constantinensis et Bodbertus de Mulbrei ''iverunt Brycstoue, ubi babebant castrum fortissimum, et " omnia devastabant usque locum qui vocatur Bathan/'* Pro- ceresque de Hereforda et de Scrobbesbyria cum midtitudine Walensium perrexerunt usque Wigomam, omnia ante se vas- tantes, et igne consumentes. Cogitaverunt etiam quod castcum et ecclesiam vellent accipere^ quod videlicet castrum tunc temporis commendatum erat Wlstano venerabili episcopo. Quando episcopus ista audivit, valde contristatur, et cogitans quid consilii inde haberet, vertit se ad Deum suum> et rogat ut respiciat ecclesiam Suam et populum Suum ab hostibus oppres- sum. Haec eo meditante^ famUia ejus exiliit de castro, et acce- perunt et occiderunt ex eis quingentos viros, et alios in fugam verterunt. Bogerus Bigot intravit castrum de Northwic, et omnes vicit in malum. Odo episcopus, per quem ista mala coeperunt, perrexit Cantiam, et villas regias vastavit, necnon et omnium qui regi fidem tenuerunt terras depopulatus est, et castrum Hrofense ob6rmavit. Hoc audito, rex fecit convocare Anglos, et ostendit eis traditionem Normannorum, et rogavit ut sibi auxilio essent, eo tenore, ut si in hac necessitate sibi fideles existerent, meliorem legem quam veUent eligere, eis con- cederet, et onmem injustum scottum interdixit, et concessit omnibus silvas suas et venationem. Sed quicquid promisit, parvo tempore custodivit. Angli tamen fideliter eum juvabant. Congregavit igitur rex exercitum ut iret Hrovecestram,. ubi putabat Odonem episcopum esse. Venientes autem ad Tone- bryge invenerunt castrum obfirmatum contra regem. Sed viriliter Angli insilientes in illud, destruxerunt totum castrum, et qui intus erant in manus regi dederunt. His ita actis, rex cum exercitu vertit iter versus castrum de Peveneseia, jam enim Odo * To this point the narrative is chiefly from Florence ; the remainder, although to some extent recording the same events, is neither identical in details nor as to the order in which events are placed, and many particulars are added. Digiti zed by Google HISTORIJB CONTINUATIO. 103 episcopus recessit a Rovecestria, et intrabat castrum illud. Quern rex secutus^ obsidebat castrum per sex integras septi- manas cum magno exercitu. Dum haec fiimt in Anglia^ Bod- bertus comes Normannije congregat magnum exereitum, et parat eum in Angliam mittere, mox secuturus, quasi de Anglia per Odonem episcopum et cseteros qui ex sua parte ibi erant securus. Sed rex Willelmus jam mare munierat suis piratis, qui venientes in Angliam tot occiderunt et in mare merserunt, ut nullus sit bominum qui sciat numerum pereuntium. In- terim, dum h»c fiunt in mare, Odo ^iscopus et qui cum eo erant, fame coacti, reddentes castrum de Pevenesea promiserunt cum jurejurando se Angliam exituros, nee amplius intraturos nisi rege Willelmo prsecipiente, castrum quoque Hrofense ante reddituros. Sed cum venisset Hrouecestre cum hominibus regis, qui ex parte regis deberent castrum recipere, statim cum eisdem ab his qui in casteUo erant ponitur in vincuJis. Quidam asserebant hoc factum esse calliditate episcopi. In hoc certe castro erant strenui milites, et pene tota nobilitas Normannise. Erat ibi Eustachius juvenis, Boloniensis comes, et multi nobiles Flandrenses. His itaque a rege auditis, venit cum exercitu Hrouecestram, et obsedit civitatem ; et, parvo peracto spatio, hi qui intus fuerunt se reddiderunt, et cum dedecore ejecti sunt de Anglia, et ita episcopus, qui fere fuit secundus rex Angliae, honorem amisit irrecuperabiliter. Sed episcopus veniens Nor- manniam statim a Rodberto comite totius provincise curam suscepit. Cujus ordinem causae libellus in hoc descriptus aperte ostendit. Etiam Dunholmensis episcopus, Willelmus, viij anno sui episcopatus, et multi alii, de Anglia exierunt. MXCI. ^' Anno M.xcj — mense Maio, rex Scottorum Malcholmus cum " magno exercitu Northymbriam invasit, si successus succes- "sisset ulterius processurus, et vim Angliae incolis illaturus. "Noluit Deus, et ideo ab incepto est impeditus. Quo rex " audito, cum fratre suo Rodberto rediit Angliam mense ''Augusti. Nee multo post cum classe non modica et equestri '^exercitu Scottiam profectus est, ut Malcolmum debellaret/* Veniens Dunelmum, episcopum Willelmum restituit in sedem suam, ipso post annos tres die quo earn reliquit, scilicet tertio idus Septembris. MXCIII. Anno M.xciij. Ecclesia nova Dunelmi est incepta tertio idus Augusti feria quinta, episcopo Willelmo et Malcholmo Digitized by VjOOQ IC 104 STMEONU DUNELMSNSIS rege Scottoram/ et Targoto Pnore ponentibas primos in fanda- mento lapides. ** Comet Scrobbesbyriensis Bogents^ et Wido abbas Sancti ** Angustini, et Panltis abbas monasterii Sancti Albani decesse* " rant/' Iste Paolns contra interdictnm monachorum Donel- mensiam ecclesiam de Tynemnthe qnam ipsi possederant, per riolentiam Rodberti comitis ingressns^ tactns ibidem infirmi- tftte, rediens in itinere^ in Seteringtun jnxta Eboracnm moritur. '' Rex Scottomm Malchqjpias et primogenitns filius ejns Ead- ''wardus cnm mnltis aliis, in Northymbria die festivitatis Sancti '^Bricii, a militibus Bodberti Northimbrorum comitis occisi *'%xini,*'^ In cuius morte jnstitia iudicantis.Dei aperte con- sideratnr^ ut videlicet in ilia provincia cam snis interiret^ quain saepe ipse vastare avaritia stimulante consuevit^ quinqnies* namque illam atroci depopulatione attrivit^ et miseros indige'nas in servitutem redigenaos abdnxit captivos. Semel Eadwardo regnante, quando Tosti comes Eboracensis profectus Romam fuerat. Iterum regnante Willehno^ quando etiam Clivelandam depopulatus est. Tertio regnante eodem rege Willehno usque Tynam progrcssus^ post c^es hominum et concremationes locorum multa cum praeda revertitur. Quarto^ regnante Wil- lelmo Juniore^ cum suis copiis infinitis usque Ceastram^ non longe a Dunelmo sitam^ pervenit^ animo intendens ulterius pro- ^reoi. Sed adunata contra eum militari manu non multa^ metu ipso citius revertitur. Quinto^ cum omni quo potuit exercitu in ultimam dcducturus desolationem^ Northymbriam invasit^ sed juxta flumen Alne perimitur cum primogenito suo Eadwardo^ quem baeredem regni post se disposuerat. Exercitus illius vel gladiis confoditur^ vel qui gladios fugerunt inundatione flumi- num^ qu8B tunc pluviis hiemalibus plus solito excreverant^ absorti sunt. Corpus vero regis^ cum suorum nuUus remaneret qui terra illud cooperiret^ duo ex indigenis carro impositum in Tynomuthe sepelierunt. Sicque factum est ut ubi multos vita ' There ii no mention of Malcolm's presence on this memorable occasion, in the work in which of all others we should have expected to have found it recorded, if such had been the fkct, in Symeon's History of the Church of Durham. See Prefkoe. Fordun mentions his presence, and cites Turgot as his authority. In no case, however, do Fordun's quotations firom Turgot bear any resemblance to the History of the Church of Durham, or advance the claim made on his behalf to the authorship of the work in onpoeition to Symeon. ^ Malcolmus rox Soottorum in Northjrmbria occisus est. In marine. ' Respectinff these five alleged incursions into Northumberland, see Preface. These paragraphs about the death and expeditions of Malcolm are quoted in the letter of R. de Durham, a monk of Kelso, to the Prior of Tynemouth. The monk says that he got it "in Danorum Historia" (Memorials of Hexham, i., app., XV). Digiti zed by Google HISTOBIiB CONTINUATIO. 105 ct rebus et libertate privaveratj^ ibidem ipse Dei judicio vitam simul cum rebus amitteret. MXCYII. Anno M.xcyij Cisterciense coenobium sumpsit exordium/ MCI. « Anno M.cj Henricus rex tenuit curiam suam Londonise in nativitate Domini^ ubi interfuit Ludowicus electus rex Fran- corum/ (et ad mensam sedebat ad dexteram regis, inter regem scilicet Henricum et Anselmum archiepiscopum.) '^ Comes Normannorum Rodbertus, equitum, sagittariorum, " et peditum non parvam congregans multitudinem ^' (applicuit in loco qui Portesmuthe dicitur ; ibique in rivaria de Walmes- ford figi tentoria prsecepit. Bex autem ejus adventum apud Hastiuges expectans, cum comitem venisse audisset, cum etier- citu suo maximo per Surriam venit ad Auwltum ubi et ipse sua tentoria figi fecit. Ibique mediantibus utrorum baronibus, locuti sunt adinvicem rex et comes, concordiaque inter eos prolocuta, venerunt Ouintoniam secunda die Augusti, et ibi Sacramento et affidatione inter eos facta, Iredditse sunt unicuique baronum utrorum terrae.*) MCII. ''Anno M.cij. — ^Anselmus archiepiscopus tenuit magnum con- " cilium de hia quae ad Christianitatem pertinent. — In hoc con- ''cilio plures abbates Francigenae et Angli sunt depositi, et "honoribus privati, quos injuste acquisierunt, aut in eis in- '' honeste vixerunt.^^ — Presbyteris quoque concubinae interdictae sunt. Unde plures eorum ostia ecclesiarum obseraverunt, omittentes omnia officia ecclesiastica. MCIII. Anno MX^iij (natus est Guilehnus, filius R. comitis, die Sanc- torum Crispini et Crispiani, in turre Rothomanensium.*) Mcnr. '' Anno M.ciiij — Corpus Sancti Cutbberti episcopi, ob quo- / This sentence is inserted in a coarse hand. ^ The words from hence to the end of the sentence are from the Abbreviation MS. Cott. Caligula, A. viii. * The words within inverted commas are from Florence, the remainder of the paragraph is from the Abbreviation MS. Cott. Caligula, A. viii. It has been thought needless to repeat the words of Florence, which they abridge or supple- ment. * ' This sentence is from the Abbreviatio, MS. Cott. Caligula, viii. A. Digiti zed by Google 106 8YMBONI8 DUNELMEN8I8 ^^ rundam incrediditatem abbatnm^ pontificante Rannolfo epis- '^ copo^ ostensum est^ et a Radalfo Sagiensi abbate^ postmodum " Hrofensi epi8copo/^ et deinde Cantuariensi archiepiscopo^ "et " a fratribus Danelmensis ecclesise eerto indicio incorraptum " inyentiim est/' et ita flexilibus artubus^ ut magis donnienti quam mortuo similis videretnr, "prsesente Alexandro comite^ postea Scottoram rege^'-^' etcntdtis aliis^ post annos depositionis suse cecc et xviij^ et v menses^ et xij dies^ qui est annus quintus Henriei regis^ et episcopatus Ranulfi sextns. Ab origine mundi fuerunt transact! v"cccviij. MCVI. "Anno M.cvj. — Facta est niniis execrabilis contentio inter " Henricum imperatorem Romanorum et filium ejus Henricum/' Et eodem anno mortuus est idem imperator^ cum 1 annis reg- nasset; cui successit filius ejus Henricus.* MCTII. "Anno M.cvii. — Willelmus Wintoniensi, Herefordensi Rci- "nelmus, Searesberiensi Rogerus^ Willehnus Execestrensi^ et " Urbanns Glamorgacensi ecclesise^ quae in Walonia est, electi "episcopi, simul Cantuariam venerunt; et in die Dominica, " quae fuit iij idus Augusti, pariter ab Anselmo consecrati sunt, " ministrantibus sibi in hoc officio suffraganeis ipsius sedis/' Gerardns etiam, Eboracensis archiepiscopus, eorum consecra- tioni, rogatu Ansebni, interfuit. — (TOTgotus, Dunelmensis eccle- sise Prior, ad episcopatum Scottorum eligitur.O MCX. "Anno M.cx. Rex Anglorum, Henricus, filiam suam Hen- "rico imperatori in conjugem dedit,'' et misit earn a Dovere usque ad Witsand in initio Quadragesimae quod fuit iiij idus Aprilis. MCXII. Anno M.cxij. — Thomas archiepiscopus Hagustaldensem eccle- siam pene in solitudinem redactam, et in portionem cujusdam praebendae ecclcsiae Eboracensi datam doluit. Hanc ut hones- taret frequentia religiosorum, kalend. Novembris posuit in ea i On a oomparison of the text of Florence with this passage, it would appear that the former must have been written between the years 1108 and 1114, during which period Ralph held the bishopric of Boohester. He was advanced to the archbishopric of Canterbury on the 26th of April in the latter year. Alexander became king of Scotland on the death of his brother Edgar, January 8th, 1107. * In the margin, Obiit imperator Henricus. Successit filius ejus Henricus. ' This sentence is from the Abbreviatio, MS. Cott. Caligula, A. viii. Digiti zed by Google HISTOKIiB CONTINUATIO. 107 canonicos regulares^ quibug prsefuit primus Prior Aachatilliis, canonicus de Himteduna^ vir omnibus amabilis. MCXIII. Amio M.cxiij monachi Tironenses in Angliam venerunt x annos antequam Savinienses venerunt in Angliam."* Monachi Tironenses in terra David regis Scotiae apud Seleschirche vene- runt, et ibi per annos xv manserunt." MCXIV. "Anno M.cxiiij Thomas Eboracensis archiepiscopus/' vir exi- miae religionis, "vj kal Martii, feria iij, obiit/'^ Qui cum caeteris sanctarum virtutum operibus, etiam in virginitatis puri- tate perrexit ad Dominum. Quanta vero morum probitate et vitse innocentis puritate ante episcopatum et in episcopatu eni- tuerit, nullis humanis verbis digne explicari posse arbitror. MCXV. Anno M.cxv. — Turgotus/ quondam Dimebnensis ecclesiae Prior, nunc autem episcopus Scottorum, rediens Dunelmum, ibidem vitam finivit. MCXVI. "Anno M.cxyj. — Conventio optimatum et baronum totius " Anglise apud Searesberiam xiiij kal. Aprilis facta est. Qui in " praesentia regis Henrici homagium filio suo Willelmo fecerunt, ^' et fidelitatem ei juraverunt. Habita est ibi causa de querela " quae inter archiepiscopum Cantuariensem Radulfum et elec- " tum pontificem Eboracensem Turstinimi per integrum annum " versata fiierat. Hie electus cum ab ipso pontiGce moneretur, " ut ecclesiae Cantuariensi faceret quod debebat, et benedictio- " nem suam ecclesiastico more susciperet, respondit. Bene- " dictionem quidem se libenter suscipere velle, sed professionem " quam exigebat nulla ratione facturum '^ praeter quam beatus papa Gregorius constituit. Nam ipse talem legem inter duos archiepiscopos Angliae posuit, sed et Honorius papa VI. post eum similiter, ut neuter alteri subjectionis professionem faceret, nisi tantum ut qui prior ordinatus esset quamdiu viveret prior haberetur : quod propriimi est servorum Dei, ut vera humiUtate "^ This sentence, with the exception of the date, is at the foot of the page. " This sentence is in the MS. at the end of the annals of the preceding year. « In the margin— Obiit secundus Thomas Eboracensis archiepisoopus : post quern Turstinus eligitur. f The Abbreviatio, MS. Ck)tton Caligula, A. viii., has *' Monaohus et Prior Dunelmensis." Digiti zed by Google 108 SYHEONI8 DUNELMENSIS sibi invicem acclines sint^ et nullus super aliiim primatus ambi- tionem exercere velit, sicut Dominus noster vera humilitatis prsedicator et amator^ discipulos Suos de hac re litigantes redar- guens, dixit eis. Qui major est vestrum erit omnium minister/ Nullus siquidem post beatum Augustinum (qui non tarn archi- episcopus quam Apostolus Anglorum dicendus est) archiepiseo- porum Cantuariensium primatum totius Anglie sibi vindicare prsesumpsit usque ad Theodorum archiprsesidem^ cui propter singularem in ecclesiastica disciplina sollertiam omnes Anglise episcopi subjici consenserunt^ sicut Beda in Ecclesiastica His- toria Anglorum testatur, ita scribens de eo. '^ Is primus in -srcbiepiscopis cui omnes Britannise episcopi manus dare con- senserunt/'* Quamobrem Turstinus nullam aliam subjectionis professionem Cantuariensi pontifici facere voluit^ nisi quam beatus papa Gregorius instituit. ''Rex autem Henricus ubi " advertit Turstinum in sua*' sententia " stare^ aperte protestatus '' est^ ilium aut morem antecessorum suorum tarn in professione ''facienda quam in aliis dignitati ecclesise Cantuariensis ex '' antiquo jure competentibus executurum^ aut episcopatu Ebor- ''acensi cum benedictione funditus cariturum. His auditis^ '' ille sui cordis consilio imprsemeditatius credens^ renunciavit '' pontificatui, spondens regi et archiepiscopo se dum viveret '' ilium non reclamaturum^ nee aliquam calumniam inde motu- '' rum^ qtdcunque substitutus fuisset/* MCXVII. Anno M.cxvij. — In kal. Decembris extiterunt nimia tonitrua et fulgura : quse secuta sunt magna pluviarum inundatio et grancUnis congelatio ; et iij idus Decembris luna quasi sanguinea et postea obtenebrata apparuit. MCXVIII.* ''Anno M.cxviii. — Prsefatus papa Gelasius per mare Bur- gundiam venit^ et adventus ejus mox toti GaJlise innotuit/' Cujus in Gallias missa hsec est epistola. ^ St. MaU. u. 27 ; zxiii. 11. St. Mark x. 4. ' Slightly varied from Beda, iv., 2. ' At this date the work of Florence of Woroester is made to end, and that of his Continuator to commence, on the authority of a ruhric in one of the best MSS. The rubric itself, however, is an insertion in a recent hand, and the only real ground for fixing the conclusion of the original chronicle at this point seems to be, that the death of ihe author took place in the ensuing year. It is quite as prob&ble, however, that Florence discontinued his labours at a somewhat earlier period. We have indeed some ground for supposing that he did not con- tinue or revise his chronicle to within four years or upwards of this period. (See note under a.d. 1104.) The author of the Gesta Begum continues to borrow largely from the Continuator down to 1119, after which he no longer resorts to him, and it is probable that the work, as given to the public at that time, ez- Digiti zed by Google HISTOBIiB CONTINVATIO. 109 Gelasius episcoptis, servorum Dei servus, venerabilibus fra- tribus, archiepiscopis, episcopis, abbatUms, clericis, principibus et aeteris per Galliam fideUbus, salutem et Apostolicam bene^ dictioneM. Quia vos Romatue ecclesue membra estis, qtue in ea nuper acta sunt dilectioni vestne significare curavimus. Siquidem post electionem nostram dominus Imperator furtive et inopinata velocitate Romam veniens, nos egredi compulit. Pacem postea minis et terroribus postulavit, dicens sefacturum qu4e posset ubi nos ei juramento pads certitudinem facer emus. Ad quee nos ista respondimus, De controversia qute inter ecclesiam et regnum est, vel conventioni vet justituB libenter acqtdescimus loco et tempore competenti, videlicet, vel Mediolani vel Cremona in proximo Beati Luae festivitate, etfratrum nostrorum judicio vel consilio, qui a Deo sunt judices in ecclesia constituti, et sine quibus htec causa tractari nan potest. Et quoniam dominus Imperator a nobis secnritatem quarit, nos verbo et scripto ista promitiimus, nisi ipse interim impediat : alias enim securitates promittere nee honestas ecclesue, nee consuetudo est, Ille enim, die videlicet post electionem nostram quadragesimo quarto, Bracarensem epiS' copum, anno praterito a domino pnedecessore nostro Paschali papa in concilio Beneventi excommunicatum, in matris ecclesue invasionem ingessit. Qui etiam dum per manus nostras olim pallium accepisset, eidem domino nostro et catholicis successoribus ejus, quorum primus ego sum, fidelitatem juravit. In hoc tanto facinore nullum de Romano clero, Deo gratias, Imperator socium habuit, Sed Guibertini soli, Romanus de Sancto Marcello, Centius qui dicebatur Sancti Grisogoni, et Euzo qui per Daciam multo tempore debacchatus est, tarn infamem gloriam celebrarunt. VestrtB igitur experientue litterarum prtesentium prmcepto man^ damus, ut super his communi per Dei gratiam deliberatione tractantes, ad matris ecclesuB ultionem communibus prtestante Deo auxiliis, sicut oportere cognoscitis, accingamini. Data CaitiB, xvij kal, Februarii,^ His discurrentibus per proyincias litteris^ excitati potentes quique cum mediocribus occurrere Apostolico; et eertatim parabant interesse concilio quod ipse disposuit se media Quad- ragesima Bemis celebraturum. tended no farther. Supposing Florence to have brought down his work to the period indicated in the note referred to, a.d. 1108-14, it was natural that the brethren of his house, by whom his merits were so highly appreciated, should be anxious after his death to present the fruits of his labours to the world, and equally natural that they should add to them a continuation up to the period of publication. ** This epistle is from Eadmer, with slight verbal variations, as is also the following paragraph, p. 122, ed. Selden. The letter is given in Baronius, who derives it from William of Malmesbury. It is printed in several places. Digiti zed by Google 110 SYMEONIS DUNELMENSIS MCXIX. Anno M.cxix. Gelasius papa apud Cluniacum obiit, ibidem-^ que sepelitur.' In cujus locum cardinales aliique Romani, qui" eum illuc secuti ftierant, Guidonem Viennensem archiepiscopum substituunt^ eumque Calixtum nomiDant. Dumque in Bur- gundia haec geruntur, Apostolatus Romanse ecclesise a supra- dicto Gregorio amministratur. Super his duobus ita in papatum sullimatis orbis concussus in studia partium dividitur, atque aliis hunc, aliis istum favore prosequentibus, gravi ecclesia scandalo percellitur.*' " CaUxtus papa xiij kal. Novembris gencrale concilium ''instituit Remis. Ad hoc concilium multiplex factus est '^ archiepiscoporum, episcoporum, abbatum et principum diver- '' sarum provinciarum concursus, cum clericorum et laicorum " plebium numerosa multitudine/^' Numeratae sunt ibi person- arum pastoralium virgse cccc.xxiiij. Inter quos et Tiu-stinus Eboracensis ecclesise archiepiscopus electus, vix quandoque licentia a rege impetrata, propter suum proficiscitur negotium. Prsemiserat autem rex legatum suum ad Apostolicimi, quatinus inter alia et hoc ei diceretur, ne Eboracensem electum aut ipse consecraret, aut ab alio nisi ab archiepiscopo Cantuariensi, uti moris esse solebat, sacrari aut juberet aut permitteret. Ad hoc Apostolicus ; " Ne putet, inquit, rex me de negotio de quo agit '' secus acturum quam ratio exigit. Nee enim me ad hoc mea "fert voluntas, ut Cantuariensis ecclesiae justam dignitatem " humiliem/' Sed mane facto Dominici diei prsecedentis diem praestituti concilii, Turstino ad benedictionem pontificatus pa- rato, legati Cantuariensis archiepiscopi prsesumptuose calum- niati sunt consecrationem Eboracensis ' archiepiscopi a Can- tuariensi debere fieri archiprsBsule. Ad quod Apostolicus : ^^NuUam, inquit, injustitiam ecclesiae Cantuariensi facere vo- "lumus, sed salva illius dignitate, quod proposuimus, exe- " quemur/' Consecratus est itaque ab Apostolico.^ Postera die residentibus ordine in concilio ecclesiasticorum graduum personis, assidente quoque rege Francorum Ludowico multisque aliis principalibus viris, ex consensu cunctorum renovantur patrum statuta de statuendis, et recisa de recidendis, quorum hie sunt quinque capitula. Qu€B sanctorum patrum sanctionibus de pravitate symonica stabUita sunt, nos quoque Sancti Spiritus judicio et auctoritate * Obiit Gelasius papa. In margine. * Eadmer, p. 123. ' From this point no further use is made of the Continuation of Florence of Worcester. 9 Hie consecratus est Turstinus Eboracensis archiepiscopus. In margine. All the above is from Eadmer, pp. 124-5. Digiti zed by Google HISTORIiE CONTINUATIO. Ill sedis ApostoliciB confirmamus. Si quis ergo vendiderit aut emerit, vel per se vel per quamlibet submissam personam, epis- copatum, abbatiam, decanatum, archidiaconaium, presbyierattim, praposituram, prabendam, altaria, vel qtuBlibet ecclesiastica beneficia, promotiones, ordinationes, consecrationes, dedica- Hones ecclesiarum, clericalem tonsuram, sedes in choro, aut qtuelibet ecclesiastica officia, et vendens et emens dignitatis et officii sui ac beneficii periculo subjaceat. Quod nisi resipuerit, anathematis mucrone perfossus ab ecclesia Dei quam lasit modis omnibus abscidatur. Episcopatuum, abbatiarum aut quarumlibet ecclesiasticarum possessionum investituram per manum laicam fieri penitus pro- hibemus. Quicunque igitur laicorum deinceps investire pr^esump- serit, anathematis ultioni subjaceat. Porro qui investitusfuerit, honore quo investitus est absque spe recuperationis omnimodis careat. Universas ecclesiarum possessiones qua liberalitate regum, largitione principum, vel oblatione quorumlibet fidelium eis con- cessiB sunt, inconcussas inperpetuum et inviolatas esse decemi- mus. Quod si quis eas abstulerit, aut invaserit, aut potestate tyrannica detinuerit, juxta illud beati Symmachi capitulum ana- themate perpetuo feriatur. Nullus episcopus, nullus presbyter, nullus omnino de clero ecclesiasticas dignitates, vel beneficia, cuilibet, et quasi jure hmreditario, derelinquat. Illud etiam adjicientes praecipimus, ut pro baptismatis, crismatis, olei sacri et sepulturte acceptione et infirmorum visitatione vel unctione nullum omnino pretium exigatur, Presbyteris, diaconibus, et subdiaconibus concubinarum et uxorum contubemia prorsus interdicimus. Si qui autem ht^jv^" modi reperti fuerint, ecclesiasticis et officiis priventur et bene- ficiis. Sane si neque immunditiam suam correxerint, communione careant Christiana.' Hsec concilii decreta imperatori Henrico, cum non longe abesset ex concilio, primum per honestas personas, ad ultimum per ipsum Apostolicum mandantur, ut ante separationem Con- cilii notum esset, utrum ecclesiis per regnum et singulas quasque sibi subjectas provincias consentiat Canonicas Electiones, vide- licet, ut episcopi et abbates eligantur ab ecclesia, et liberas consecrationes, ut, ubi, et a quibus oporteat electi consecrentur ; et Investituram Ecclesiarum, ut per investituram pastoralis virgae ' Baronins gives these decrees from Boger Hoveden. It is a singular fkct that the foreign church historians should have come to the English chroniclers for so many of the decrees of their own councils, as well as for the bulls of the Popes. Digiti zed by Google 112 SYMEONIS DUNELMENSIS et annuli per ostium Christum ingrediantur; et Investituram Rerum Ecclesiasticarum^ ut de rebus ad ecclesias pertinentibus nihil omnino sibi laicalis exigat persona. Ad hsec ille respondit, nihil in his se prsetermissurum^ quod sui juris esse suorum sibi contulit antiqua consuetudo progenitorum. Quandoque tameu flexus auctoritate generalis concilii, tria ilia priora concessit, ultimum vero, scilicet Investituram Rerum Ecclesiasticarum, concedere noluit. Quapropter reverso ad concilium papa, ex- communicandus decemitur. Quod cum quidam in concilio segre ferrent, sententiam protulit Apostolicus, ut, qui in hoc scandalizentur, exeuntes a fratrum consortio separarentur : pro- posito de illis septuaginta exemplo, qui cum de came Domini manducanda et sanguine bibendo scandalizarentur, retro abie- runt, et jam cum lUo non ambulabant. '' Et quoniam/' inquit, '^ qui non colligit cum Domino spargity et qui non eat cum Eo " adversus Ilium eat^* illam inconsutilem tunicam desuper con- " textam, scilicet sanctam ecclesiam, qui nobiscum sentiendo " indiscissam servare nolunt, dissentiendo a nobis discindere ^^ contendunt/' Talia sermocinante Apostolico, illico omnes in eundem cum cseteris consensum reducti, in imperatorem Henricum excommunicationis sententiam jaculantur.* Tandem post dies aliquot dissoluto concilio, offensus rex Anglorum Turstino archiepiscopo, quod prseter consensum suum se ab Apostolico consecrari fecisset, interdixit ei reditimi in omnem suae dominationis locum. Post hsec papa Calixtus Gisortium venit ; quo ad ejus collo- quium rex Anglorum occurrit. Acta sunt multa inter illos, quorum gratia par erat tantas convenisse personas. Inter quae rex a papa impetravit, ut omnes consuetudines quas pater suus in Normannia et in Anglia habuerat sibi concederet, et maxime ut neminem aliquando legati officio in Anglia fungi permitteret,*' si non ipse, aliqua prsecipua querela exigente quae ab episcopis regni sui terminari. non posset, hoc fieri a papa postularet. Quibus omnibus pro statu temporis definitis, papa rogat regem Turstino amicum fieri, eumque pontificatui ad quem ipsum sacraverat pro amore suo restitui. At rex hoc se dum viveret • St. Matt. xii. 80 with alterations. * All which follows as to the controTeray between the Pope and King Heniy relatiTe to the consecration of the archbishop, to the words, " Turstinus remansit in Gallia," is copied from Eadmer, pp. 125-6. Symeon seems to have been unacquainted with the history of this controversy by Hu^h the Chanter ; if he had read it, he would perhaps have given the York view, and not that of Canterbury. ' The Abbreviatio, MS. Cott. Caligula, viii. A., ends at this point, the fol- lowing words being introduced after " permitteret :" " De primo Sazonum vel Normannorum adventu Bive de eonindem regibus libellus explicit." Digiti zed by Google <€ €< • HISTORIJE CONTINUATIO. 113 non facturum in su^ fide spopondisse confessug est. Ait^ ^' Ego " Apostolicus sum, et si feceris quod postulo ab hac fidei spon- '' sione te absolvam. Traetabo de hoe," ait^ " et quod eonsilii ''mei tenor invenerit tibi notifieabo/^ Hinc a papa reeessit. Cui per internuncios de negotio ita respondit. " Pro amore '' vestro qui tantopere postulatis, ea conditione Turstinum ad- mitto in pontificatum, ut subjectionem quam prsedecessores ejus fecerant ecclesise Cantuariensi faciat, aliter me regnante Eboracensi ecclesise non prsesidebit/^ His ita gestis, abeunte Apostolico, Turstinus remansit in Gallia. Willelmus, filius regis Henrici et Mahtildis reginse accepit uxorem filiam comitis Andegavensium. MCXX. Anno M.cxx, rex Anglorura Henricus et rex Francorum Ludowicus, post multa suarum partium detrimenta, die prsesti- tuta ineunt coUoquia. Quo ex consensu concordise peracto, jussu regis Henrici, filius ejus Willelmus, facto regi Francorum hominio, Normannise sub illo suscipit principatum. Ita rede- untibus in pacem regibus, tota tumultuantis Normannise seditio comprimitur, et qui contra doininum suum Henricum regem arma levaverant, curvata sub ejus dominium cervice, redeunt ; et quoniam in concordia regum facienda archiepiscopus Turs- tinus vigilantem se ac diligentem exhibuit, hac sui efficacia proniorem ad sese recipiendum regis animum inflexit. Ad hoc epistola Apostolici ad regem jam parantem redire in Angliam directa,' Turstinum archiepiscopum suscipere, et in suam prse- cepit ecclesiam omni postposita excusatione restituere. Sed ad hoc prseceptum quid potissimum respondeat rex distulit donee redisset in Angliam ; ubi, congregato concilio, quid facto opus esset maturius perquireret. Normannise principes, jubente rege, filio suo Willelmo, jam tunc xviij annorum, hominium faciunt, et fidelitatis securitatem sacramentis affirmant. Itaque rex omnibus qui contra se insurrexerant vel devictis vel re- pacificatis, cunctisque ad votum prospere peractis, quinto pro- fectionis suae anno necdum completo, laetior solito, in Angliam multo [navigio] revehitur. Delegaverat autem filio cunctoque illius comitatui navem qua nulla in tota classe videbatur melior, sed ut eventus ostendit, nulla infelicior. Patre namque prae- eunte, paulo tardius sed infelicius sequebatur filius. Nave quippe non longe a terra in ipso velificationis impetu super scopulos in ipso exitu delata ac dissoluta, filius regis cum omnibus qui secum erant interiit yj kal. Decembris, feria v, * Eadmer, p. 136. Digiti zed by Google 114 SYMEONIS DUNELMEN8I8 noctis initio apud Barbafflot/ Mane facto, Hhesanrus regis qui in navi fuerat it^yenitur per arenas, eorpo^ra vero pereuntium nulla. Perierunt cum filio regis frater sutls Ricardus nothus comes, cum filia legis quae fuerat uxor Rotronis, et Ricardus comes Cestrensis cum uxore sua nepte regis, sorore Theobaldi comitis, nepotis regi.^ Periit et Othoel magister filii regis, et Goffridus Ridel, et Rodbertus Malduit, et Willelmus Bigot, maltique alii principales viri. Nobiles quoque feminae quam- plures cum regiis pueris non paucis, militaris numeri cxl et nautarum 1 cum tribus gubematoribus navis. Solus quidam macellarius tabula naufragii pendens evasit. Rex vero prospero cursu Angliam attingens, alium portum intrasse putabat filium, sed die tertio de iUius interitu tristi perturbatur nuncio. Et quidem primo subito casu veluti pusUlanimis deficiebat; sed mox, dissimulato dolore, regios animos ex contemptu resumpsit fortunsB. Ilium quippe solum ex legitimo conjugio susceptum regni post se haeredem constituerat. MCXXI. Anno M.cxxj, concilio totius Angliae ante Purificationem Sanctae Mariae apud Winderesoram adimato, Henricus rex filiam Godefridi ducis Luvaniae, Adelinam, matrimonio sibi junxit./ Ricardus capellanus regis ad Herefordensis, et Rod- bertus Peccator, alius capellanus, ad Coventrensis ecclesiae prae- sulatum eligitur. Herbertus elemosynarius Westmonasterii Sancti Petri [in abbatem] ejusdem loci eUgitur. Edmerus, Cantuariensis ecclesiae monachus, praecedenti anno electus ad episcopatum ecclesiae Sancti Andreae gentis Scottorum, deposita intentione regendi episcopatimi, revertitur ad locum suimi.^ GuiUelmus de Campellis, Catalawensis episcopus, viij diebus ante exitum suscepto habitu monachico vita decedit xv kal. Februarii. Eodem anno Henricus rex facto longa terrae inter- cisione fossato a Torkeseie usque Lincolniam per derivationem Trentae fluminis fecit iter navium. Rannul^s Dunelmensis episcopus murum incepit a boreali parte cancelli ecclesiae, et perduxit ad arcem usque castelli. Tunc et castellum apud Northam incepit, super ripam Twedae, in loco qui Ethamesforda dicitur.* * Filii regis H. in man perierunt. In margine. / Eadmer, p. 136. f See Eadmer, pp. 130-5, for a full acoouDt of the circumstances of his elec- tion to the see of St. Andrew's, and his subsequent resignation. * A ftiller account of this bishop's works is given in the Continuation to Symeon's History of the Church of Durham, chap, i., p. 258; ed. Bedford. Digiti zed by Google HISTORIie CONTINUATIO. 115 Monachi Dunelmenses facta de ecclesia quae est in Tyne- mutha proclamatione in capitulo Sancti Petri Eboraci, pwe- sentibus episeopis Turstino prsedieto, Eanulib Dunelmensi et Homo Sancti Ebroini^ aliisque multis^ banc sui juris fuisse con- questi sunt ex concessione Waltbeofi comitis^ quando conso- brinum suum^ scilicet materterae suae filium^ Morkarum puerum parvulum, eis ad nutriendum Deo in Gyrwensi monasterio con- tradidit.» Quern sic eis in ipsa ecclesia de Tynemutha cora- mendatum^ inde ad Gyrvum navigio ipsi monachi perducentes, diligenter nutrire, et in Dei servitium educare studuerunt. Ab hoc, inquiunt, tempore nostri fratres monacbi Gyrwenses curam illius loci susceptam gesserunt^ iEdmundo ac postmodum Ead- redo monachis illorum, ipsi ecclesiae descrvientibus, cum pres- bytero Elwaldo, qui et canonicus Dunelmensis ecclesiae fuerat, unde et ad Dunelmum^ quotiens suae vicis ebdomada imminebat^ ad celebrandas per ebdomadam missas transire consueverat. Wlmarum quoque^ nostrae congregationis monachum^ aliosque per vices fratres qui ibidem ofiScia Divina peragerent, illuc de Girwa transmissos meminimus. Ossa Sancti Oswini etiam ut placuit, pro tempore ad se in Gyrvum fratres nostri transtule- runt, indeque in priorem locum^ cum voluerunt, reportarunt. Postremo cum AJbrius honorem Comitatus suscepisset^ ipse quoque nobis in Dunelmum translatis^ eundem locum donavit. Unde mox ex capituli totius sententia monachus noster Tur- chillus illuc raittitur, qui, renovato ecclesiae ipsius culmine, per multum tempus habitavit ibidem, donee postea a Rodberto de Mulbreio comite, propter odium quod contra episcopum Wil- lelmum habuerat, per ministros ipsius comitis Gumerum et Rodbertum Taca violenter expelleretur. Non multo post abbas monasterii Sancti Albani, PaiUus, praedictam ecclesiam a Comite impetravit; quam visurus cimi venisset Eboracum, Turgotus, qui tunc Dunelmensis ecclesiae Prioratum gerebat, missis illuc monachis et clericis, in praesentia archiepiscopi Thomae Senioris, multarumque magnae reverentiae personarum, canonica ilium auctoritate prohibuit, ne locum juris ecclesiae Dunelmensis sibi usurparet, et sic sacrorum canonum et fratemae caritatis violator existeret. At ille indigna respondens, illud prohibitum nihili pendit. Sed cum illo pervenisset, correptus infirmitate, dum rediret, non longe ab Eboraco in Seterintun vitam terminavit. Taliter ecclesiam de Tynemutha amisimus. Haec querimonia facta Eboraci, media ferme Quadragesima, replicatur paulo post in ebdomada Paschali, feria iv, idus Aprilis, < See above under the year 1080 ; also Symeon's History of the Church of Durham, iy., 4 ; also Charters and other Documents appended to the Three Durham Historians, No. ix., No. x., and No. xxxvii., pp. xviii, xix, liii. i2 Digiti zed by Google 116 SYMEONIS DUNELMENSIS Dunelmi coram xnagno conventu principalium virorum, qui tunc forte propter negotia qusedam illuc confluxerunt, scilicet Rod- bertus de Brys, .Alanus de Perceio, Walterus Espec, Forno filius Sig^J Rodbertus de Wituila, Odardus vicecomes North- ymbrensium, cum tuajoribus ejusdem comitatus^ aliique quam- plures. Coram horum frequentia cum suas monachi depro- merent querelas, ecce, Hamoldus de Perceio, vir genere et divitiis notus, et in veritate asserenda constans, exurgens, in testimonium veritatis affirmabat coram omnibus, et audisse se et vidisse comitis poenitentiam super banc injuriam quam Sancto Cutbberto violenter irrogaverat. Cum, inquit, captus Comes in loco quem Sancto Cutbberto abstiderat, propter inflicta sibi vulnera in feretro delatus esset Dunelmum, rogavit ut sibi liceret ad orandum ecclesiam intrare. Quod cum sibi a ba- ronibus non permitteretur, in lacrimas resolutus, et ad ecclesiam re^iciens cum gemitu, ait. " O Sancte Cuthberte, juste has '' calamitates patior, quia in te et in tuos peccavi. Haec est tua " super meam vitae nequitiam vindicta. Precor te, Sancte Dei, " miserere meV His auditis, omnes injuste actum esse contra Dunelmensem ecclesiam dicebant: et licet res in prsesenti corrigi nequiverit, tamen prudenter banc calumniam pro futuro tempore coram tot virorum frequentia factam asserebant. Epistola* Calixti papse super Turstinum directa ad regem Henricum et Radulfum Cantuariensem archiepiscopum, ipsi episcopale atque sacerdotale interdicit officium, et tam in matrice Cantuariensi quam Eboracensi ecclesiis cum suis paro- chiis, Divina omnia officia celebrari, cum sepultura mortuorum prohibet, prseter baptisma infantum et poenitentias morientium, nisi infra unum mensem post acceptionem ipsius epistolse Turs- tinus sine exactione professionis in suam restituatur ecclesiam Quare a rege revocatus in Angliam, mox in suum reducitur archiepiscopatum . • Hoc anno, peracto Paschali festo, Calixtus papa cum multa menu ab Urbe digressus tamdiu Sutrinam civitatem obsedit, donee et Burdinum et locum ipsum cepisset : sic epistola sub- dita planius edocet. Calixtus episcoptis, senms servorum Dei, dilectia fratribus et filiisy archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribtis, et cateris tam clericis quam laicis beati Petri fidelibus per Gallias consti- tutis, salutem et Apostolicam benedictionem. Quia derelinquit populus Domini legem Ejus et injudiciis Ejus non ambulat, visi- tat Domimis in virga iniquitates eorum, et in yerberibus peccata > This should he Lig*, and not Sig*. Forno, the son of Ligulf, Liolf, or Ljulf, was the grantee of the biurony of Qreystok in Cumherland. * This letter is in the Life of Thurstan by Hugh the Chanter. Digiti zed by Google HISTORIiB CONTINUATIO. 117 eorum.' Paterma tamen conservans viscera pietatis, de Sua con^ Udentea misericordia nan relinquit. Diu siquidem peccaiis exi* gentibus per illud Teutonicorum regis idolum, Burdinum videlicet, fideles -ecclesuB coniurbaii sunt, et alii quidem capti, alii usque ad mortem carceris maceratione afflicti sunt. Nuper autem festis Paschalibus celebratis, cum peregrinorum et pauperum clamores nos ferre penitus non possemus, cum ecclesuB fidelibus ah Urbe digressi sumus, et tamdiu Sutrinam civitatem obsedimus, donee Divina potentia et supradictum ecclesia inimicum Burdinum, qui diabolo nidum ibidem fecerat, et locum ipsum in nostram omnino tradidit potestatem. Rogamus itaque caritatem vestram, ut pro tantis beneficiis una nobiscum Regi Regum gr alias refera- tis, et in catholicte matris ecclesia obedientia et servitio constan- tissime maneatis, retributionem debitam in prasenti et in futuro ab Omnipotente Domino per Ejtts gratiam recepturi, Rogamus etiam ut has litteras nostras alter alteri prtBsentari, omni remota negligentia, facialis. Data Sutrii, yj kal. Maii.^ XJxor quondam Willelmi, summersi filii regis Hearici, filia Fulconis comitis Andegavensis, rogante patre, remittitur patriam a rege. Filii regis Walanorum, audita summersione Ricardi comitis Cestrensis, ineensis duobus eastellis, multisque inter* fectis, qusedam in illo comitatu loca graviter depopulati sunt. Unde rex indignatus de tota Anglia producto exercitu infinito ad devastandam Waloniam intendit^ sed cum ad Snauedun per* venisset, rex Walanorum muneribus et obsidibus petitis regi Anglorum pacato reconciliatur, moxque exercitus domum re- mittitur.* MCXXII. Anno Mc.xxij, in vigilia Natalis Domini, ventus validus et insolitus non solum domos, sed etiam turres dejecit lapideas.^ Turstinus archiepiscopus exigens a Johanne Glasguensi episcopo professionem et subjectionem, cum hoc ille facere nollet, eum suspendit ab oflBcio episcopali. Mox ille Romam proficiscitur, ubi cum sese in causa sua non videret procedere, Jerosolymam profectus, per aliquot ibidem menses benigno patriarchse hos- pitio demoratur, ejusque ssepius vices in pontificali ministerio exequitur.'* ' Psalm Ixxxix. 32. ' " This letter is in Baronius, and is derived from English sources. ■ The words from regi to the end of the sentence are inserted in a coarse hand. « This sentence, with the exception of the date, is added at the foot of the X)age in a coarse hand. ' See Pasti Ebor., i., pp. 197-8, for an account of the bishop of Glasgow and this claim. Digiti zed by Google 118 SYMEONIS DUNELMENSIS Abbas Cluniacensis^ Pontius^ qui Divinitus ad regimen monasterii est assumptus^ vir ut fertiir optimse conversationis, a sibi commissa congregatione criminatus apud Apostolieur^ Calixtum^ libentissime aecepit ab illo regimine deponi< orfi- nato autem in ejus locum alio abbate^ illieo sese ultro expurg'ans Sacramento^ ante sacrum corpus beati Petri accusatores falsa sibi objecisse convicit. Graviter tulit Apostolicus tantum virum inconsulte sine culpa depositum^ moxque preecepit^ ut sua auctoritate recepta ad pristinum monasterii sui regimen rever- teretur. At ille respondit ipsam mortem se malle eligere quam Cluniacensis monasterii curam repetere. Hinc^ dolente etiam Apostolico^ Jerosolimam profectus^ honorifice magno cunctorum gaudio excipitur: ubi supra portam quae dicitur Aurea, sibi faciens mansionem, secretam in Divina contemplatione gaudet ducere vitam. Porro qui pro eo fuerat abbas surrogatus^ non multo post ut Cluniacum venit mortuus est. Pontius vero, legatariis et litteris ab Apostolico missis^ jubetur redire ad gubemationem monasterii sui. Sed nuUo modo a sua singulari poterat abstrabi conversatione.* Sibilla regina Scottorum, filia Henrici regis, subita morte decedit iiij idus Julii. Calixtus papa et Henricus imperator, discurrentibus inter illos maturis et fidelibus viris, post longas dissensiones et rerum detrimenta, in pacem et concordiam redierunt, sicut literae per regna et provincias directae contestantur; quarum exem- plaria bic in praesenti subdimtur. Ego Kalixtus episcopus, servua servorum Dei, tibi, dilecto filio, Henrico Dei gratia Romanorum hnperatori Augusto concede electiones episcoporum et abbatum Teutonici regni, qui ad regnum pertinent, in prasentia tua fieri absque symonia et omni violentia, ut, si qua inter partes discordia emerserit, metropolitani et pro^ vincialium judicio vet consilio, saniori parti assensum et auanlium prtebeas. Electus autem regalia a te accipiat, et qucB ex his jure tibi debet faciat. Ex aliis vero partibus imperii consecra^ tus, infra sex menses regalia per sceptrum a te recipiat, et qtue ex his jure tibi debet faciat, exceptis omnibus quae ad ecclesiam Romanam pertinere noscuntur. De quibus vero querimoniam mihi feceris et auxilium postulaveris, secundum officii mei debitum, auxilium prastabo. Do tibi vei'am pacem et omnibus qui in parte tua sunt velfuerunt tempore hujus discordus. In nomine Sanctce et Individuat TVinitatis, ego Henricus Dei gratia Romanorum imperator Augustus, pro amore Dei et sanctm Romance ecclesue et domni Kalixti papa, et pro remedio aninue « For a long account of this matter, see Baronius, sub anno 1125 • nr% <*i5q «n 880-2. See also the Letters, etc., of Peter the Venerable. ' ^^ <»o:f -w. \ Digiti zed by Google HISTORiiE CONTINUATIO. 119 mea, dimitto Deo et Sanctis Dei Apostolis Petro et Paulo, sancta- que Cafholicae ecclesuB omnem investituram per annulum et bacu- lum, et concedo in omnibus ecclesiis qiue in regno vel in imperio meo sunt canonicam fieri electionem et liberam consecrationem, Possessiones et regalia beati Petri quae a principio hujus discordiae usque hodiemam diem, sive tempore patris mei, sive etiam meo ablata sunt, qtue habeo, eidem sancta ecclesue Romana restituo. Qu(B autem non habeo, ut restituantur fideliter juvabo. Posses- siones etiam omnium aliarum ecclesiarum et principum, et alio- rum tarn clericorum quam laicorum, qtue in werra ista amisste sunt, consilio principum veljustitia, qua habeo reddam, quae non habeo ut reddantur fideliter juvabo. Et do veram pacem domno pap(B Kalixto, et sanctiB Romame ecclesia, et omnibus qui in parte ipsius sunt velfuerunt, et in quibus sancta Romana ecclesia auxilium postulaverit fideliter juvabo, Et de quibus mihifeceiit querimoniam, debitam sibi justitiam faciam. Hcec omnia acta sunt consensu et consilio principum quorum nomina subscripta sunt; Alberti Moguntiensis archiepiscopi, Frederici Cploniensis archiepiscopi, Brunonis TVeverensis archiepiscopi, Ardvini Ratis- bonensis episcopi, Ottonis Banemburgensis episcopi, Brunonis Spirensis episcopi, et alite multa ecclesiasticce personce ac sacu- lares, (Sic) / Hac Concordia per gentes et populos ubique divulgata, mit- tuntur etiam litterse ab Apostolico omnibus archiepiscopis (et) episcopis per regiones et provincias, ut, omni excusatione poat- posita, festinent occurrere ad concilium quod domnus Apostoli- cus Romae celebraturus erat xv kal. Aprilis. Hoc anno rex Henricus, post festum Sancti Michaelis Nor- thymbranas intrans regiones, ab Eboraco divertit versus mare occidentale, consideraturus civitatem antiquam qu£e lingua Brit- tonum Cairlel dicitur, quae nunc Carleol Anglice, Latine vero Lugubalia appellatur, quam data pecunia castello et turribus prsecepit muniri.' . Hinc rediens Eboracum, post graves civium et comprovincialium implacitationes, reversus est Suthymbriam. Radulfus Cantuariensis archiepiscopus obiit xiij kal. Octo- bris/ •' Por these letters, see Baronius, ed. Pagi, sub anno 1122 ; pp. 357-8. The names of the witnesses to the emperor's concession are given very inaccurately by Symeon. • Carlisle had recently come into the possession of the Crown by the surrender of Ranulf de Meschines, who received in exchange the earldom of Chester on the death of its last possessor, earl Richard, who perished at sea on the night of the 26th of November, 1122, in company with the king's only son, prince William, and many other persons of distinction, on their passage from Nor- mandy to England ; as detailed above. ' Obiit Kadulfus Cantuariensis archiepiscopus. In marline. Digiti zed by Google 120 STMEONIS DUNELMEN8I8 MCXXIII. Anno M.cxxiij. Stephanns comes Bononicensis, postea rex Anglise^ dedit abbati Gaufrido Savinniensi villam, scUieet Tulket, in proviucia quae voeatur Agmundemes, super ripam fluminis Ribble, ad abbatiam construendam ordinis sui, tempore Kalixti papse ; et ibi fere per tres annos permanserunt." Rex Jerusalem, Baldewinus Secundus, apud Antiocham dolo a Paganis capitur, et tribus fere annis tenetur sub custodia. Comes Andegavensium, Fulco, reposcit a rege Anglorum Henrico terras, urbes, et castella quae in dotem fuerant data filiae ipsius comitis, quando earn filius regis, qui jam summersus est, acceperat uxorem. Quod cum rex non libenter annueret, aliam filiam suam dedit uxorem Willelmo filio Rodberti comitis Normannorum, fratris regis, promittens juveni auxilium, ut quacumque in parte patemi honoris fieret haeres. Rex autem, ne quid adversi ex hoc sibi pararetur, habito cum suis apud Wdestoc, quod Latine dicitur Silvarum Locus, consilio, filium suum nothum Rodbertum et comitem Cestrensem Rannulfum^ cum multa militari manu transmisit in Normanniam, propter locorum custodias. Johannes Bathoniensis episcopus in die Natalis Domini, subito post prandium dolore cordis correptus, sequenti die mori- tur. Non multo post, id est tertio die post Epiphaniam, Rod- bertus Bloet, Lincolniensis episcopus, cum seorsum a caeteris rex et ipse incolumis equitantes coiloquerentur consilio, subito quasi moriens decidit equo. Quem cadentem dum rex exciperet, undique accuritur, et episcopus jam nihil loqui praevalens, ad hospitium deportatus postera die moritur. Deinde cum apud Glawomam in Purificatione Sanctae Mariae curiam suam rex teneret, ex praecepto regis initur a majoribus Angliae consilium de constituendo ad ecclesiam Cantuariensem archiepiscopo. Sed cum ad banc diversas diversi personas eligerent, dissensio innexuit moram electioni. Prior namque Cantuariensis ecclesiae cum honestioribus personis aderat, qui electionem ecclesiae super quasdam ex ordine monachico per- Bonas convenisse nuntiabant, quarum quaecumque regi et ejus consilio placeret, eam ecclesiae praefici postulabant. At epis- copis totius Angliae, qui omnes fuerant ex clericali ordine, re- clamantibus nolle se monachum habere primatem, cum aeque probos et idoneos ad ecclesiasticum regimen haberent clericos, responderunt legati Cantuariensium. "A tempore,'' inquiunt, " Sancti Augustiai, qui utique monachus hujus ecclesiae primus ■ The sentence ending here, with the exception of the date, is added at the foot of the page in a coarse hand, Digiti zed by Google HISTOBIiS CONTINUATIO. 121 foerat pwesul, ad regimen illius iisque in prsesens semper mona- ehi eligebantur pontifices. Deinceps quoque annuente Deo consuetudo servabitur antiqua/' Sed rege favente episcopis ut non monachi eligerentur, quatuor elerici proponuntur in medio^ ut in quemcunque illorum electio Cantuariensium conveniat, is ex praecepto regis ad arehiepiscopatum ascendat. Ergo quoniam antiquum electionis morem eis servare noh licuit, necessitate impellente, ad unum illorum quatuor clericorum se conferunt, scilicet WUlelmum de Curbellio, quem modestse vitae virum ac litteris bene eruditum familiarem habuerant, utpote cum vene- randse memorise archiepiscopo Anselmo ssepissime ac familiariter conversatum. Fuerat autem primo Dunelmensis ecclesiae epis- copi Rannulfi clericus, postea, meliorandae vitae gratia^ apud Cice regularis canonicus eflTectus, tandem ad arehiepiscopatum promovetur. Electus est itaque a monachis : cui dum Turstinus Eboracensis archiepiscopus secundum consuetudinem offerret ut eum ipsum ordinaret; ^^Si me/' inquit, '^ut primatem totius Anglise volueris ordinare, libenter me manibus vestris inclinabo, sin autem, inconsulte contra morem antiquum nolo ordinari/' Qui non multo post, id est v kal. Martii, jubente rege, conse- cratus est Cantuariae a suis sufiraganeis. Statimque postea tam ipse quam Turstinus Romam proficiscuntur, quisque pro sua causa acturus. Rex autem misit Bernardum episcopum de Sancto David, et abbatem monasterii Sancti Eadmundi Ansel- mum, nepotem Anselmi archiepiscopi, et Polochinum abbatem Glastoniensem fratrem Radulfi archiepiscopi, cum Willelmo archiepiscopo, et in sua legatione ad Apostolicum, et ut ipsius archiepiscopi si quid adversi oboriretur parti adessent. Interea Johannes Glasguensis episcopus ab Apostolico revocatus ab Jerosolymis Romam, praecipitur redire ad suum episcopatum. Grodefridus capellanus reginae, qui cum ilia de Teutonia venerat in Angliam, a rege Henrico eligitur episcopus ad ecclesiam Bathoniensem, et Alexander, nepos Rogeri Salesberiensis epis- copi, ad Lincolniensem ecclesiam. Celebratum est Romae concilium ccc episcoporum xv kal. Aprilis, praesidente papa Calixto Secundo. Renovata sunt ibi statuta majorum de agendis et prohibendis : Quonmi capitula scire volentibus subscripta inveniuntur. Sanctorum patrum exempla sequentes, et officii nostri debito innovanteSy ordinari quemquam per pecuniam in ecclesia Dei vel promoveri auctoritate sedis Apostolica modis omnibus prohibemtis. Si quis vero in ecclesia ordinationem vel promotionem taliter ad- quisierit, acquisita careat prorsus dignitate. A suis episcopis excommunicatos, ab aliis episcopis, abbatibus et clericis in communionem recipi proculdubio prohibemus. Digiti zed by Google 122 SYMEONIS DUXELMENSIS NuUus in episcopum nisi canonice electum comecret, quod etsi priBsumptum fuerit, et consecratus et consecraior absqtie re- cuperationis spe deponatur. Nullus omnino archidiaconus aut archipresbyter, sive pne- positus, vel decantts, animaram curam vel prcebendas ecclesue sine judicio vel consensu episcopi alicui tribuai. Immo, sicut Sanctis canonibus consiitutum est, animarvm cura et rerum eccle- siasticarum dispensatio in episcopi judicio et potest ate permaneat. Si quis vero contra hocfacere, aut potestatem qua ad episcopum pertinet sibi vindicare prasumpserit, ab ecclesue liminibus arce- atur. Ordinationes qucs a Burdino Jueresiarcha, postquam a Ro- mana eccksia est damnatus, quaque etiam a (pjseudo-episcopis per eum postea ordinatis facta sunt, nos esse irritas judicamus. Nullus etiam in prtepositum, nullus in archipj^esbyterum, nullus in decanum nisi presbyter, nullus in archidiaconum nisi diaconus ordinetur. Presbyteris, diaconibus, et subdiaconibus concubinarum et uxorum contubemia penitus interdicimus, et aliarum mulierum cohabitationem prater quas Nicena syTwdus propter solas neces- situdines habitare permisit, videlicet matrem, sororem, amitam vel mate7'teramf aut alias hujusmodi, de quibus nulla juste valeat oriri suspicio. Praterea juxta beatissimi Papa Stephani sanctionem staiui- muSy ut laid, quamvis religiosi sint, nullam tamen de ecclesiasticis rebus aliquid disponendi habeant facultatem; sed secundum Apostolorum canones omnium ecclesiasticorum negotiorum curam episcopus habeat, et ea, velut Deo contemplante, dispenset. Si quis ergo principum vel aliorum laicorum dispositionem seu dona- tionem rerum sive possessionum ecclesiasticarum sibi vindicaverit, ut sacrilegus judicetur, Conjunctiones consanguineorum fieri prohibemus, quoniam eas et Divina et saculi prohibent leges. Leges enim IHvina hoc agentes et eos qui ex eis prodeunt nan solum ejiciunt, sed etiam maledictos appellant. Leges vero saculi infames tales vocant, et ab hareditate repellunt, Nos itaque, patres nostros sequentes, infamia eos notamus, et infames esse censemus. Eis qui Jerosolimam proficiscuntur, et ad Christianam gen- tern defendendam et tyrannidem infidelium destruendam efficaciter atianlium suum prabuerint, suorum peccatorum remissionem con- cedimus, et domos, familias, atque omnia bona eorum in beati Petri et Romana ecclesia protectionem, sicut a domino nostro > Urbano Papa statutum fuit, suscipimus, Quicunque ergo ea dis- trahere vel auferre, quamdiu in via ilia morantur, prasumpserint, excommunicationis ultione plectantur, Eos autem qui vel pro Digiti zed by Google HISTORIiE CONTINUATIO. 123 Jerosolimitano, vel pro Htspanico itinere cruces sibi in vestibus posuisse noscuntur et postea dimisisse, cruces iterate assumere et viam instanti Pascha usque ad proximum sequins Pascha per^ ficere Apostolica auctoritate pracipimus, alioquin extunc eos ab ecclesuB introitu sequestramus, et in omnibus terris eorum Divina o^cia, prater infantum baptisma et morientium ptsnitentias, inter- dicimus. Quicunque monetam falsam se sciente fecerit, aut studiose expenderit, tanquam matedictus, et pauperum oppressor virorum, et turbator civitatis a fidelium consortio separetur. Si quis Romipetas et peregrinos Aposiolorum limina et alio- rum Sanctorum oratoria visitantes capere, seu rebus quas ferunt spoliare, et mercatores novis teloneorum et pedaticorum exac- tionibus molestare temptaverit, donee satisfecerit communione careat Christiana,^ His synodalibus decretis subscriptis et confirmatis^ impera- torem Henricum per legates suos et scripta, secundum prae- missum scriptorum tenorem promittentem se sanetse Romanse ecclesiae justa servaturum, generalis concilii sententia ab ex- communieationis absolvit vinculo, quo in Reihensi concilio fiierat ligatus. Peracta Concilio, memorati duo Anglorum archiepiscopi ingrediuntur Bomam. Sed Eboracensis praevenit Cantuari- ensem. Paucis post diebus Cantuariensis superveniens difiScilem ad pallii vnpetrationem habuit accessum, impeditus ex his quae sibi ibidem opposita fuerant; scilicet, Quod in curia quae a cruore dicitur, ibi enim sanguinum judicia fiimt, sit electus ; Quod non communi consensu ecclesiae Cantuariensis sit ad ejus regimen promotus ; Quod se ab Eboracensi archiepiscopo Turs- tino, sicut mos antiquus exigebat, non passus sit ordinari; Quod primus ex ordme clericali monachis ejusdem ecclesiae consenserit praeponi; Augustinus enim monachus omnes suos successores usque ipsum Willelmum habuit monachos. Sed his objectionibus tandem gratia Imperatoris praefati et Henrici regis Anglorum, qui per legatos suos strenni intercessores erant, repressis, suscepto sollemniter pallio, querebatur in audientia totius senatus Romance ecclesiae Cantuariensem ecclesiam a sua dignitate per surreptionem archiepiscopi Eboracensis degene- ratam, quae a primo ejusdem episcopo Augustino usque ad Badulfum, qui ante ipsum Willelmum fuerat, totius Angliae primatum gerebat, quem nunc obnixe orabat ecclesiae, cui et antiqua consuetudo et servata per tot annos privilegiorum auc- " For an account of the decrees of this Council, see Baronius, ed. Pagi, sub anno 1122; pp. 355-6. Symeon, it will be seen, ascribes the Council to the year 1123. Digiti zed by Google 124 SYMEONIS DUNELMENSIS toritas banc concesserat. Ad hoc Turstinus ex consulto re- spoadit^ se ad Concilium, licet occulrere non potuerit, Bomam evocatum, nee tunc congruenter posse respondere ad quod non fiierat summonitus ; praesertim cum Eboracensis ecclesise ibidem privilegia secum non haberet, sine quibus ratio non permitteret disceptandi inde suscipere negotium. Quapropter infectis nego- tiis utrique redeunt domum, quos ex jussu domini papse legati RomansB ecclesiae secuturi essent in Angliam; quibus prse- sentibus, congregato totius Anglise concilio, memoratis archi- episcopis ecclesiarum suarum privilegia propalantibus, sua utrique parti decernente justitia reformarentur jura. Willelmus electura Lincolniensis ecclesiae, Alexandrum, et electum Bathoniensis Godefiidum consecravit Cantuariae. Rex Henricus hoc anno, proximo post Dominicam Pente- costes, ij feria, transfretavit in Normanniam, ut si quid adversi per Willelmum, fratris sui filium, oboriretur, sicut jam futurum ei nunciabatur, ipse regia reprimeret virtute. Inteijectis autem non omnino iiij mensibus, Galerannus comes de Mellant et sui omnes, relicto rege, castella sua munientes, ea contra regem tenuerunt. Rex vero convocato exercitu, oppido comitis quod Brionne vocatur combusto, turrem solam quam capere non valuit relinquens, aliud ejus oppidum, scilicet Pontera Audomari, quod vulgo vocatur Puntaldemer, flammis combussit, omnibus in circuitu per xx et eo amplius miliaria vastatis et incensis, ut hostes quid mali facerent non invenirent. Castellum autem illius oppidi septies viginti milites per vij ebdomadas obsessi contra regis exercitum defenderunt. Videns autem rex se non ut disposuerat proficere, ligneam turrim quam Berfreit vocant erexit. Qua ad castellum arte deducta, desuper praeliatores sagittas et ingentes lapidum moles super inclusos jaciebant. Altitudine xxiiij pedum super murum praesidii eminebat ma- china, unde sagittarii et alabastarii praeliabantur. Obsessi non valentes ulterius ferre vires desuper pugnantium, deditione facta exierunt : quos rex quemque quo voluit abire permisit. Milites vero quos rex de Minori Britannia conduxerat, incenso oppido praedicto, terram suflfodientes, invenerunt in cistis multa quae cives, praevidentes periculum, in subterraneis recondiderant, aurum, argentum, vestes pretiosas, pallia, piper, gingiberum, et alia hujusmodi. Quae universa sibi toUentes abierunt. Ha- bitatores autem illius oppidi, reconciliato sibi rege, cum jam ruinas oppidi coepissent reaedificare. Comes praefatus subito quic^ quid fuerat igne injecto in favillas vertit. Praeter supradictos et alii procerum nonnuUi discedentes a rege suas munitiones contra ilium ope firmiori et numero pugnatorum instaurant. Quarum quasdam rex vi aggrediens recepit, quasdam vero velut Digiti zed by Google HISTORIC CONTINUATIO. 125 inexpugnabiles reliquit. Crebras irruptiones a WiDelmo, sui fratris filio, sustinuit, qui plus Fulconis Andegavensium comitis^ soceri sui, viribus nitebatur quam propriis. Rex autem magis suorum suspectus est proditionem, quam extraneorum expavit incurstis. Ob istiusmodi dissensiones et rerum difficultates, gravibus Anglia est attrita exactionibus peeuniarum, quse ad negotia regis peragenda omni populo indicebantur. Teodulfus Wigomensis episcopus, et Radulfus Cicestrensis episcopiis obie- runt. Habitum est concilium* apud Bituricas v idus Decembris. MCXXIV. Anno M.cxxiiij. Alexander rex Scottorum obiit vij kal. Maii, cum regnasset xviij annis, et tribus mensibus. Cui frater ejus David succedens, regnum quod frater suiis laboriosissime tenuit, mox ille sine contradictione susceptum quaquaversum inclinum sibi et quietum tenuit. Ipso autem anno Alexander^ iiij ante suam mortem mensibus, in episcopatum ecclesise Sancti Andreae, quae in Scotia est, fecit eligi Rodbertum priorem cano- nicorum regularium apud Sconam. Sed ejus ordinatio multo est tempore dilata propter subjectionem debitam quam ab illo secundum consuetudinem exigebat Turstinus Eboracensis archi- episcopus. Scotti autem e contra dicebant stulta garrulitate, hoc nulla debere fieri auctoritate vel consuetudine. Comes de Mellant praedictus, dum passim inconsulte cas- tella quae contra regem munierat circumiret, captus ab insi- diantibus cum suis non paucis diligenti arctatur custodia. Ca- lixtus papa idus Decembris obiit, pro quo Ostiensis episcopus, mutato juxta morem priorum de Lamberto in Honorium no- mine, in papatum substituitut.* Magna fuit per Angliam fames, ut passim per urbes, per villas, et viarum transitus exanimata miserabili horrore cadavera inhumata resolverentur in tabem. MCXXV. Anno M.cxxv. Imperator Henricus, cum imperasset xx annis, sine filiis obiit. ^ Unde tres a primatibus regni sunt propositi, ut quilibet eorum eligeretur in regnum. Lipoldus sororius Imperatoris defuncti, et nepos ejus Frethericus, et Lotharius dux Saxonum. Lipoldus opponens senectutem et filiorum numerum, ne per illos si ipse promoveretur in regnum regni fieret divisio, a se repulit imperium. Frethericus, cum • " Nihil ejua supereet/* Pagi, apud Baronium. ' Visio de Hon* deest. In marine. ' Obiit Henricus imperator. Sucoessit Lotharius Dux Saxonum. In margine. Digitized by Google 126 SYMEONIS DUNELMENSIS se velut regni hseredem ex debito ingereret, eo magis abjicitur quo ejus avunculus omnibus exosus habebatur. Lotharius vero concorditer ab omnibus eligitur. Quod ipse quasi ratioeinando et etiam lacrimando dum niteretur repellere, apud Aquasgrani unctus in regem, Frethericum magna vi sese impugnantem bello fugavit^ et ejus quasdam munitiones cepit. Is magno moderamine et justitia disposuit regnum et imperium. Imperatrix^ defuncto marito^ amissis quibusdam quas in dotem acceperat munitionibus^ ad patrem rediit in Normannia. Johannes Cremensis^ accepta ab Apostolico super Britan- niam legatione^ cum diu in Normannia retentus esset a rege^ tandem permissus in AngUam transvehitur, et ab eeclesiis honorifiee excipitur, juxta quod ipse commendatitias in hoc ipsum ad illas ab Apostolico acceperat litteras^ quarum inferius exemplaria hie ponuntur. Hononus episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio Jo- hanni presbytero-cardinali, Apostolica sedis legato, salutem et Apostolicam benedictionem. Quemadmodum bonorum filiorum est subjecta devotionis humilitate patribus obedire, ita patrum interest benigne caritatis affectu filiis providere. Curam igitur et sollicitudinem tibi a prtedecessore nostra felicis metnori4B papa Calyxto in AngluB regno commissam providentia dilectionis tua committimus, Obsecramus autem in Domino, ut, tanquam sa- piens et discretus Romana ecclesue filius, quce ad honorem Dei et sedis Apostolica pertinent honestatem stvdiosius opereris. Data Laterani idibus Aprilis. Honorius episcopus, servus servorum Dei, dilectis fratribus et filiis, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, proceribiLS, et ca- ieris, tarn ckricis quam laicis, per Angliam constitutis, salutem et Apostolicam benedictionem. Quamvis in extremis terrarum positos, ad Petri tamen Apostoli curam Christiana fidei vosfacit universalitas pertinere. Cum enim Petro dictum est, Pasce oves meas^ pasce agnos meos/ profecto nulla ovium, nullus agnorum exceptus est ad Christi consortium pertinentium qui non Petri commissus sit pastioni : speciali prater hoc sorte regnum Anglia beato Petro et Romana ecclesue pertinere sanctissimi patris nostri Gregorii papa auctoritas, et beati Augustini pradicatio manifestat. Hoc igitur dispositionis debito provocamur vobis scilicet longe positis sollicitiore diligentia providere. Quam- obrem carissimum filium nostrum Johannem, cardinalem sancta Romana ecclesia sacerdotem, in partem nostra sollicitudinis et vigilantia evocantes, vices ei nostras in partibus vestris com- misimus. Qui nimirum de ecclesiarum correctione ac stabilitate, ' St. John xxi. 15, 16. Digiti zed by Google HISTORIiE CONTINUATIO. 127 de religionis augmento, et de ceteris qtue probanda vel imprO" banda visa fuerint, cum vestra dilectionia auxilio, cooperantibus sanctorum Apostolorum patrociniis, pertractabit, Rogamus ergo vos, et monemus, atque pracipimus, ut eum, tanquam Sancti Petri vicarium, reverenter sttscipiatis, humiliter audiatis, atque ad ipsius vocationem synodales cum eo conventus sollemniter celebretis, quatenus per ipsius et vestram industriam in regno vestro qua corrigendsL sunt corrigantur, qtuefirmanda sunt Sancto inspirante Spiritu firmentur. Data Laterani, ij idus Aprilis. Super Scotiae quoque regnum idem Johannes legati suscepit offieium, Apostolico super hoe regi ipsius gentis has litteras mittente. Honorius episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio David illustri Scottorum regi salutem et Apostolicam benedictionem. Oportet devotos et humiles beati Petri filios qua ad honorem sancttB Romame ecclesuB spectare cognoverint attentius operari. Unde nobilitati tute rogando mandamus, ut dilectum filium nos- trum Johannem cardinalem, cui vices nostras Hn partibus illis commisimus, reverenter stiscipias et honores. Episcopos etiam terra tua, cum ab eo vocati fuerint, ad concilium suum facias convenire* Controversia qua inter Turstinum Eboracensem archi- episcopum, et episcopos terra tua diu agitata est, eidem legato nostro diligentius indagandam discutiendamque committimus, finitam vero sententiam Apostolica sedis judicio reservamus. Data Laterani, idibus Aprilis. Hac auctoritate Johannes prsedietus circuiens Angliam, etiam ad regem Scottorum David pervenit apud fluvium Twedara, qui Northymbriam et Loidam disterminat^ in loco qui Roches- burh nominatur.* Ubi officio legationis peracto, rediens apud Londoniam celebravit concilium, quod de capitulis subter an- nexis habetur in hunc modum. MC3CXVI. Anno ab incamatione Dominica M.cxxvj, pontificatus autem domni papae Honorii Secundi anno primo, regnante piissimo et glorioso Henrico Anglorum rege, Willelmi magni filio, anno vero regni ipsius xxv, celebrata est synodus* Lundonise in ecclesia " Boohesburh, now Roxburgh, had ^rown into importance under the fostering care of David, earl of Cumberland, previous to his accession to the Scottish throne in 1124, and was henceforth numbered amongst the royal residences in Scotland. Some remains of the castle may yet be seen, but not a vestige of the ancient borough. * Baronius derives his copy of the acts of this Synod ftrom William of Malmes- bury. Pagi mentions the letters of Honorius, which he seems to have known through Symeon. He also charges him with making a mistake as to the date of the Synod or Council, which should be, he says, 1125 and 1126, and not 1126 only. Digiti zed by Google 128 SYMEONIS DUNELMENSIS beati Petri Apostolorum principis apud Westmonasterium, mense Septembri^ nona die ejusdem mensis^ ubi post multarum discussionem causarum promulgata sunt haec capitula et ab omnibus confirmata^ numero xvij. Prsefiiit autem illi synodo Johannes de Crema^ sanctse Romame et Apostolicse ecelesise de titulo Sancti Grisogoni presbyter-cardinalis, et prsedicti domni papse Honorii in Angliam legatus, cum Turstino Eboracensi^ et Willelmo Cantuariensi archiepiscopis^ et cum episcopis diver- sarum provinciarum numero xx, et abbatibus circiter xl, et cum innumera cleri et populi multitudine. Sanctorum pairum vesiigiis infusrentes quemquam in eccksia per pecuniam ordinari auctoritate Apostolica prohibemus. Interdicimus etiam ut pro crismate, pro oleo, pro baptismate, pro ptenitentia, pro visit atione infirmorum seu unciione, pro com- munione corporis Christi, pro sepultura nullum omnino pretium exigatur. Statuimus praterea, et Apostolica auctoritate decemimus, ut in consecrationibtM episcoporum vel abbatum benedictionibus, seu in dedicationibus ecclesiarum, non cappa, non tapete, nan manuterffium, non baccinia, et nil omnino per violentiam, nisi sponte oblatum fuerit, penitus exigatur, Nullus abbaSy nullus Prior, nullus omnino monachus, vel clericus ecclesiam, sive decimam, seu qu^elibet beneficia ecclesias- tica de dono vel manu laid, sine proprii episcopi atictoritdte et assensu, suscipiat. Quod si prasumptum Juerit, irrita erit dona- tio hujusmodi, et ipse canonicce ultioni subjacebit. Sancimus prteterea ne quis ecclesiam sibi sive prcsbendam patema vendicet hareditate, aut successorem sibi in aliquo eccle- siastico constituat benefido. Quod si prcesumptum fuerit, nullas vires habere permittimus, dicentes, cum Psalmista, Deus meus^ pone illos ut rotam qui dixemnt, haereditate possideamus sanc- tuarium Dei/ Adjicientes quoque, statuimus ut clerici qui ecclesias seu bene* ficia habeant ecclesiarum, et ordinari quo liberius vivant subterfu- ffiunt, cum ab episcopis invitati fuerint, si ad ordines promoveri contempserint, ecclesiis simul et beneficiis earum priventur. Nullus in decanum, nullus in Priorem nisi presbyter, nullus in archidiaconum nisi diaconus promoveatur. Nullus in presbyterum, nullus in diaconum nisi ad cerium titulum ordinetur : Qui vero absolute fuerit ordinatus, sumpta careat dignitate. Nullus abbas, nullus omnino clericus vel laicus quemqtuim per episcopum in ecclesia ordinatum absque proprii episcopi •■ Psalm Ixxxiii. 12-13. Digiti zed by Google HISTORIiE CONTINUATIO* 129 judicio prcesumat eficere. Qui auiem sectts facere prasumpserit, excommunicationi subjaceat. NuUus episcoporum alierius parochianum ordinare vel judu care prasumat ; unusquisque enim suo domino stat aut cadit/ nee tenetur aliquis senientia a suo non judice prolata. Nemo excommunicatum alterius pnesumat in communionem suscipe7'e : quod qui scienter fecerit, et ipse communione careat Christiana. Prmcipimus etiam ne uni persome in ecclesia archidiaconatus aut diversi tribuantur honores. Presbyteris, diaconibus, subdiaconibus, canonicis, uxorum, concubinarum, et omnium omnino feminarum contubemia aucto- ritate Apostolica inhibemus, prater matrem, aut sororem, vel amitam, sive illas mulieres qtue omnino careant suspicione. Qui decreti hujv^ violator extiterit, confesstis vel convictus, ruinam proprii ordinis patiatur. Usuram et turpe lucrum clericis omnimodis prohibemus. Qui veto super crimine tali confesses fuerit aut convictus , a proprio gradu deficiatur. Sortilegos, ariolos, et auguria qtueque sectantes, eisque con- sentientes excommunicari prcecipimus, perpetuaque damnamus ir^amia. Inter consanguineos seu affinitate propinquos usque ad septi* mam generationem matrimonia contrahi prohibemus : si qui vero aliter coiyuncti fuerint, seperentur. Interdicimus etiam ut viri proprias uxores de consanguinitate impetentes, et testes quos adducunt, non suscipiantur, sedprisca patrum in omnibus servetur auctoritas. His taliter sinodali decreto confirmatis^ Johannem Bomam revertentem comitantur, ab ipso evocati, Turstinus Eboracensis archiepiscopus^ et Willelmus Cantuariensis^ de suis causis in Apostolica audientia acturi. Monetarii totius Anglise principales deprehensi adnlterinos^ scilicet non puros^ ex argento fecisse denarios, jussu regis simul Wintonise congregati omnes una die, amputatis dextris, evi- rantur. MCXXVII, Anno M.cxxvij. Henricus rex cum filia Imperatrice iij idus Septembris rediit in Angliam. Turstinus Eboracensis, et Willelmus Cantuariensis archiepiscopi redeunt Roma. Wil- lelmus quidem legatus Apostolici per Angliam, sed Turstinus in statu quo fuerat revertitur. ^ Ep. ad Rom. xiv. 4. Digiti zed by Google 130 SYMEONIS DUNELMENSIS MCXXVIII. Anno M.cxxviij mutata est abbatia de Selechirche ad Kel- chou juxta Rocliesburc^ et fundata est ecdesia Sanctse Marise prsedictis monachis Tironensibus, ubi earn plus rex David magnis muneribus ditavit^ mnltis omamentis omayit^ prsediis et possessionibus amplis nobiliter dotavit/ Rex Anglorum Henricus tenuit curiam suam apud Windere- soram in Nativitate Domini. Transiit inde Lundoniam^ ubi, in Circumcisione Domini, jubente illo, archiepiscopi, episcopi, abbates, rexque Scottorum David, comites et barones totius Anglise juraverunt, ut, filise suse Imperatrici fide servata, regnum AngUse hsereditario jure post eum servarent, nisi ipse moriens filium de legitimo matrimonio sui hseredem relinqueret. Re- ginse quoque juraverunt, ut qusecunque rex illi donasset, rata semper eustodirent ac immutata. Carlo comes Flandrensis in Quadragesima, dum missam audiens in oratione procumberet, circumventus ab insidiantibus morte prseventus est, antequam mortem inferentes nosse pote- rat. Cui fratruelis regis Henrici Willelmus, filius scilicet Rod- berti firatris ejus, in comitatus honorem successit, Ludowici regis Francorum adjutus quam maximo auxilio. Antea quidem Fulco Andegavensium comes prsedicto juveni suam desponsave- rat filiam, sed propter consanguinitatem quam rex Henricus eis inesse jurari fecerat, divortio facto, timentem insidias regis Anglorum, patrui scilicet sui, juvenem rex Francorum siiscipiens, data sibi in conjugium sorore reginse affinitate sibi associavit, et ob id in prsedictum comitatum sustulit, jure sibi a parte matris patemse attinentem. Siquidem Baldwini, Flandrensiimi comitis filiam, rex Willelmus duxerat, ex qua Willelmum et Henricum reges procreavit, et Rodbertimi comitem Norman- norum, cujus filius erat Willelmus prsedictus. Rex Henricus intendens animum ad obtinendum comitatum prsefatum, quasi hsereditario sibi jure debitum, a nepote, sicut jam diximus, est prseventus. Quare ne quid adversi ex nepote sibi aboriretur, comitis Andegavensium, cui prius fuerat inimicus, expetiit amicitias, cupiens filiam suam quondam Imperatricem filio ejus matrimonio jimgere. Quod ubi tandem utrisque complacuisset, prsemissam filiam in .Normanniam ipse, paulo post, vij kal. Septembris, subsecutus est, remque ad effectum perduxit, eo tenore, ut regi, de legitima conjuge hseredem non habenti, mortuo gener iUius in regnum succederet. ' This sentence, excepting the date, is added at the foot of the page in a coarse hand. Digiti zed by Google HISTORIC CONTINUATIO. 131 MCXXVIII. Anno M.cxxviij prsedictus comes Flandrensis bis in una septimana congrediens cum hostibus parva manu superavit plurimos. Sed paulo post obsidens castellum sibi repugnan- tium^ dum successu vincendi insolens crebrius victos fugientes- que repeteret, vuhiel^tus laetaliter in confinio brachii et manus, triduo supervivens, moritur yj kal. Augusti/ Cujus, ex placito regis Franconmi, rex Henricus hseres ex debito consanguinitatis factus^ comitatum sub se disponendum tradidit Theodoro, lineam affinitatis ducenti ex comitibus Flandrensium.^ Rannulfiis Dunelmensis episcopus, peractis in episoopatu xxix annis^ et tribus mensibus^ et vij diebus, finem fecit vitae non. Septembris. MCXXIX. Anno M.cxxix. Willelmus Gifard Wintoniensis episcopus obiit. Rex Henricus absoluto de captione comite de Mellant Gualaranno^ cunctisque sibi qu« sua fiierant praeter munitiones redditis^ redintegrata inter se et regem Francorum concordia^ accepto Flandrensium comitatu^ filia quoque sua ex Imperatrice comiti Andegavensium copulata^ omnibusque quaquaversum hostibus vel victis vel repacificatis^ arridente sibi undique pros- peritate^ multo navigio idus JuUi in Angliam est reversus. Fluxerant dies pauci^ cum ecoe I nimciatur regi filiam suam a marito repudiatam^ abjectamque sine honore paucis admodum comitibiis redisse Bothomagum. Quae res animos regis acriter perturbavit. Post festum autem Sancti Micbaelis^ comitantibus archiepiscopis, episcopis^ abbatibus^ et pene totius Angliae primatibiis^ venit Wintoniam, ibique fiUo sororis sua Henrioo^ qui apud Cluniacum ab infantia nutritus erat monacbus^ Win- toniensis ecclesiae dedit episcopatum, adjuncta ei in augmentum honoris abbatia Glastonise^ quam prius ad procurationem sui a rege acceperat. Datus est et episcopatus Conventrensis, qui et Cestrensis^ Rogerio nepoti Goffiridi Dedintun^ qui^ ut dignior tanto esset honore^ tribus hunc marcarum mUliDus premeruit. Ordinati sunt autem xv kal. Decembris Cantuariae a Willelmo ejusdem ecclesiae archiepiscopo. Eopplicit Historia suavis et sanctce memoruB Symeonis mo- nachi et pracentoris ecclesuje Sancti Cuthberti Dunelmi annarum cccc.xxix et mensium quatuor.^ f Obiit Willelmus oomes FlaQdrensis. In fM/rgine. ' The words from Theodora are added in the margin in a coarse hand. * In red letters. k2 Digiti zed by Google 132 SYMEONIS EPISTOLA INCTPIT EPISTOLA SYMEONIS, MONACHI ECCLESIJE 8ANCTI CUTHBERTI DUNELMI^ AD HUGONEM DECANUM EBOEACENSEM DE ARCHIEPI8C0PIS EBORACI; DCXXVII.> Anno ab incarnatione Domini DC.xxvij, rex Eadwinus prsedi- cante Paulino baptizatus est. Qui Paulinus per sex annos eontinuos verbum Dei in Northumbrorum provineia pnedicabat : deinde/ occiso rege, Cantiam, unde venerat, rediit. Ipse Eboracensis primus prsesul ab Honorio papa pallium acceperat, ordinatus a Justo archiepiscopo. Rec^iente Paulino, Ebora- censis ecclesia' proprium non habuit episcopum, sed Lindis- famensis ecclesise praesules Aidanus, Finanus, Colmannus et Tuda totius Nortbumbrorum provinciae administraverunt pon- tifioatum. Tertio anno episcopatus Colmanni, qui est trice- simus annus pontifieatus Scottorum in Anglia, finito conflietu de observantia PaschaK, missus est Wylfridus ab Al(c)frido rege in Gallias ut ordinaretur episcopus.** Quo adhue transmarinis ' This rubric is from the C. C. C. MS. There is no rubric in the Cotton MS,, nor is it probable that any such was prefixed to the original epistle. The orthography of Symeon*8 name is here altered from the Cambridge MS., where it is spelt with i instead of y, in conformity with the text of the body of the epistle in the Cotton MS. The Cotton MS., although long posterior in date to that at Cambridge, has been copied from a better text, and is on that account more trustworthy than the other. J This little tract consists of two parts ; a narrative of the succession and proceedings of the prelates of the see of York, and an explanatory letter ftrom Symeon to Dean Hugh. The narrative portion is here plaoed first, as it is in the Cotton MS. In the C. C. C. MS. the order is reversed, and precedence is given to the letter. * After deinde the Cambridge MS. has Anno enim DC.xxxiij. ' Per triginta annos, C. *" C. adds cum esset annorum oirciter triginta. Digitized by Google DE ARCHIEPISCOPIS EBOR. 133 (in partibus)* demorante^ consecratus est in episcopatum Eboracensis ecclesise'* Ceadda; et, tribns annis sublimiter regens ecclesiam^ dehinc ad monasterium suum in Lestingaen secessit, accipiente Wylfiido pontificatum totius Northymbrorum pro- vinciae. Interea, mortuo rege Oswino, successit filius ejus EgMdus in regnum. Qui post beatam Etheldridam^ quam nomine tenus eonjugem primo duxerat^ Ermenburgam sortitus est in matrimonium. In eujus corde malignus hostis sibi hos- pitium fecerat, ubi odiorum et invidiae contra beatum Wylfiridum eonfieiens fomenta, per linguam mulieris incendit animnm regis nsque^ expulsionem pontificis. Sed quia rex pontifieem de sua sede prseter consensum Theodori archiepiseopi pellere nequibat^ mandavit archiepiscopo ut adesset. Auditis quas accusatores finxerant eausis, pulsus est ab episcopatu Wylfridus anno ab in- camatione Domini nc.lxxviij, qui est annus sui episeopatus duo- decimus^ et per decennium exulavit. Secundo anno regni^ Aldfridi, qui post firatrem Egfridum regnavit, sedem et episco- patum recepit. Sed post quinque annos denuo^ accusatus ab eodem rege et plurimis episcopis, praesulatu pulsus est. Tertio decimo secundae expulsionis suae anno Haugustaldensem*' recepit episcopatum^ beato Johanne jam pro defuncto Bosan Eboraci substituto. Quatuor post hsec annis supervixit beatus Wylfridus, habens in episcopatu xlv annos. Post quem suscepit prsesu- latum Haugustaldensis ecclesise venerabilis ejus presbiter Acca/ Beatus vero Johannes, cum majore senectute minus episcopatui administrando sufficeret, ordinato in episcopatum Eboracensis ecclesise Wylfiido presbitero suo, ipse ad monasterium suum, quod in silva Deirorum (est), secessit, ibique in pace vitam terminavit : mansit autem in episcopatu xxxiij annis. At Wyl- fridus, peractis sui episeopatus xv annis, successorem' habuit Egbertum, virum de regio semine nobilem et industrium. Qui post Paulinum primus ab Apostolica sede accepit pallium, sep- timo anno r^gni Ceolwlfi regis, centesimo tertio anno post de- cessum Paulini, hoc est anno Dominicae incamationis dcc.xxxv, quo anno venerabilis doctor Beda obiit in Gyrvum. Porro archiepiscopus Egbertus, xxxij anno accepti episeopatus de-.^ " Added from C. * C. here inserts jubente rege Oswino, and after Ceadda the words vhv sanotus. f Ad expulsionem usque, C. t Alkfridi, MS. Cotton. * Hagustaldensis eoclesiee, C. ' The Ck)tton MS. has Eata. Aoca, the correct reading is substituted fh>m the C. C. C. MS. ' Sjmeon does not inform us whether the vaeanoy was caused by the death or resignation of WilfHd. On this point see Hist, de Gestis Begum, siU) anno 745^ and the note thereon. Digiti zed by Google 134 SYMEONIS EPI8T0LA functus^ successorem habuit Albertnm^ qui septimo accept! episcopatus anno ab Adriano papa acceperat paUium^ septimo anno'' Abedi regis. Quo videlicet Alberto xiiij anno sui pr«- sulatus obeunte^ Eanbaldus ordinatur pro illo^ anno Dominicse incamationis Dcckxx^ regnante Aelfwaldo. Anno autem Do- minicee incamationis dcc.xcyj Eanbaldus xyij sui arcbiepisco- patus anno moriens^ alterum Eanbaldum^ qui ejusdem ecclesise presbiter fiierat^ successorem reliquit^ regnante rege Eardulfo.* Post Eanbaldum Wlsius rexit arcbiepiscopatum, Eanredo reg- nante : moriens autem Wlsius, Wymundum habuit successorem, prae&to rege regnante. Cui xyj episcopatus sui anno morienti, Wlfere successit in arcbiepiscopatum. His temporibus infinita barbarorum maniis/ navibus adducta in Angliam, ferro et igne omnia vastaverunt. Eboracum veniens oppugnabat civitatem, vastantes fsicj omnia per circuitum. Paulo ante adventum illorum Northymbrani expulerant regem suum, substituto in regnum Anna/ quodam regii seminis extraneo. Sed instante necessitate revocaverunt exptdsum, et tarn ille quam alius qui pro eo sub- stitutus fuerat, adunatis^ totis viribiis Northanymbrorum, apud Eboracum beUo contra hostes agentes, non sine magna inimi- corum strage utrique reges pene cum suis omnibus perierunt.' Beliquis qui supemierant Pagani prsefecerunt sub dominio suo regem Egbertum, reconciliatis ab eis hostibus. Inter has* strages remotius se agebat apud Hatyngham — episcopus. Hac tempestate passus es^ martyr Eadmimdus. Post septem annos Northumbrani, uno conspirantes consilio, regem suum Egbertum cum episoopo Wlfere de finibus suis propulerunt, et quendam Richsig in regnum substituunt.^ Deinde post annum Egberto * Alcredi, C. • Osredo, C. Osred died in 790. * C. here inserts Tnguar, scilicet, et Ubba, et Haldana, cum omni exercitu Danorum et Noraganonun. ' Ella, C. ' Coadunatis, C. ' C. omits the last seven words, and reads bella for hello, ' C. reads this sentence thus : '' Inter has strages remotius se agebat epis- copus Wlferius apud Addin^ham ;*' and then interpolates the following descrip- tion of the place : ** In occidentali piurte Eboraci in valle qu» vocatur Hwerver- dale, super ripam fluminis Hwerf, inter Oteleiam et castellum de Sdpotun." * C. adds Sametut before Martyr. * C. has restituunt—an obvious error. The date of Egbert's aooeesion is given in Hist, de Gestis Begum, a.d. 867. According to the same authority, he was expelled after a reign of six years, and died the year following. Bicng's accession is dated from the expulsion of his predecessor a.d. 872, and three years are assigned to his reign. According to the little chronicle interpolated into the Cambrid^ MS. of the History of the Church of Durham, Egbert reigned six years, Bicsig two, and a second Egbert two years (see Appendix, No. I., to this volume). According to Hist, de Gestis Begum, however, Egbert II. was still reigning over Northumberland, beyond the Tyne, when Gut^red ascended the throne of Southern Northumberland at York a.d. 833, eight or nine years after the death of Bicsig. Symeon does not notice this second Egbert, either in the present work or in me History of the Church of Durham. Digiti zed by Google DB ARCHISPISCOPIS EBOR. 136 rege defuucto in sedem suam et ecclesiam revertitur episcopus. Qui xlvij accepti episcopatus anno vita discedens Athelbaldum habuit successorem^ anno incarnationis dcccc/ Athelbaldus vero quarto postquam acceperat pontificatum anno pallium accepit regnante Edwardo^ fiHio Elfridi regis. Defuncto autem Athelbaldo successit Lothewardus : post quern Wlstan rexit ecclesiam regnante Edredo' fratre Adelstani regis. Cui suc- cessit Oscytellus^ et per sexdecim annos ecclesiam regens habuit successorem Athelwoldum/ regnante Eadgaro regis Edmundi filio. Sed cum idem Athelwoldus qtdetiorem vitam magis dili- geret, Oswaldus suscepit ecclesiae regimen anno incarnationis Domini Dcccclxxj;; sequenti igitur^ anno Bomam veniens a papa Benedicto pallium accepit. Post Oswaldum isti sibi ordine successerunt^ Adulfus,* Wlstanus, Aluricus, Kynsius, Aldredus^ Thomas^ G«rardus^ Thomas^ Turstinus. Haec,' charissime pater et domine, Hugo ecclesise Sancti Petri decane^ Ego, Svmeon,-'* servorum S. Cuthberti servulus, sicut in veteribus Ubns hinc et inde invenire potui, de succes- sione pontificum Eboracensis ecclesiae breviter annotavi. Jussa vestrse patemitatis utinam tam efficaciter prosecutus quam libenter I Prseterea quod vos scire delectat, istos virtutum viros simul contemporaneos in ecclesia fuisse legimus Nortbym- brorum, Wylfiidum, qui setatis septuaginta annos habuit, epis- copatus autem xlv; Ceadda, Bosan, Eatan, Cuthbertum, Jo- hannem, prseclarse sanctitatis pontifices. Prseter hos, ejusdem temporis erat beatus Benedictus, constructor monasteriorum Petri et Pauli in Wermouth et in Girvum, idem nutritor ab infantia et abbas venerabilis Bedse presbiteri, doctoris. Hilda quoque abbatissa hoc tempore claruit. Ut autem aliquanto latins nobis noster Beda innotescat, natus est anno ab incamatione Domini dc septuagesimo septimo, anno, qid est nonus annus adventus Theodori in Britanniam, uno anno ante expulsionem beati Wylfiridi primam,^ Sancto * C. inserts Dominio». * 0. has Ealdredo fntre Ethelstani regis, and, afterwards, this addition, " Obiit autem Dcccclv Dominion inoamationiQ anno." f C. reads Aedwaldum, and at the end of the sentence adds another, '' Obiit Dcocclzz Dominies incarnationis anno," ' 0. reads aatem for igitur, and omits ma^ in the preceding line. ^ C. reads Aldulfus and Aelfricus in this hst, and adds Willelmus, Henrious, Bogerus. ' In the Cambridge MS. this letter comes first. i G. reads Sim*. The orthography of the Cotton MS., Swmeon, is confirmed bj the authority of the Durham MS. of the history of that onurch, supposed by Dr. Bedford to have been the autograph of Symeon, where we find the author's name so written in the list of moi^. * C. reads uno anno post primam expulsionem, etc. Digiti zed by Google 136 SYMEONIS EPISTOLA Cuthberto tunc solitariam vitam agente. Natus est autem in territorio monasterii prsefati^ et cum asset septem annorum^ traditus est a parentibus prsefato beato Benedicto abbati/ atque^ ut ipse de se lestatur, omnem usque ad finem vitae in ejusdem monasterii habitatione peregit setatem. Videtur autem quibus- dam incredibile^ quod in extremo mundi angulo vir qui nun- quam maria trans&etaverit ob addiscendam sapientiam^ scolas philosophorum non frequentaverit^ tanta eruditione clareat^ tanta librorum compositione ubique mundo innotescat : sed hoc non esse mirandum ipse docet^ qui^ inter no beatse vitse et mirabilis scientise monachos enutritus^ quicquid scientias singuli babuerant^ omne hoc ipse in unum sui cordis vasculum^ Spiritu Sancto illuminante^ contraxerat. Habuerat prse oculis et copiam omnis generis librorum^ quos abbas suus Benedictus^ inter alia diversa omamenta^ donatione Apostolicorum^ Yitaliani^ et Aga- thonis^ in monasterium contulerat. Praeterea et erat eo tempore quo magna scientise studia floruerant in Anglia^ quando Theo- dorus archiepiscopus et Adrianus abbas^ peragrata insula^ qua- quaversum Anglorum gentes commorabantur^ scolas sacrarum simul et ssecularium literarum instituebant, ut quicunque cuperent erudiri, haberent inpromptu magistros qui docerent. Unde ipse Beda loquens de his: "Indicio est, inquit, quod " usque hodie supersunt de eorum discipulis qui Latinam '^ Grsecamque linguam seque ut propriam in qua nati sunt " norunt.""* Ab his eorum discipulis prudens institutus ado- lescens in lege Domini meditabatur die ac nocte, ut etiam suos doctores ipse doctior supergrederetur. Ostendit ipse quod nee Franciam, nee Italiam, nee Oraeciam discendi gratia adierit, dicens ubi et a quibus quae scripserat didicerit. Scribit enim in libro primo Expositionis super Cantica Canticorum, '^ In hoc "opere lectorem admoneo, ne me superfluum judicet qui de ''natura arborum sive herbarum aromaticarum, quae in hoc " volumine plurima continentur, juxta quod in Uteris antiquorum " didici latius explicare voluerim ; feci namque hoc non arro- '^ gantiae studendo, sed meae meorumque imperitiae consulendo, '' qui longe extra orbem, hoc est, in insula maris oceani nati " sumus et nutriti : et quae in primis partibus orbis, Arabia dico, '' et Judaea, India, et JBgipto geruntur, non nisi per eorum qui " interfuere scripta nosse valemus/'* Anno aetatis suae quin- quagesimo nono languescens, die Ascensionis Dominicae, cum jam exitus ejus instaret, coepit in oratione dicere Anthifanam,^ '* rex gloriae I Domine virtutum,^' etc., usque in finem. Ad- ' C. has prsefato abbati Benedicto. - Eocl. Hist., iv., 2. " Beda, 0pp., ed. 1612, iv., 721. • Antiphonam, C. Digiti zed by Google D£ ARCHIEPI8COPI8 EBOR. 137 junctaque laude Sanctse Trinitatis, Gloria Patri, et Filio^ et Spiritui Sancto^ cum nominatione Spiritus Sanctis suum emisit spiritum, anno Dominicse incamationis dcc.xxxv^ qui est Sep- timus annus Ceolwlfi regis, ad quern nuper ediderat Historiam Oentis Anglorum. Sepultus est eodem in loco quo conver- satus^ scilicet in Girvum : sed postea ossa illius ad corpus Sancti Cuthberti sunt translata. Digiti zed by Google 138 HISTORIA DE 8. CUTHBERTO INCIPIT HISTORIA DE SANCTO CUTHBERTO, BT DE COMMEMORATIONE LOCORUM REOIONUMQUE EJUS PRISCJB POSSESSIONIS^ A PRIMORDIO USQUE NUNC TEMPORIS.^ In nomine Dei summi ! De Sancto Cuthberto, et de comme- moratione locorum regionumque ejus priscae possessionis^ a primordio usque nunc temporis, hoc modo incipit. In prima sua juventute, quando Sanctus Cuthbertus erat yigilans super pecora domini sui prope aquam qusB vocatur Leder, in spiritu orabat ad Dominum^ sicut ei mos erat semper ab infantia sua^ et semper ei fuit^ quamdiu vixit cum hominibus. Erat autem etiam sibi mos semper intrare in firigidissimam aquam secreto^ et suo solo consilio. Et hoc primum ^it miracu- lum sibi Divinitus ostensum^ quod cum, dormientibus sociis suis, super pecora vigilaret, et in modum crucis positus oraret, vidit animam beati Aidani, Lindisfamensis episcopi, ab angelis in caelum defend. Et statim, mane facto, noluit amplius custodire pecora, sed domino suo reddidit, et ad monasterium quod Meil- ros vocatur ivit, et ad pedes sancti abbatis Bosili cum magna devotione cecidit, et ei quicquid viderat de anima beati episcopi diligenter indicavit : et statim, tonso et coronato capite, mona- chus effectus est, et postea theoricam actualemque vitam usque in finem vitae suae bene custodivit. Tunc sanctus abbas Boisil statim notam fecit regi Osvingio sanctam visionem beati Cuth- berti, et quod plenus esset Spiritu Sancto. Tunc rex et omnes meliores Angli dederunt Sancto Cuthberto omnem banc terram quae jacet juxta fluvium Bolbenda,' cum his villis, Sugariple,*" et f The text followed in the earlier part of thiB tractate is that used by Twysden, the MS. in the Public Library at Cambridge, no other copy being known of any authority. 1 The Beaumont, or Bowmont, rises on the confines of England and Scotland, and after its confluence with the Ck)llege, assumes the name of Glen, celebrated in connection with the ministrations of Paulinus. ** Sowerhopeshill (or shiel), on one of the loftiest mountains in the Cheviot range, on the boundary line between the two realms, ** an exceeding high and Digiti zed by Google AtJCTORE ANONTMO. 139 Hesterhoh/ et Oistatatun et Waquirtun^ et Cliftun,^ et Seer- bedle/ et Colwela^ et Eltherbuma/ et Thombumum, et Sooea- dun/ et Gatha^n,' et Minethrum.^ Et ipse sanctus abbas sub testimonio ipsius regis monasterimn Melros cum omnibus suis appenditiis, ut haberet illud proprium post diem obitus sui. Quo mortuo idem Sanctus Cuthbertus post eum abbas extitit, et diu ibi vixit, verbum Dei evangelizans, .et multitudinem mag- nam baptizans. Tandem disponens arctius vivere^ inde exivit, et in quandam remotam insulam nomine Phame' se contulit^ et ibi per novem annos se quasi in carcere concliisit pugnans contra humani generis hostem^ ne mens sua a Deo averteretur : et ibi erat cum eo Spiritus Sanctus^ sicut nimc est^ et semper erit. In hac eadem insula diu moratus est Sanctus Aidanus episcopus tempore Pends regis filii Wybbindi, qidbus suc- cessit rex Osvingius. Eodem tempore defunctus rex Oswegius est^ et regnavit pro eo filius ejus Egfridns. Quo regnante Theodoras archiepiscopus' Eboracensis et omnis populus com- muni consilio^ et una concordia^ Sanctum Cuthbertum fieri episcopum apud Helstaldesham acclamaverunt. Hie vero omni- bus modis renitebatur^ se peccatorem^ et episcopatu indignum asserens, et se in sua insula arctissime concludens exemplo beati Oregorii papse^ qui cum peteretur episcopus a Romanis^ fngit^ et non nisi per vim rediit^ secundum illud Evangelicum^ Omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaUabitur} Tunc rex Ecgfridus^ et archiepiscopus Theodoras^ et omnis populus^ congregata synodo^ communi oonsilio decreverunt^ ut eum^ vel- let noUet, de insida educerent, et in episcopatu subrogarent. Quod et factum est. Raptiis enim a populo juxta Eboracam civitatem ad viUam quae vocatur Alna^ deductus. Ubi^ accepto ab omnibus fidelitatis sacramento^ ad Eboracam civitatem honori- pointed hill, on the top of which \& a natural rook, on which are many thousand tons of stones, oolle(^ied, and laid in oirdee. It rises for a mile at forty-five degrees elevation from its base " (Compatiion to Amuirong^t lia/p of Northum- herland, 1769). ' HesteroUi, or Hesterheugh, the hill above Kirk-Yetholm, between the Beaumont and Halter-bum. ' Gateshaw, Whitton, and Clifton, all in the parish of Morbattle, Boxburgh- shire. " Scerbedle should be Merbedle, now Morbattle. ' Halterbum, in the parish of Tetholm. * Shotton, in the parish of Kirknewton, Northumberland. ' Yetholm, or Yetnam, in Bozburghshire. ' Mindrim, in the parish of Carham, Northumberland. ■ Fame. ' Theodore had the charge of the Northern church during an interregnum. Hence his name of archbishop. * Luke xiv. 11. ' Alne, near Easingwold. Symeon confounds this place with the river Aln in Northumberland, Miti. Dunelm., i., 9. Digiti zed by Google 140 HISTORIA DE S. CUTHBERTO fice est perductus^ et in ecclesia beati Petri Apostoli a Theodord archiepiscopo est ordinatus. In qua ordinatione fuerunt septem episcopi^ Ceadde et Cedde, et quatuor alii saneti episcopi. Eadem die Eata episcopus Lindisfaraensis, et Sanctus Cuthbertus, cotn- muni consilio Ecg&idi regis, et archiepiscopi et illorum septem episcoporum, et omnium majorum, sedes suas commutavenint. Sicque Eata apud Helstaldesham sedit ; sanctus vero Cuthbertus propter priorem eonversationem Lindisfamensem cathedram obtinuit. Et hie est Lindisfamensis terrae terminus ; a fluvio Tweoda usque ad Warnamunde/ et inde superius usque ad ilium locum ubi hsBC aqua quae vocatur Warned** oritur juxta montem Hyb- bemdune ;• et ab illo monte usque ad fluvium qui vocatur Bro- mic/ et inde usque ad fluvium qui vocatur Till -J et tota terra quae jacet ex utraque parte ipsius fluminis Bromic, usque ad ilium locum ubi oritur. Et ilia terra ultra Tweoda, ab illo loco ubi oritur fluvius Edre* ab aquilone, usque ad ilium locum ubi cadit in Tweoda, et tota terra qu« jacet inter istum fluvium Edre, et alterum fluvium qui vocatur Leder versus occidentem ; et tota terra quae jacet ab orientali parte istius aquae, quae vocatur Leder,* usque ad ilium locum ubi cadit in fluvium Tweoda versus austrum : et tota terra quae pertinet ad monasterium Saneti Balthere quod vocatur Tinningaham> a Lombormore usque ad Escemuthe. Et rex Ecgfridus et Theodorus archiepiscopus dederunt Sancto Cuthberto in Eboraca civitate totam terram quae jacet a muro ecclesiae Saneti Petri, usque ad magnam portam versus occidentem, et a muro ecclesiae Saneti Petri, usque ad murum civitatis versus austrum.* Dederunt etiam ei villam quae vocatur * Wammouth and Wame. In both names the transcriber has corruptly substituted ph for to, a mistake which is corrected in the text. Leland, following another authority in describing these boundaries, has spelt the names correctly, CoUectanea, vol. i., p. 366; ed. 1770. ' Hebbum Bell, a lofty hill in the parish of Chillingham. / The Bremish. ' Till and Bremish are the same river ; Bremish being applied to the up^r part of its course. Till to the lower, where it unites with the Glen. Their jomt waters are discharged into the Tweed at Tillmouth, in the parish of Norham. * The name of thb river is preserved in its two branches, the Black-Adder, and White-Adder, whose united streams enter the Tweed a little above Berwick. ' The Leader falls into the Tweed below Melrose. i Tynningham is a short dbtance north of Dunbar, on the estuary of the little river Tyne. The territory granted with it, from the Lammermuir Hills to the mouth of the Esk at Mu^burgh, includes the whole country of East Lothian. * There is still a church in York dedicated to St. Cuthbert. His church also possessed the rectories of All Saints' Pavement and St. Peter the Little, in the same city. Digiti zed by Google AUCTORE ANONYMO. 141 Creca,' et tria milliaria in circuitu ipshis villae, ut ibi mansionem haberet^ qnotiens ad Eboracam civitatem iret, vel inde rediret. Et ibi Sanctus Cuthbertus congregationem monachorum posuit, et abbatem ordinavit. Et quia videbatiir parva terra, adjeeit civitatem quse voeatur Luel, quae habet in circuitu quindecim milliaria, et in eadem civitate postiit congregationem sanctimo- nialium, et abbatissam ordinavit, et scolas constituit. Postquam vero Sanctus Cuthbertus auscitavit puerum a mortuis in villa quse voeatur Exanforda, dedit ei rex Ecgfridus terram quae voeatur Cartmel et omnes Britannos cum eo, et villam illam quae voeatur Suthgedluit, et quicquid ad cam pertinet. Hsec omnia sibi a Sancto Cuthberto commissa bonus abbas Cineferth filius Cygincg sapienter ordinavit, sicut voluit. Ea tempestate pugnavit Egfrid rex contra regem Merciorum Wulfhere filium Pendici, et caeso exercitu illius ipsum vicit, et in Aigam, uno tantum comitante puerulo, convertit. Et hoc ob- tinuit per auxilium Sancti Wilfrithi, qui cum eo fiiit, maxime vero per orationes Sancti Cuthberti qui absens erat. Post hoc bellimi dedit Ecgfridus rex Sancto Cuthberto Carrum, et quic- quid ad cam pertinet. Et habuit eum in summa veneratione quamdiu vixit, ipse et tota sua cognatio, donee eo defuncto venerunt Scaldingi, et Eboracam civitatem fregerunt, et terram vastaverunt. Post hoc successit in regnum Ceolwulf filius Cuth wining, qui etiam se Sancto Cuthberto subdidit, et dimisso regno cum uxore pro amore Dei se cimi magno thesauro ad monasteriimi Lindis- famense contulit, barbam deposuit, coronam accepit, et S. Cuth- berto villam nomine Werceworthe cum suis appenditiis* dedit. Et hi sunt termini istius villae. Ab aqua quae voeatur Lina,* usque ad Cocwuda, et inde usque ad civitatem quae voeatur Brincewele, et a Cocwuda usque Hafodscelfe versus orientem, et ab Alna usque in dimidiam viam inter Cocwud et Alna. ' Crayke, near Easingwold, a village on a commanding eminence, which towers above the oountrv formerly occupied by the forest of Galtres. "* After this word the text is taken from the Oxford MS., which is earlier in date and more accurate than that preserved at Cambridge. « The Line is a small stream which falls into the sea, ten miles south of Warkworth. The rivers Coquet and Aln are well known. Hafodscelfe is Hduxley, a rocky headland stretching seaward S.E. of the Coquet. Brincewell, I have no doubt, is Brinkburn, not merely from similarity of name, but from the mention in connection with it of the ancient " via " or " street " between the Coquet and Aln, which crosses the former river near Brinkburn. We have thus the bounds of the ancient territory of Warkworth : on the south the Line firom the sea to its source, on the confines of Coquet-dale, and so to Brinkbum : on the north a line drawn from the (mouth of the) Aln to the " street " midway between the Coquet and Aln, and so following the " street " to Brinkbum ; thus including the entire valley from Brinkburn on the west, and to Hauxley on the east. Digitized by Google 142 HISTORIA DE S. CUTHBERTO Hoc tempore obiit Sanctus Cuthbertus, et successit Ezred episcopuB, qui transportavit quandam ecclesiam olim factam a beato Aidano tempore Oswald! regis de Lindisfamensi insula ad Nortbbam^ ibique eam re-aedificavit^ et illuc corpus Sancti Cuthberti et Ceolwiilfi regis transtulit ; ipsamque viUam sancto Confessori dedit cum duabus aliis villis^ Gedwearde, et altera Gedwearde, et quicquid ad eas pertinet, a Duna** usque ad Tefe- gedmuthe, et inde ad Wiltima, et inde ultra montem versus austrum. Postea idem sanctus episcopus Ecgred sedificavit ecclesiam apud villam quae vocatur Gegnford, et dedit eam Sancto Cuthberto^ et quicquid ad eam pertinet, a flumine Tese usque ad Weor, et a via quae vocatur Deorestrete'' usque ad montem versus occidentem. Et ultra fluvium Tese tria milliaria versus austrum : et sex versus occidentem. Et idem episcopus sedifi- cavit duas villas, Ileclif, et Wigeclif ultra Tese, et BiUingham in Heortemesse,^ et dedit eas Sancto Cuthberto. Post li»c Osberhtus rex abstulit Sancto Cuthberto duas vUlaa Werceworthe et Tyllemuthe. Sed post spatium unius anni eripuit Deus ab eo vitam et regnum. Cui successit rex EUe, qui bene promisit sancto Confessori, sed male egit : nam abstulit ab eo fiUlingham, et Ileclif, et Wigeclif, et Creca, et ideo ira Dei et sancti Confessoris accensa est super eum. Nam Ubba dux Fresciorum cum magno Danorum exercitu in regnum ejus venit, et in sancto die Palmarum apud Eboracam civitatem applicuit. Quod cum audisset EUe, qui tunc propter odium Sancti Cuthberti in Creca morabatur, ciun magna superbia sur- rexit, exercitum cum firatre suo Osberhto*" congregavit, in hostem irruit : sed mox ira Dei et sancti Confessoris perterritus, caeso exercitu ftigit et corruit, vitamque et regnum perdidit, sicut olim contigit Sauli regi filio Cis, qui cum bene promisisset Deo et Samuheli prophetae, mentitus est, et male egit : et idcirco in piigna contra Philisteos cum filio suo Jonathan, et melioribus filiorum Israel cecidit. Idcirco caveant reges et principes, ne mentiantur, et ne quid auferant Sancto Cuthberto, nee consen- tiant auferentibus. Quia, ut ait Sanctus Paulus, Non solum peccant qui faciunt, sed qui consentiunt/ • Instead of a Duna, as in the MS., Twysden has i>rinted adtmaque, not peroeivinff that Duna is a proper niune. The Dunion is the name of a very remarkahle hill near Jedhurgh, fh>m whence a line is drawn to the Teviot at Jedmouth (Tefy-Gedmouth), and so up that river to Wilton, immediately oppo- site to the town of Hawick. ' This is the earliest mention hy any mediteval writer of Deorstrete, the great Boman thoroughfare through the county of Durham, from south to north, * HeortemoQsyre. MS, Cambridge. ^ Oshert and £lla are not represented as brothers by any other authority. On the contrary, Osbert is spoken of as a legitimate sovereign, Ella as a usurper, " non de regali prosapia." ' I&m. i. 82. Digiti zed by Google AUCTORE ANONYMO. 143 Priusquam Scaldingi venirent in Anglicam terrain dederunt Ceolwlfus rex et episcopus Esred Sancto Cuthberto quatuor villas^ scilicet Wudacestre, et Hwitincham^ et Eadwulfincham^ et Ecgwulfincham^ et ecclesias harum villanun consecravit idem episcopus. Occiso igitur Elle et firatre ejus Osberto, nullus de cogna- tione eorum regnavit, obtinente hoc apud Deum Sancto Cuth- berto^ in quern multum peccaverant^ quia Scaldingi onmes prope Anglos in meridiana^ et in aquilonari parte occiderunt, ecclesias firegerunt et spoliaverunt. Igitur Halfdene rex Danorum in Tinam intravit^ et usque Wircesforde' navigavit^ omnia vastans, et contra Sanctum Cuthbertum crudeliter peccans. Sed mox ira Dei et Sancti Confessoris super eum venit. Nam adeo ccepit insanire ac fsetere, quod totus eum exercitus suus a se expulit^ et longe in mare fugavit^ nee postea comparuit. Eo tempore Sanctus Cuthbertus apparuit in nocte sancto abbati de Lueroestre^" nomine Eaddred^ talia ei firmiter ii^jun- gens : '' Vade/' inquit, " super Tinam ad exercitum Danorum, ''et die eis ut si volunt mihi obedientes esse, ostendant tibi '' emptitium quendam puerum cigusdam viduse, nomine Guth- '' red, filium Hardacnut, et summo mane da tu, et totus exercitus, " pro eo pretium viduae. Et hora tertia super pretium : hora '' vero secta due eum ante totam multitudinem, ut eum regem '' eligflnt. Hora vero nona due eum cum toto exercitu super " montem-qui vocatur Oswigedune, et ibi pone in brachio dextro " armillam auream, et sic eum omnes regem constituant. Die '' etiam ei postquam rex effectus Aierit, ut det mihi totam ter- " ram inter Tinam et Wirram, et quicunque ad me confugerit, ''vel pro homicidio, vel pro aliqua necessitate, habeat pacem " per triginta septem dies et noctes." Hac visione certus, et rationabUi beati Confessoris prsecepto roboratus, ad barbarum exercitum sanctus ille abbas confidenter properavit, a quo hono- rifice exceptus eo ordine quo sibi injunctum fuerat fideliter ex- ecutus est. Nam et puerum ilium invenit, redemit, et magno totius multitudinis favore, regem constituit, terram et pacem ' This ford can scarcely have been on the Tyne, but probably on its then navigable tributory, the Don, which was crossed bv a ford on the only ancient line of road in the district. That district was called Werehale, or Wyrhale, whence perhaps Wyroeetord. See Charter of Bishop Carileph, EUt. Ihrnelm, Seriptores, hi,, p. zxiy ; also Surtees* Durham, vol. ii., p. 69, and note. Mr. Longstaffe, in his map of Saxon Durham, designates the district (inter Tyne et Wear) " Werewickshire." Fordun, in his Scoto-Chronicon, transcribing an earlier authority, speaks of the district at the mouth of the Wear, as Wervicam. " Probably a corruption of De Luel-oestre. Symeon says that Eadred was called Lulisc from the city of Luel (Carlisle), where he received his education in the monastery founded bv St. Cuthbert, of which he afterwards became abbat (Hist. Dunelm., ii., 6). Twysden has Delvercestre. Digiti zed by Google 144 HISTORIA DE S. CUTHBERTO accepit. Tunc Eardtilfus episcopus detulit ad ilium exercitiun, et ad ilium montem corpus Sancti Cuthberti^ super quod juravit ipse rex et totus exercitus pacem et fidelitatem^ donee viverent ; et hoc jusjurandum bene servaverunt. Igitur exercitus ille quem Ubba dux Fresonum, et Healfdena rex Danorum in Anglicam terram adduxit^ in tres partes divisus est : una Eboracam civitatem re-aedificavit, terram in circuitu coluit, et ibi remansit. Alia vero quae terram Merciorum oc- cupavit ; et tertia, quae terram Australium Saxonum invasit^ per tres annos multa mala egerunt^ omnesque regii generis inter- fecerunt, praeter solum Elfredum patrem Eadvardi regis, qui his tribus annis in Glestigiensi palude latuit, in magna penuria. Quadam igitiir die cum totam familiam suam misisset piscatum, praeter uxorem, et unum familiarem ministrum, peregrinus qui- dam affuit, ad eum intravit, cibimi petiit. Quod cum ex humana condescensione ei caritative largiri praecepisset, et nihil ibi esse ad totum diurnum victum, praeter unum panem, et parum vini a ministro didicisset, Deo gratias egit, et utriusque medietatem ei libenter impertiri jussit. Quod cum minister devote imple- visset, et de gratiarum actione illius domino suos retulisset, Uluc citissime reversus, panem qtiidem et vinum integrum reperit : illimi vero non invenit, nee quomodo per paludes illas veuisset, vel redisset, maxime cum ibi navis non esset, investigare potuit. Super hoc autem non parum admirante Elfredo, et cogitante, ecce ! hora diei nona reversa est piscatu familia, cum tribus navi- bus omnino plenis piscibus, asserentes plus ilia die cepisse, quam tribus annis quibus morati sunt in palude. Laetus igitur, et de hoc eventu soUicitus, diem istum laetius et abundantius solito transegit. Factaque nocte cum uxore sua dormitum ivit. Ilia vero somno occupata, dum Elfredus de diumo eventu soUicitus vigUaret, ecce! lumen magnum, sicut sol, refulsit, et in ipso lumine senex sacerdos infulatus, nigris quidem capillis, habens in dextera manu Evangeli textum auro gemmisque omatum, apparuit, et sic eum vigilantem cum his verbis benedixit. Et ab eo diligenter inquisitus quis esset, et quomodo nominaretur/ '^ Care" inquit, " Elfrede, laetus esto : ego sum ille cui hodie " cibum praebuisti caritative, vocor autem Cuthbertus, Christi "miles. Esto robustus, et attende diligenter et laeto animo " quod tibi dixero : nam ego deinceps ero scutum tuum, et " amicus tuus, et defensor filiorum tuonmi. Et nunc dicam " quid tibi post hoc sit agendum. Surge summo diluculo, sona *' fortiter comu tribus vicibus, ut iniraici tui audiant et expaves- " cant, et circa horam nonam habebis quingentos armatos : et " hoc signo credas, quod post septem dies habebis Dei dono et " meo auxilio tot\im hujus terrae exercitum apud montem As- Digiti zed by Google AUCTORE ANONYMO. 145 '^ sandune in auxilio tuo paratum. Sicque contra hostes tuos '' pugnabisy et sine dubio eos superabis. Post haec esto Isetus et ^' robustus^ sine timore^ quia Deus tradidit inimicos tuos in '^ manibus tuis^ et totam istam terram^ et regnum haereditarium '^ tibi et filiis tuis^ et filiis filiorum tuorum. Esto fidelis mihi^ " et popnlo meo, quia tibi et filiis tuis data est tota Albion. '' Esto Justus^ quia tu es electus rex totius Britannise. Sit tibi " Deus misericors, et ego sic tibi ero amicus tuus, ut nullus "adversarius adversum te possit prsevalere.'^ Et hsec omnia acta sunt secundum hoc quod Spiritus Sanctus dixit per os David prophetae, Dominus a dextris tuis confregit in die irce Stue reges.^ Et alibi. De fructu ventris tui ponam super sedem iuam.^ Tunc Elfredus gratias egit Deo, et Sancto Cuthberto propter misericordiam eorum et perpetuum auxilium, secundum hoc quod dixit Deus ad David per os Samuelis prophetae. Jura- vit Dominus et non pcmitebit Eum* Et alibi. Filii tui, et filii filiorum tuorum sedebunt super sedem tuamJ Sic visitavit, con- fortavit, docuit, juvit iste sanctus Confessor Christi Cuthbertus Elfredum, sicut olim, ut in Anglica Historia legitur/ Sanctus Petrus Eadwino regi pagano crucem auream dextra gestans apparuit, se Petrum principem esse Apostolorum asseruit, coro- nam ostendit, et ut paganismum relinqueret, praecepit ; et sic eum nbique victorem futurum praedixit, sicut etiam Samuel David regi fecit. Deinceps Elfredus rex fiiit fortis, et laetus, quia sciebat se ubique fore victorem, quamdiu viveret, per donimi Dei, et auxilium patroni sui Sancti Cuthberti. Itaque facto mane surrexit, ad terram navigavit, cornu suo tribus vicibus signum dedit, quo sonitu omnes amici ejus sunt exaltati : inimici vero humiliati. Itaque, secundum verbum Dei, circa nonam ipsius diei horam, congregatis ad eimx quingentis de melioribus et carioribus amicis suis, publice narravit quid praecedenti nocte vidisset, et a sancto Confessore andisset, et qualiter ab eo con- fortatus esset. Asseruit etiam illis quod per donum Dei, et auxilium Sancti Cuthberti, cui deinceps deberent merito obedire, hostes vincerent, et terram haereditario jure obtinerent. Am- monuit etiam eos, ut, secundum doctrinam beati Cuthberti, fiigerent avaritiam, invidiam, longam iram, adulteria, perjuria, homicidia, et omnia mala; ut essent Deo fideles, patientes, humiles, hospitales, elemosinarii, misericordes, modesti; et ut haberent inter se sanctam fidem, et justitiam, et veritatem. Ammonuit etiam filium suum Eadwardimi, qtd ibi erat, quod si vellet esse fidelis Deo et Sancto Cuthberto, non ei esset «■ Ps. cix. 6. • Ps. cxxxi. 11. ' Ps. cix. 4. » Psalm cxxxi. 12. ' Beda, Hist., ii., 12. It is not, however, said there that the visitant was St. Peter. Digiti zed by Google 146 HISTORIA DE S. CUTHBEBTO timendum de inimicis suis. Tunc^ secundum verbum viri Dei^ El&eduB in hostes irruit, eosque superavit, et regnum Brytanniae accepit^ sancteque et juste omnibus in commune bonus^ paupe- ribus et divitibus^ bonis et malis^ amicis et inimicis, secundum Evangelicum prseceptum. His et aliis quamplurimis virtutibus insignitus, postquam intellexit iinem vitsB sibi adesse, diu reg- nans, et bona confectus senectute, vocavit hunc euudem filium suum Eadwardum, et per eum transmisit Sancto Cuthberto duas armillas, et aureum thuribulum, monuitque eimi diligenter^ ut amaret Deum, et Sanctum Cuthbertum, et speraret in eis, sicut et ipse semper speravit, et adhuc maxime sperabat. Igitnr antequam Deus hunc fidelem Sibi regem de hac vita vocaret, addita simt qusedam prsedia ecclesise sancti Confessoris. Nam Ethred, supradictus abbas, emit a prsefato rege Guthred, et a Danorum exercitu, qui sibi sub eo terram diviserant, has villas, Seletun,* Horetun,* duas Geodene,* Holum,** Hotim,' Twilinga- tim,/ et eas Sancto Cuthberto contulit. Eodem quoque tempore bonus episcopus Eardulfus et abbas Eadred tulerunt corpus Sancti Cuthberti de Lindisfamensi insula, et cum eo erraverunt in terra, portantes illud de loco in locum, per septem annos ; et tandem pervenerunt ad fluvium qui vocatur Derunt-muthe,^ et illud ibi in navi posuerunt, ut sic per proximiun mare in Hybemiam transveherent. Tunc omnis populus ejus, qui eum diu erat secutus, dolens quod eripiebatur pius eorum patronus, stans in littore, flebat et ululabat, eo quod et ipsi relinquebantur captivi, et captivus eorum abducebatur dominus. Tunc Deus magnum miraculum ostendit pro amore dilecti Sui Confessoris : Orta siquidem in mari horribili tempes- tate, maximse tres undae in navim ceciderunt, et statim, mirabile dictu, aqua ilia in sanguinem est conversa. Quo viso, episcopus et abbas ad pedes sancti viri ceciderunt, et, timore perterriti, ad littus quantocitius sunt reversi, et sanctum illud corpus ad Crecam detulerunt ; et ibi a bono abbate, nomine Geve, caritative excepti, quatuor mensibus manserunt ; et inde sanctum corpus ad Cunceceastre transtulerunt. Eo tempore obiit rex Elfredus, et Eardulfus episcopus. Time Eadwardus, diu sapienter a patre edoctus, in regnum successit, et illud sapienter rexit ; et Cutheardus episcopalem cathedram apud Cunceceastre accepit. Eodem tempore Cuthardus, episcopus fidelis, emit de pecunia * Monkhesleden. * Horden. ' The two Edens, Castle Eden and Little Eden. ' Huliun, in the parish of Hesleden. ' Hutton, in the same parish. ^ WiUington, in the parish of Brancepeth. ' Berwentmouth, at Workington, in Cumberland. Digiti zed by Google AUCTORE ANONYMO. 147 Sancti Cuthberti villam quae vocatur Ceddesfeld/ et quicquid ad earn pertinet, praeter quod tenebant tres homines, Aculf, Ethelbyriht, FritUaf. Super hoc tamen habuit episcopus sacam et soenam. Emit etiam idem episcopus de pecunia Sancti Cuthberti villam quae vocatur Bedlingtun, cum suis appenditiis, Nedertun/ Grubba,-' Twisle,* Cebbingtun,' Slice- bume,* Cammes.* Tempore ejusdem Eadwardi regis Tilred abbas de Hefresham villam quae vocatur lodene Australis*' emit. Cujus dimidiam partem dedit Sancto Cuthberto, ut esset frater in ejus monasterio; alteram apud Northam, ut ibi abbas esset. Eodem tempore Bernardus presbiter dedit villam suam, nomine Twinlingatun, Sancto Cuthberto, ut esset frater in ejus monasterio. His diebus Elfred filius Birihtulfinci, fugiens piratas, venit ultra montes^versus occidentem, et quaesivit mi- sericordiam Sancti Cuthberti et episcopi Cutheardi, ut prae- starent sibi aliquas terras. Tunc episcopus Cutheardus pro caritate Dei et amore Sancti Cuthberti, praeetitit illi has villas, Esingtun, Seletun, Thorep,!* Horedene, lodene, duas Sceottun,* lodene Australem, Holum, Hotun, Twinlingtuu, Billingham, cum suis appenditiis, Scurufatun. Has omnes villas, sicut dixi, praestitit episcopus Elfredo, ut sibi et congregationi fidelis esset, et de his plenum servitium redderet. Quod et fideliter fecit, donee Regenwaldus rex venit cum magna multitudine navium, occupavitque terram Aldredi filii Eadulfi,*" qui erat dilectus regi Eadwhardo, sicut et pater suus Eadulfus dilectus fuit regi Elfredo. Fugatus igitur Eldredus in Scottiam ivit, Constantini regis auxilium quaesivit, ilium contra Regenwaldum regem apud Corebricge in praelium adduxit. In quo praelio, nescio quo peccato agente, paganus rex vicit, Constantinum fugavit^ Scottos fudit, Elfredum Sancti Cuthberti fidelem, et omnes meliores Anglos interfecit, praeter Ealdredum, et fratrem ejus Uhtred. Quibus fugatis et tota terra superata, divisit villas Sancti Cuthberti, et alteram partem versus austrum dedit cuidam * This should he Seggefeld (hodie Scdgefield), according to Leland. ' Netherton, in the parish of Bedlington. / This name ii written Gurh' in Leland (ColUdanea, li., p. 878). Oubeon, in the parish of Morpeth. * Twizle also in the parish of Morpeth : all the rest are in the parish of Bedlington. ' Choppington. The Cambridge MS. has Bedbington. " Sleekbum. " Camboise ; written Oommer in the Cambridge MS. Cammes in Leland, which accords with the vulgar pronunciation of the name at this day. * Castle Eden. P Th©rp, in the parish of Hesleden. In the Camb. MS. it is written Worew. V Seaton. Scurufatun below is Sheraton, in the parish of Hesleden. " The death of Eadulf, or Adulf, duke of Bamburgh, is recorded by Ethelward A.D. 912. The scene of Ealred's defeat is placed by the Ckronieon Pictorum at Tyne-Moore, hodie Corbridge-Fell. l2 Digiti zed by Google 148 HISTORIA DE S. CUTHBERTO potenti militi suo qui vocabatur Scula^ a villa quae vocatur lodene, usque ad Billingham. Alteram vero partem dedit cuidam qui vocabatur Onalaf ball^ a lodene^ usque ad fiuvium Weorram. Et hie filius diaboli inimicus fuit, quibuseunque modis potuit, Deo et Sancto Cuthberto. Quadam itaque die, cum, plenus immuudo spiritu, cum furore intrasset ecclesiam beati Confessoris, adstante episcopo Cuthheardo et tota con- gregatione, " Quid/' inquit, '' in me potest homo iste mortuus "Cuthbertus, cujus minse quotidie opponuntur? Juro per " Deos meos potentes, Thor et Othan, quod ab hac bora inimi- "cissimus ero omnibus vobis/' Cumque episcopus et tota congregatio genua flecterent ante Deum et Sanctum Cuth- bertum, et barum minarum vindictam, sicut scriptum est, Mihi vindicta, et Ego retribuam/ ab eis expeterent, conversus ille filius diaboli cum magna superbia et indignatione voluit egredi. Sed cum alterum pedem posuisset jam extra limen, sensit quasi ferrum in altero pede sibi altius infixum. Quo dolore diaboli- cum ejus cor transfigente, corruit, suamque peccatricem animam diabolus in infemum trusit. Sanctus vero Cuthbertus, sicut justum erat, terram suam recepit. Tempore supradicti Eadwardi regis, dedit Wulfheardus filius Hwetreddinci' Sancto Cuthberto villara quae vocatur Bynnewalle. Eodem tempore Edred filius Rixinci equitavit versus occidentem ultra montes, et interfecit Eardulfiim prin- cipem, ej usque uxorem rapuit, contra pacem et voluntatem populi, et ad patrocinium Sancti Cuthberti confugit. Et ibi tribus annis mansit, cum pace colens terram sibi a Cuthardo episcopo et a congregatione prsestitam ; a Cunceceastre, usque ad Dyrwente fluvium, et inde usque ad Werram versus austrum, et inde usque ad viam quae vocatur Deorestrete in occidentali et australi parte, et villam super Tese, quae vocatur Geagenforda, et quicquid ad cam pertinet. Hanc terram idem Edred cum fidelitate Sancti Cuthberti tenuit, et censum fideliter reddidit, donee supradictus Regenwaldus rex, congregato iterum exercitu, apud Corebrygce pugnavit, ipsumque Edred, et maximam An- glorum multitudinem interfecit ; et, victor effectus, totam illam terram quam Edred tenuerat Sancto Cuthberto abstulit, et dedit Esbrido filio Edred, et fratri suo Eltano comiti, qui in hoc praelio robusti bellatores fiierunt. Tandem ipse maledictus rex cum filiis et amicis suis periit, nihilque de his quae Sancto Con- fessori abstulerat secum praeter peccatum tulit. Eo tempore Eadwardus rex, plenus dierum et confectus • Heb. X. 30. ' The Cambridge MS. reads Hwseorddinci. Bynnewalle is probably Benwell on the Tyne. Digiti zed by Google AUCTORE ANONYxMO. 149 bona senectute, filium suum Ethelstanum vocavit, eique regnum suum tradidit^ et ut Sanctum Cuthbertum diligeret, et supra omnes Sanctos honoraret^ diligenter inculcavit; notificans ei qualiter patri suo regi Elfredo in paupertate et in exilio miseri- corditer subvenisset; et qualiter eura contra omnes hostes viriliter juvisset; et quomodo sibimetipsi in omnibus necessi- tatibus suis evidentissime promptissimus semper adjutor fuisset. Qua ammonitione facta feliciter obiit. Igitur Ethelstanus rex magnum exercitum de australi parte eduxit^ et versus aquilonarem plagam in Scottiam ilium secum trahens ad oratorium Sancti Cuthberti divertit, eique regia munera dedit^ et inde hoc subscriptum testamentum composuit, et ad caput Sancti Cuthberti posuit." In nomine Domini nostri Jhesu Christi. Ego Ethelstanus rex do Sancto Cuthberto hunc textum Evangeliorum,^ ij casulas, etj albam, etj stolam cum manipulo, etj cingulum, et iij alt oris cooperimenta, etj calicem argenteum, et ijpatenas, alteram auro paratam, alteram Grceco opere fabrefactam, et J turribulum argenteum, et j crucem auro et ebore artificiose paratam, et j regium pilleum auro textum, et ij tabulas auro et argento fabre- fact as, et ij candelabra argentea auro par at a, etj missale, et ij Evangeliorum textus auro et argento omatos, et j Sancti Cuth^ berti Vitam metrice et prosaice scriptam,^ et vij pallia, et iij cortinas, et iij tapetia, et ij coppas argenteas cum cooperculis, et iiij magnas campanas, et iij cornua auro et argento fabref acta, et ij vexilla, et j lanceam, et ij armillas aureas, et meam villam dilectam' Wiremuthe Australem cum suis appendentiis, id est, Westun,^ Uffertun,* Sylcesumrthe,'^ duos Reofhoppas} Byrdene,^ Seham, Setun,"^ Daltun, Daldene, Heseldene.* Hac omnia do " At the beginning of this deed, in the Cambridge MS., is the rubric, Carta regis Ethelttani. There is a copy of this charter-will in MS. Cotton, Claudius D. iv., 21-2, a MS. of the fifteenth century. It occurs also at p. 93 b of the same MS., and is said to be taken ** Ex libro Prions ; et concordat cum libro magni altaris." The passage relating to Edmund is said to be " Ex libro magni altaris." Neither it, nor the will of Athelstan, is in the Liber Yitse, and some other book is no doubt meant. The variations between the Cottonian MS. and our text are trifling. ' This book was in the Cottonian Library, Otho 6. ix, and was most unfor- tunately destroyed in the fire. • No doubt, the Life by Beda. ' Dileetam ought probably to be dietam. 9 The Cambridge MS. has Wertun. Westoe, near South Shields, is the place meant. ' Offerton, in the parish of Houghton-le-Spring. ■ SiUcsworth, in the parish of Bishop-Wearmouth. * Byhope, in the same parish. ' Burdon, in the same parish. * S^ham and Seaton, in the |^rish of Seaham. ' Dalton, Dalden, and Cold Hesleden, in the parish of Dalton. In the Cottonian MS. ^ese places are as follows: Wermuthe Australem, Westun, Wffertun, Silceswurthe, duas Beofhoppas, Byrdene, Saetone, Daltone, Baldenej Hesildene. Digiti zed by Google 150 HISTORIA DE S. CUTHBERTO 8ub Dei et Sancti Cuihberti teatimonio, ut si quis inde aliquid absttderit, damnetur in die Judicii cum Juda tradiiore, et iru- datur in ignem tjetemum, qui paraius est diabolo et angelis ejus/ Implevit etiam prsedictas coppas pecimia optima^ et^ jussu ipsius^ obtulit totus exercitus ejus Sancto Cuthberto xij hundred, et eo ampliuB. Fratrem vero suum Eadmundum de sanetitate et fideli patrocinio sancti Confessoris diligenter prius edoctum frateme commonuit, ut si quid sinistri sibi in hac expeditione eveniret, corpus suum Sancto Cuthberto referret, et ei illud in die judicii Deo reprsesentandum commendaret. Post hsec abiit, feliciter pugnavit, prospere rediit, sapienter multis annis postea regnavit, tandem feliciter obiit. Eo defuncto, Eadmundus firater ejus in regnum successit, magniun rursus exercitum con- gregavit, et in Scottiam properavit. In eundo tamen ad ora- torium Sancti Cuthberti divertit, ante sepulcrum ejus genua flexit, preces fudit, se et suos Deo et sancto Confessori com- mendavit: exercitus sexaginta libras obtulit: ipse vero manu propria ij armillas aureas, et ij pallia Grseca supra sanctum corpus postdt: pacem vero et legem, quam unquam habuit, meliorem, omni terrae Sancti Cuthberti dedit, datam confir- mavit : et factus quasi alter Abraham, qui properans in hostes panem etvinum Melchisede(c) h obtulit, finita oratione,multotiens se et totum exercitum beato Confessori commendans, abiit.^ In nomine Dei Summi et Tndividua Trinitatis, Ego, Styr filius Uifi,^ impetravi a domino meo Ethelredo rege ut daret Sancto Cuthberto villam qua vocatur Dearthingtun, cum saca et socna ; et ego emi propria pecunia et dedi Sancto Cuthberto iiij carrucatas teme in Cingcesclife, et iiij in Cocertune, et iiij in Halhtune, et iij in Northmannabi, et ij in Ceattune, cum saca et socna, et ij in Lummalea;* sub testimonio Ethelredi regis et / Instead of '' H»o omnia do," the following words occur in the Cottonian MS. : " Has. villas, quas malorum malignitas ab ecclesia multo ante tempore abstulerat, reddo." The text at the end comes from St. Matt. xiv. 41. ' The Cambridge MS. ends here, and the Saxon Poem on Durham follows. The new matter which is now given is only to be found in the Oxford MS., in which the Poem does not appear at all. * Respecting Styr, the son of Ulf, see the next piece, De Ob^essione Dunelmi. * Dearthington, spelt by Symeon Deamington, is Darlington, in which parish are Cockerton and Newton. Cingcesclife is ConiscliflTe ; and Halhtune, Haughton- le-Skerne ; Ceathune is Seaton, in the parish of Stranton ; Northmannaby is Normanby, on the opposite side of the Tees ; and Lummalea is Lumle^, in the parish of Chester-le-street. Both Symeon ^Hist. Eccl. Dunelm., book iii., c. iv.) and the anonymous writer, De Episoopis Lmdisfamensibus, flrom which copious extracts are given by Leland (Collectanea, vol. i., pp. 366-386), notice the grant of Darlineton. Symeon says, " He added other lands, which are recorded else- where," clearly referring to the work before us. Leland*s authority mentions the loci^ties of the othter lauds except Lumley, which he omits. Digiti zed by Google AUCTORE ANONYMO. 151 Elfrici archiepiscopi Eboracensis, et Alduni episcopi Lindis- phamensis, et Alfwoldi abbaiis qui sub episcopo erai, et illorum omnium principum qui ea die in Eboraca civitate cum rege fue- runt. Quod si quis de his aliquid 'Sancti Confessoris abstukrit, recipiat hanc maledictionem in die judicii, Discedite a Me^ maledicti^ in ignem sdtemumJ Item Snaculf filius Cytel* dedit hanc terram Sancto Cuth- berto, Brydbyrig, Mordun^ et Socceburg, et Grisebi,' cnm saca et socna. Hffi sunt terrse quas Aldhun episcopus et tota congregatio Sancti Cuthberti prsestitit Ids tribus, Ethred eorle, et Northman eorle, et XJhtred eorle,*" Gegenford, Queomingtun, Sliddewesse^ Bereford, Stretford, Lyrtingtun, Marawuda^ Stantnn^ Stretlea, Cletlinga, Langadun^ Mortun, Persebrigce, Alclit ij, Copland^ Weardseatle, BynceaBtre, Cuthbertestun, Thiccelea, Ediscum^ Wudutun, Hunewic, Newatun, Healme.* Quicumque de his aliquid abstulerit Sancto Cuthberto pereat in die judicii. Item Cnut rex dedit Sancto Cuthberto** tempore Eadmundi episcopi^ sicut ipsemet tenuity cum saca et socna^ yillam quae vocatur Standropa cum suis appenditiis^ Cnapatun^ Scottun, Raby, Wacarfeld, Efenwuda^ Alclit, Luteringtun, Elledun, J St. Matt. XXV. 41. * Spelt Cykel both in Symeon and Leknd. ' Bradbury and Mordon are in the parish of Sedgefield : Socceburg is Sock- bum on the Tees. Grisebi is Girsby, on the Yorkshire side of the Tees, opposite Sockburn. The names oocur both m Symeon and in Leland's excerpts (p. 877). The latter adds Grisebridge. •* Leland has, Nomina terrarvm qucu episcopi Lindis. et Coneestren., tern' pore necesHtatis, ad temptte, oomitibu* Northumbr. prtBetahcmt, et vix unqtMm reee- perani. The names occur in the Durham copy of Symeon, but not in the C. C. MS. From both texts we learn that certain lands which had been given in pledge by bishop Aldune to the earls of the Northumbrians, were lost altogether to the church by the violence of their successors. Ethred and Northman nowhere occur as earls of Northumberland, nor are they so desCTibed in our text. They were probably Banes, who exercised authority during the usurpation of Sweyn, to whom earl TJchtred refused his allegiance, as we know their country- man Trie did under Cnut. « The above manors lie as follows : — Stretford, or Startforth, Lartington, and Cotherston (Cuthbertestun), on the south of the Tees ; Worsall (Weardseatle), on the same side, but much lower down. All the rest are in Durham. Gainford (Geganford), Cleatlam (Cletlingha), Langton (Langadun), Morton, and Fierce- bridge are in Gainford parish : Marwood (Marawuda), Stainton, and Streatlam, in the chapelry of Barnard Castle : Sledwitch (Sliddewesse), in the chapelry of Whorlton : Barford (Bereford) is on the Yorkshire side of the Tees, opposite to Gainford. Queomington is Quarrington, in the parish of Kelloe. All the rest are in Auckland and its dependent chapelries : the two Aucklands (Alclit), Bin- chester, Thickley, Hun wick, Helmington, Newton-Cap, Witton-le-Wear (Wu- duton), Escomb (Ediscum), and Copeland in West Auckland township. • The particulars of both Cnut's grants are given both by Symeon and in Leland. Digiti zed by Google 152 HISTORIA D£ S. CUTHBERTO AUCTORE ANONYMO. lugeltun^ Tbiccelea et Middeltun.' Quisquis aliquid de his a Sancto Cuthberto averterit, avertatur Deus ab illo. Item Cnut rex dedit Sancto Cuthberto tempore Eadmundi episcopi Brom- tim cum saea et soena. Hoc est Dei et Sancti Cuthberti miraculimi^ valde animad- vertendtim et magnificandum^ quod aliquando Scotti cum innu^ merabili multitudine Tuidam fluvium transierunt^ et terram Sancti Cuthberti vastaverunt, et Lindisfamense monasterium^ nimquam prius violatum^ spoliaverunt. Quo audito^ Guthreth rex pro vindicta sancti Confessoris illuc parva admodum mann properavit, eisque jam extrema parte diei in loco qui dicitur Mundingedene^ occurrit. Et ideo bellum non est inceptum. Nocte vero subsecuta cimi rex Guthred multum perterritus et anxiatus eo quod ipse parvissimum^ hostes vero^ qui jam in manibus erant^ maximum haberent exercitum^ et sic nee pugnare nee posset fugere^ prse nimia et varia cura obdormisset^ ecce I miles Christi Cuthbertus ei manifeste apparuit et nimis exani- matum his verbis animavit. '' Ne timeas," inquit, " quia ego *' tecum sum^ neque dif&das paucitati militum^ qida hostes mei '' adhuc vivi jam coram Deo simt mortui, nee poterunt tibi re- '^ sistere qui pacem Dei et meam non timuerunt violare. Facto " mane^ surge velociter, irrue in eos confidenter, quia mox in '' primo conflictu terra aperietur et vivos in infemum demittet/' His dictis abscessit^ rex vero evigilavit. Exiliens itaque exer- citum convocavit, omnia hsec omnibus publice narravit, moxque facto mane in hostes irruit ; sed, secundum viri Dei verbum, eos mox in primo conflictu vivos, terra dehiscente absorptps, non invenit, renovato ibi mirabiliter antiquo miraculo, quando Aperta est terra et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abyron.' f Staindrop, Shotton, Baby, Wackerfield and Ingleton in Staindrop parish, as also is *' Cnapatun," which Hutchinson identifies with Snotterton, or which may be Eeverston. The remainder are in Auckland parish, viz. : Auckland, Eldon, Thickley, Middleton, Lutterington, and Evenwood. The two last are in the ohapelry of St. Helen's. Bromtun, which occurs two lines lower, is Brompton, near Northallerton. V Until the discovery of the Bodleian MS., the Translatio Cuthberti was our earliest authority for this miracle. The MS. in question carries us back at least one hundred years, firom the twelfth century to the eleventh. The writer has fallen into a strange mistake, in describing the monastery of Lindisfame as inviolate in the reign of Guthred. It was destroyed and abandoned seven years before his accession, and this was the second violation which it had suffered. Symeon mentions l^e miracle, but refers for particulars to a known authority, either the present work or the Translatio Sancti Cuthberti. ' In another MS., from which Leland has made extracts (Collectanea, vol. i., p. 329), Mundingdene is said to be one mile south of Norham. See the account of this miracle in the Translatio Cuthberti in the present volume. • Psalm cvi. 17. Digiti zed by Google CARMEN D£ SITU DUNELMI. 153 DE SITU DUNELMI, £T DE SANCTORUM RELIQUIIS QUiB IBIDEM CONTINENTUR CARMEN C0MP08ITUM.' Is %eos bnrch breome geond Breotenrice steppa gesta^olad, stanas jmbntan wnndrom gewjexen. Weor ytnbeorna^ ea y^um stronge, "j ^erinne wona^ feola fisca kjn on floda gemonge. •j ^aer gewexeu is wuda, waBstem micel. winna^ in ^em wycum wilda deor monige in deope dalum, deora ungerum. Is in ^ere byri eac beamnm gecy^ed Ve arfesta eadig Cu^H^erch, *j ^es clene cyninges heofiid Osnualdes, Engle [h]leo, "j Aidan biscop, Eadberch -j Eadfri^ -j «ele gef^res. Is ^erinne mid heom -j [^l^elwold biscop *j breoma bocera Beda ^ Boisil abbot, ^e clene Cu^Jberte on geche^e lerde lustun, "j he his lara wel genom. Eardrffi^ -j ^em eadige inne ^em minstre nnarimeda reh'qnia. ^e monia wnndrara gewur^ad, ^es ^e writ seoge^ mi^a %ene drihnes wer, domes bide^. ' The only known copy in MS. of this poem is in the Public Library at Cambridge, where it follows the Historia S. Cuthberti, of which, however, it is no part. It is referred to by Symeon in his History of the Church of Durham, iii., cap. vii. The poem has been printed by the learned Hickes in his Thesaurus, Oramm. Anglo-Sax., pp. 178-9, trom a MS. in the Cottonian Library, which was most unfortunately destroyed in the fire. It may also be seen in Wright's Beliijq. Antiquse, i., 159, and in the Preface to the Lindisforne Gospels, ed. Warmg, pp. zzxii, xxxiii. Digiti zed by Google 154 DE OBSESSIONE DUNBLMI [SIMEON] DE OBSESSIONE DUNELMI, ET DE PROBITATE UCHTREDI COMITIS^ [eT DE COMITIBUS QUI EI SUCCESSERUNT.]* Anno ab incarnatione Domini Dcccc.lxix/ regnante rege Anglo- rum iEthelredo, Malcolmus rex Scottorum, filius Kynedi regis, congregato totius Scotise exercitu, provinciam Northanhumbro- rum caedibus et incendiis devastans, Dunelmum obsidione cir- eumdedit. Quo tempore Alduno episcopatum ibidem regente, Waltheof, qui comes fuerat Northanimbrorum, sese in Beebban- bure incluserat. Fuerat enim nimise senectutis, ideoque in hostes nihil virtutis facere poterat. Cujus filio, scilicet Uctb- redo, magnse strenuitatis juveni et nulitise aptissimo, filiam suam nomine Ecgfridam, Aidunus episcopus dederat uxorem, et has villas de terris ecclesiae Sancti Cuthberti, scilicet, Bermetun, Skimingheim, Eltim, Carltun, Heaclif, Heseldene"' cum ea sub ilia conditione donavit, ut ejus filiam, quamdiu viveret in con- jugio, cum honore semper servaret. Videns juvenis prsefatus terram ab hostibus devastatam, et Dimelmum obsidione circum- " The words within brackets are additions to the original text, probably by archbishop Parker. " This date is corrupt ; the foundations of Durham were not laid till nearly thirty years kter. Ethelred did not succeed to the crown of England tiU A.D. 978, nor Malcolm to that of Scotland till 1003 : Aldune's episcopacy did not commence till a.d. 990. The year 969 is probably written in mistake for 999. Even that date was four years before Malcolm's acc^on to the Scottish throne, but he was already king of Cumbria, and tanist of Scotland, in which capacity he probably commanded the forces of the latter kingdom at the siege of Durham. It IS remarkable that we find no notice of this siege in Symeon's History of the Church of Durham. In that work Uchtred is mentioned as earl of Northum- berland as early as a.d. 997, when he assisted the bishop in clearing the site of his future city. Probably the title by which he was afterwards known is given him for distinction's sake by anticipation ; as the foundation of l^e city must at all events have preceded the date of the siege, when the earldom was still held by the aged Waltheof. * JBarmton and Skeminghara, in the parish of Haughton-le-Skeme ; Elton, near Stockton ; Carleton, in the parish of Eedmarshall ; Aycliffe, near Darlington ; And Monk-Hesleden. Digiti zed by Google AUCTO&B ANONTMO. 155 datam^ et contra hoc patrem suum nihil agere^ adunato exercitu NorthTmbroram et Eboracensium non parva manu^ Scottorum multitudinem pane totam interfecit^ ipso rege vix per fugam cum paucis evadente. Interfectorum vero capita elegantiora^ crinibus^ sicut tunc temporis mos erat^ perplexis^ fecit Dunel- mum transportari^ eaque a quatuor mulieribus perlota per cir- cuitum murorum in stipitibus prsefigi ; mulieribus autem qu» ea laverant mercedem dederant vaccas^ singulis singulas. His auditis^ rex ^thelredus^ vocato ad se juvene prsefato^ yivente adhuc patre Waltheof^ pro merito suse strenuitatis et bello quod tam viriliter peregerat, dedit ei comitatum patris sui, adjimgens etiam Eboracensium comitatum. Reversus autem Ucthredus domum filiam Alduni episcopi dimisit; et quia cam contra hoc quod promiserat et juraverat abjecit, pater puellse^ videlicet episcopus^ terras supradictas ecdesise quas cum ea donaverat ab Ucthredo recepit. Dimissa^ sicut dictum est^ episcopi filia^ Ucthredus, civis divitis, nomine Styr filii Vlf/ filiam, nomine Sigen, duxit uxorem, quam pater suns ideo ei dedit ut Tur- brandum sibi inimicissimum interficeret. Postea vero iUo, scilicet Vcthredo, proficiente magis et magis in re militari, rex iEthelredus filiam suam Elfgivam ei copulavit uxorem. Ex qua habuit filiam Aldgitham, quam pater in conjugium dedit Mal- dredo filio Crinan tein, ex qua Maldredus Cospatricum patrem Dolphini et Walteofi, et Cospatrici. Filiam autem Alduni epis- copi quam comes Ycthredus dimiserat, quidam tein in Euervic- shire, Kilvert filius Ligulfi, accepit uxorem, de qua genuit filiam nomine Sigridam, quam accepit uxorem ArkU filius Ecgfiidse, ex qua genuit filium nomine Cospatricum. Qui Cospatricus accepit uxorem filiam Dolfini filii Torfini, de qua genuit Cos- patricum, qui nuper debuerat pugnare contra Walteof filium Eilsi. Kylvert filius Ligulfi dimisit filiam Alduni episcopi, scilicet Ecgfridam, quam episcopus pater ejus jussit statim Dunelmum venire. Quae, patris sui jussis obtemperans, cum Bermetun, et Skimingheim, et Eltun, quas in propria manu habebat, rediit, et ecclesise et episcopo suas proprias terras secum reddit, et postea velamen accepit, quod et bene servavit usque ad extremum sui diem ; et, sepulta in coemiterio Dunel- mensi, diem retributionis expectat. Ut autem de morte Vcthredi comitis dicatur aliquid, paulu- lum ad superiora redeundum est. Swein rex Danorum, fngato in Normanniam rege Anglorum Ethelredo, regnum ipsius in- vasit. Sed post breve tempus illo mortuo, rex Ethelredus in ' Styr, the son of Ulf, occurs as a benefactor of the church of St. Cuthbert, to which he gave the manor of Darlington, with its appurtenances, and other lands (Hist. Dunelm., iii., 6). The deed of gilt is printed in this ydume, pp. 150-1. Digitized by Google 156 D£ OBSESSIONE DUNELMI regnum suum rediit^ copulata sibi in conjugium Emma Ricardi comitis Normannorum (ilia. Post aliquantulum temporis Cnut filius supradicti regis Danorum Swein^ cum infinita multitudine vemens in Angliam regnaturus^ ad supradictum Comitem misit Vcthredum^ rogans^ ut ad suum auxilium contra regem iEthel- redum cum omnibus quos posset sibi occurreret, totum honorem suum et multo majorem sub ipso habiturus si eum adjuvaret. Erat enim idem Comes magnse potentise^ utpote comitatum Eboracensium et Northanhymbrorum habens. At ille, nullo modo id facere volens^ respondit^ pessimi hominis esse talia contra dominum et generum suum facere. "Nullius rei *' gratia/' inquit^ " hoc agere volo, quia nee debeo ; ^thebredo '' regi quamdiu yixerit fidem servabo. Est enim dominus mens " et socer, cujus dono divitias et honores satis habeo. Illius *' traditor nunquam ero/' Itaque Cnut nullum de Vcthredo auxilium habuit. Defuncto autem rege ^thelredo^ cum totius Anglise regnum Cnut arripuisset^ ad prsedictum Comitem misit^ praecipiens ut ad se sicut ad dominum suum veniret. Ille, accepta securitate eundi et redeundi, perrexit. Die statuto cum intrasset ad regem de pace locuturus, per insidias cujusdam potentis nomine Turebrant cognomento Hold, milites regis qui post velum extensum per transversum domus absconditi fuerant, subito prosUientes loricati, in Wibeal, comitem cum suis xl viris principalibus qui secum intraverant obtruncavenmt. Quo occiso, frater ipsius Eadulf, cognomento Cudel, ignavus valde et timidus, ei successit in comitatum. Timens autem ne Scotti mortem suorum quos frater ejus, ut supradictum est, occiderat, in se vindicarent, totum Lodoneium ob satisfactionem et firmam concordiam eis donavit. Hoc modo Lodoneium adjectum est regno Scottorum. Sed Eadulfo post modicum mortuo, Aldredus, quem praedictus comes Vcthredus genuerat ex Ecgfrida Alduni episcopi filia, de qua supradictum est, solius Northumbrise comi- tatum suscepit, patrisque sui interfectorem interfecit Ture- brandum. Hujus Turebrandi filius Carl et Aldredus comes gravibus exagitati calumniis, dum bine et inde utrinque insidia- rentur, tandem amicorum instantia reducti in concordiam, altema sese satisfactione mediantibus amicis placabant: atque adeo in amorem alterutrum sunt adunati, ut fratres adjurati Bomam simul tenderent. Sed diutina maris tempestate im- pediti, coeptum iter relinquentes domum sunt reversi. Carl magnifice satis et accurate Comitem suscepit in domum suam, sed post exhibita convivia dum eum nihil mali suspicantem quasi honoris gratia deduceret, in silva quae Risewde vocatur interfecit, ubi usque iodic locum occisionis ejus parvula de lapide crux ostendit. Interjecto tempore nepos Aldredi comitis Digiti zed by Google AUCTORE ANONYMO. 157 comes Waltheof^ erat enim filius filise illius^ missa multa juvenum manu^ avi sui interfectionem gravissima clade vindi- cavit. Erant namque filii Carl convivantes simul in domo fratris sui majoris in Seteringetun non longe ab Eboraco ; quos inopinate qui missi fuerant prseoccupantes sseva clade simul peremerunt, prseter Cnutonem, cui pro insita iUi bonitate vitam permiserunt. Sumerlede, qui usque hodie superest, ibi non aderat. Deletis filiis et nepotibus Carli reversi sunt, multa in variis speciebus spolia reportantes. Sed ut ad superiora redeat stilus. Comes Aldredus genuit quinque filias, quarum tres eodem nomine iElfledse vocabantur, quarta Aldgitha, quinta ^theldritha nominabatur. Ex una ^Ifledarum Siwardus comes genuit comitem Waltheofum. Et cum ipsa jElfleda esset comitissa, quoniam erat filia Aldredi comitis, et ipse filius Vcthredi comitis et filiae Alduni episcopi, acclamavit ipsa jure haereditario has supradictas terras, Berne- tun, (S)kymingeim, Eltun, Carltun, Heaclif, Heseldene, quas comes Siwardus, maritus suus, ei donavit, et filio suo Waltheofo comitatum Northymbrorum dedit, sicut ipsius Waltheofi avus, scilicet comes Alcbredus, habuerat. Mortuo Siwardo comite et comitissa ^Elfleda filia Aldredi comitis, werra surgente, terrse illae vastatse sunt. Post multum tempus Arkil filius Ecgfridae, de quo supra dictum est, qui acceperat uxorem Sigridam filiam Kilverti, et Ecgfridse filiae Alduni episcopi, sibi arripuit illas terras jam vastatas et inbabitayit. Uxor vero illius Sigrida moriens, dedit Heseldene Sancto Cuthberto, et Heaclif, et Carl- tun, quas adhuc ecclesia possidet. Arkil filius Pridegisti, et Eadulf comes, Arkil filius Ecgfrith, hi tres habuerunt Sigridam. Postea Willelmo rege veniente in Angliam, ipse Arkillus fugiens exul factus est. Sicque iterum terra ipsa vastata remansit. His ita peractis, quidam tein in Eoverwicschire, nomine Orm, filius Gamellonis, accepit uxorem unam ex quinque filiabus Aldredi comitis, ^theldritham, ex qua genuit filiam nomine Ecgfridam, ex qua Eilsi de Teise genuit Waltbeof, et duos ejus fratres, et Edam sororem eorum. Et quia ilia Ecgfirida erat de genere Aldredi comitis, et filiae Alduni episcopi, haereditario jure ipsa Ecgfrida cum marito suo Eilsi arripuit Bermetun et Skimingeim. Digiti zed by Google 158 HISTORIA TRAN8LATI0NUM HISTORIA TRANSLATIONUM SANCTI CUTHBERTI AUCTORE ANONYMO.y I. Quomodo in peregrini habitu a vninistro Elfredi panem divisum Cuthbertus accepit, qui postea integer inventus est, et quo- modo idem Elfredus ipso adjuvante rex effectus est.* Dbus Omnipotens, juste misericors, misericorditerque Justus, gentem Anglorum dum pro suis multiplicibus offensis flagellare disponeret, paganarum gentium^ Presonum videlicet atque Danorum, immanitatem illi permisit dominari. Istae igitur gentes, Vbba duce Frisonum et Halfdene rege Danorum agen- tibus, in Britanniam, quae nunc Anglia dicitur, venientes, in tres turmas mox divisse, tribus in partibus terram pervaserunt. Nam Eboracae civitatis msenia, una ex his restauravit, regionem- que in circuitu incolens ibidem pausavit. At vero reliquae duse, midto ab haC ferociores, regnum Merciorum terramque Australium Saxonum mox occupabant, omniaque incendiis, rapinis, atque homicidiis, quaquaversum exterminantes Divina 9 The first seventeen sections, and a portion of the eighteenth, are tran- scrihed flrom MS. Cotton, Nero A. ii. The latter part of section xyiii, which is wanting in that authority, waa copied from MS. Harl., 1924 ; and the two MSS. were eclated throughout. A very minute collation was then made by Mr. Baine of the text so obtained, with MS. Xaud 491 in the Bodleian Librarv, which was found to be superior in accuracy to the others, and has been followed throughout, but the differences are chiefly verbal. Mr. Eaine also examined three other MSS. in the Bodleian ; Digby 59, Fairf&x 6, and Bodley 514; also Cotton MS. Titus A. ii., and Arundel &2, respecting all which see Preface. In the MSS. are two chapters of miracles taken from Beda's Ecclesiastical History, book iv., c. xxxi., xxxii., which it has not been thought necessary to reprint. ' This section is derived from the Historia de Sanoto Cuthberto at pp. 144-5 in the present volimie. The same story is very briefly told by Symeon (Hist. Ecc. Dunelm., c. xxv.), and is repeated by Malmesbury (1. ii., c. iv). Symeon adds, " Quoniam alibi plane per ordinero scriptum habetur, hie non esse repetendum." • Adhuc, MS. Harl. Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 159 seque ut humona^ contagione barbarica contaminabant. Quanti tunc ab eis nobUes et prseclari sacerdotes circa ipsa^ quibus Dominici corporis et sanguinis sacrosancta mysteria confece- rant, altaria trucidabantur, ut propheticum illud recte tunc compleretur, quod dicit, Effudeirunt aanguinem ipsorum tan^ quam aquam in circuitu Jerusalem, et illud, Incenderunt igni sanctuarium tuum, in terra polluerunt tabemaculum nominis tut} Videres tunc virgines rapi, matronalia jura solvi, infantes ab ipsis matrum uberibus avukos, ad terram alios elidi, per pedes alios suspendi, inter manus barbarorum alios discerpi ; postremo neque sexui, neque setati, nee uUi quoque gradui, a tarn crudelibus parci. Nee sic tamen bestialis ilia crudelitas satiari potuit, nisi omnes etiam regii generis, per quos suse ditioni aliquod timebat periculum, extinxisset ; unde illius tem- pestatis rabiem solus ex omni regio semine pater primi Eaduuardi regis Elfredus vix effiigit. Hie, ne simili plec- teretur sententia, tres, quibus ilia debacchari permissa est bar- baries, annos, maxima cum penuria in Glestigiensibus latitabat paludibus. Sed Dei dementia barbarorum illam immanitatem, cum jam cessare suosque post flagella recreare solita miseratione sua judicasset, contigit eumdem Elfredum, cseteris omnibus piscatum missis, solum cum sola conjuge unoque familiari ministro domi resedisse. Aderat interim per^rino habitu quidam, obnixeque petebat elemosinse compendium, quo {Bxxn& suae extingueret incendium; cui mox ipse vidtu animoque Isetissimus sine mora petenti cibum ut daret ministro prsecepit. A quo cum audisset, nihil sibi suisque omnibus ad dimmum remansisse victum, praeter panem unum et vini modicum, Isetior ex hoc eflfectus; '^Deo,'' inquit, "gratias. Qui me pauperem '^ Suum, et tarn longe a communi hominum habitatione sejunc- "timi per hunc Suum quoque pauperem visitare dignatur/' Et hsec dicens, utriusque medietatem erogari jubet hilanter, Apostolicum illud opere comprobans, Hilarem datorem diligit DeuB.^ Quo ille, qui pauper videbatur, accepto, "Domino,^' inquit, ^' tuo pro tantse compassionis affectu ssepius gratificare '^ ne differas ; spero enim, quia hanc illius beneficentiam larga *' caelestis misericordia uberius recompensabit/' Hsec dixerat ille ministro, hsecque suo minister refert domino. Sed mox ad cum ubi hunc dimiserat locum regressus, pauperem nus- quam, panem vero et vinum ita repperit integrum, ut prorsus nee sectionis aliquod videretur habere signum. Quod fSeu^tum ipse secum stupens, domino quoque suo festinus indicavit. Cigus miraculi novitate percepta, ipse pariter et uxor ejus non * Psalin Ixxix. 3; Ixxiv. 8. ' 2 Cor. ix. 7. Digitized by VjOOQ IC 160 HISTORIA TRANSLATIONUM minore mentis percelluntur stupore. Et quamvis curiose per- quirentes^ yiam^ qua ille venisset vel inde recessisset^ omnino non poteract investigare^ prsesertim quod locus ille aquis palus- tribus undique inclusus, non nisi cum navi valebat adiri. Interea, ubi nona diei hora venerat, hi, qui piscatum exierant^ tres naves piscibus onustas domum reduxerunt^ asserentes tantam sibi copiam piscandi non provenisse in totis tribus annis^ quibus illis deguerant in paludibus. Tantis itaque Dei beneficiis jocundati^ diem ilium solito laetiorem deducunt. Venit nox ; quisque^ post diumos labores quieturus^ suo se reponit in loco. Cumque alto sopore omnes opprimerentur, Elfredus in lecto recubat solus pervigil, labores suos quos barbaricse persecutionis timore pro- fugus sustinuit msesto secum corde retractans^ simulque de peregrino, ac inopinata piscium midtitudine quod hac die sibi evenerat admirans. Et^ ecce t lumen^ super omnem solis radium' splendidius subito refulgens totum in quo jacuit cubi- culum caelitus illustrat. Hac visione utpote insolita et tarn subita ipse perterritus, priores mox omnes obliviscitur curas^ et solum luminis illius fulgorem stupidus contuetur. Tunc quidam in ipso lumine, pontificaliter infulatus^ senior, nigro quidem capillo, sed vultu admodum venusto, processit^ textumque Evangeliorum auro gemmisque mirifice peromatum dextera prsetendens, stupentem ilium atque paventem sic dictis pro- mulcet amicis, '^Non te, dilecte mi Elfrede, subitus hie mei '^ adventus splendor perturbet ; non te barbarici furoris timor ^' diutius sollicitet ; Deus enim. Qui pauperum suorum gemitus '^ non spernit, jamjam tuis finem ponet laboribus. Ego tibi " deinceps quoque adjutor ero promptissimus/' His protinus ille confortatus affatibus, quis esset, quid appellaretur, aut quare venisset sibi ut panderet rogat obnixius. Tunc senior sub- ridens, " Ille,'^ inquit, '^ ego sum, cui tantae humanitatis con- '^ descensu cibum hodie dari jusseras; sed non tantum pro pane ^' et vino, qua milu dato delectabar, (sic) quantum pro interna ^' mentis tuse devotione congratulabar. Quod autem quid appellar interrogas, servum Dei Cuthbertum me pro certo nominari scias, ideoque hue modo veni ut per me familiarius instruaris qualiter a persecutionibus diu te afiSigentibus expediaris. "Ergo misericordiam et justitiam prsecipue diligas moneo, "eademque filios tuos servare prse omnibus semper doceto; " quoniam, me impetrante Deoque donante, totius Britannise 'Mmperium vobis concedetur disponendum. Si autem Deo " mihique fideles exstiteritis, me posthac ad conterendum robur " omne inimicorum inexpugnabile defensionis scutum habebitis. €t t< * Acts xxvi. 13. Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 161 " Quare nunc omnem tristitiae postpone torporem, atque cum '^ crastina primum aurora rutilaverit, ad pi*oximum naviga littus, " cornuque tuo tribus fortiter intona vicibus. Sicut enim cera '^ diffluit ab ignis calore, sic tuorum superbia inimicorum dis- " solvetur ab hujus tubae clangore. Sed quantum in majus ^' adversariorum dejicietur pertinacia, tantum ad ejusdem clan- '' goris auditionem tuorum erigetur amicorum audacia. Quod '^ enim piis misericordise caelestis ad exaltationis confert gloriam^ '^ hoc impiis jure permittit provenire ad dejectionis ingloriam. '^ Hujus quoque diei horam circiter nonam, de carioribus amicis " et melioribus, quingenti ad te convenient, omnes bene armati. "Et hoc signo credas, quod, septem transactis diebus, apud " montem Assandune totius terrse hujus concurret exercitus, te " velut regem suum in adversis simul et prosperis ubique sequi " paratissimus ; ubi cum hostibus dum conflixeris, triumphi " palma prociddubio coronaberis/^ Haec Sanctus ubi disseruit, mirantis ab ocnlis ipso cum lumine disparuit. Ule autem omnium, quae audierat, complendorum certissimus, illius se patrocinio commendabat attentius. Interea magnis expectata desideriis aurora exoritur. Ille, solito agilior, somno lectoque excutitur; et, ad littus usque perveniens, jussa quae nocte audierat nil moratus exequitur. Et his quid din immoramur ? Tubae ipsius clangorem inimici pariter et amici audiunt: illi nutu Divino pavore confusi, subito viribus enervantur: isti, caelitus exultatione perfusi, continuo virtutibus roborantur. Jam quoque die in nonam declinante horam, ipsi de quibus complendae promissionis signum planius caperet, amicorum cariores et raeliores quingenti omnes armis bene muniti ad ipsimi conveniunt. Quibus ille, noctumae visionis ordinem pandens, " Nunc,^' inquit, " quanta parentes nostri, qui omnes "jam interierunt, barbarorum tormenta pro suis nostrisque ''offensis justo Dei judicio pertulerint vidimus; et nos ipsi, " qui die noctuque ad similia per eosdem exquirimur, quomodo '^ nullum habeamus jam tutum Aigae locum, videmus, immo " miserabiliter profugi sustinemus. Unde rogo monitis Sancti " Cuthberti, defensoris nostri, attente obediamus, Deo sibique ' " fideles existamus, vitiorum voragines fiigiamus, atque vir- " tutum exercitia diligamus, sic profecto, et promissum cae- " lestis gratiae auxilium, et suae defensionis experiemur ubique " patrocinium/' Promissus igitur totius terrae exercitus cum rege suo eodem Elfredo ad praedictum montem praedicta die convenit ; nee minus ex adverso feralis ilia barbarorum turba, infinitae suae multitudini prioribusque confisa eventibus, accurrit velocius. Fit statim ad praeliandum convcntus, sed dispar pug- uantium eventus. Hinc enim Christianus quam salubre sit in M Digiti zed by Google 162 HISTORIA TRANSLATIONUM cselesti fidere auxilio comprobat interficiendo ; illinc Paganus quam detestabile sit humana prsesuraere superbia experitur cadendo. Hoc itaque praelio absque detrimento sui exercitus confecto, Elfredus totins Britanniae imperium obtinuit; et quoniam sancti Confessoris praecepta, quae susceperat in penuria^ memoriter servabat in curia, omnibus semper et ubique adver- santium praevaluit moliminibus. II. Quomodo, tempestate orta, tres undm which the text of this work in the Acta Sanctorum was taken. The portion wanting has been in part supplied in that and subsequent editions fh)m the corresponding text of Symeon, many pages being introduced which are not to be found in any MS. of the work. ^ This forms the concluding passage of the twQnty-sixth chapter of the History of the Church of Durham. The following senteuce occurs in chapter xxyiii. ef the same work, and is followed by the vision of Abbat Eadred, in which he receives directions firom St. Cuthbert as to the redemption of Guthred fW>m ^very, and placing him on the throne of Northumberland. Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 165 III. Quomodo paganus quidam, vocabulo Onalafbald, contra Dei con- fessorem injurias dixisaet, in ingressu ecclesue confixia in- terierit} Ordinatis deinde omnibus, atque decenter, utpote ad sedem episcopalem, compositis, regular! quoque sub disciplina qui*Deo coram sanctissimi confessoris Sui corpore jugiter servirent ibi- dem constitutis, episcopus ille supra memoratus Eardulfus senec- tute bona laborum prsemia suorum recepturus ab hac vita migra- vit. Nee multo post ipsius exeessum exacto tempore, Cuthardus et ipse, coram Deo et hominibus vita probabili commendatus ; omnium electione catbedram episcopalem ejus loco regendam suscepit. Quam quidem, quamvis laboriose (nam multas ssepe ac graves barbarorum sustinuit pervasiones et injurias) sancto taraen Cuthberto se specialiter vindicante atque evidenter adjuvante, doctrinis et exemplis strenue decoravit. Ipsius namque tempo- ribufl rex quidam paganus, nomine Reginwaldus, multa cum classe illis in partibus improvise applicuit, universosque meliores vel in bello stravit, vel extra patriam fugavit. Occupavit quo- que totam mox terram Sancti Cuthberti, villasque ipsius duobus suis militibus ad sseculum potentibus sequa divisione distribuit, quorum unus Scula vulgariter vocabatur, alter vero, secundum suae gentis proprietatem, Onalafbald appellabatur. AmbO cru- deles et barbari, ambo daemoniorum cultibus mancipati,ambo verse religionis et proprise salutis ignari, temporalis potentise nomen affectabant, atque ad interminabilis miserise lamenta aetemique cruciatus tormenta caeco corde festinabant. Talibus enim Sacra comminatur Scriptura dicens/' Potentes poienter tormenta patiun- tur"* Hi quamvis, ut diximus, ambo fuissent barbari et crudeles, ille tamen, quem posteriorem nominavimus, immaniorem multo atque crudeliorem, ac prorsus inhumanum, ad suam perniciem se omnibus exhibebat. Non sacrorum ordinum dignitas, non natalium nobilitas ferinum ejus animum ad cujusquam inclina* bat reverentiam, sed, tanquam indomabilis bellua, quo quemquam gradu digniorem vel genere considerat nobiliorem, eo contra hunc furorem exacuabat immaniorem. Hie dum multis saepe injuriis episcopum, ■ congregationem, atque populum Sancti Cuthberti molestaret, praediaque ad episcopum jure attinentia suae potestati pertinaciter usurparet, episcopus cum Deo volens * This miracle occurs in the Historia de Sancto Cuthberto and also in Symeou (Hist. Eccl. Dunelm., c. xxxi). ' Sap., vi., 7. Digiti zed by Google 166 HISTORIA TRAN8LATI0NUM lucrari, sedulo corripiebat, atque de suse profectu animae com- monebat^ dicens, "Tantum quseso pertinacis animi deponas rigo- '' rem, atque abdicate daemonum cultu tuum recognoscas Crea- " torem ; necnon et ab illicita rerum pervasione ecclesiasticarum ^' jam te cobibere non renuas. Nam si monita mea hsec sper- " nenda esse putaveris, sanctissimum Dei confessorem suas suo- " rumque injurias, per te totiens irrogatas^ cito ac graviter vin- "dicaturum esse non dubites/^ At ille, quamvis hominibus apparet vivus, occulto tamen Dei judicio jam mortuus, de cor- reptionis verbo quantmn poterat meliorari, tantum inde coeperat deteriorari. Dum enim hsec et hujusmodi ab episcopo frequen- tius audisset^ improbae mentis furia instigatus^ ecclesiam die qua- dam ingreditur, et, episcopo cum tota congregatione coram stante atque audiente, contumeliose proclamans in bsec verba extoUitur. " Quid hujus hominis mortui minas mihi quotidie objicitis ? Quid '' putatis contra me vobis valebit ipsius in quo speratis auxilium ? "Deonmi meorum omnipotentiam contestor, ipsorumque per " excellentem gloriam juro, quod tam ipsi mortuo quam vobis '' omnibus deinceps inimicissimus ero^ ut ex hoc aperte discatis, ^' quam nihil aut ipse aut vos mihi resistere valeatis/' Et, his dictis, cum maximse indignationis arrogantia pedem ut egrede- retur avertit. At episcopus omnesque simul fratres in terram mox prostrati, a Deo et dancto Confessore superbas illius minas annuUari multimi suspirando, et ubertim lacrimando flagitabant. Jam miser ille ad ostium venerat, jam alterum intra limen, alterum extra pedem posuerat, et ibi tanquam clavis per utrum- que pedem confixus nee egredi nee regredi valebat, sed immo- bilis prorsus ibi hserebat. Coepit quoque mox pallescere et contremiscere, oculisque sanguineis et torvis circumspicere, at- que diversis membrorum motibus dolorem quem intus perpetie- batur foras ostendere. Ubi autem, concurrente atque spectante populo innumerabili tam suorum quam Christianorum, ita diu- tius torquebatur, tandem horribiliter exclamans, beatissimi Con- fessoris sanctitatem palam confitebatur, sicque impiam suam animam eodem in loco reddere compellebatur. Sed hsec sera ipsius confessio, quamvis sibimet omnino nil prodesset^ aliis tamen, ipsis etiam Paganis, plurimum profuit ; qui, hoc exemplo conterriti, neque terras neque aliud quid quod ecclesise jure eompetebat^ quoquomodo idterius pervadere prsesumebant. Digiti zed by Google 8ANCTI CUTHBERTI. 167 IV. Quomodo Scotici, qui terram Sancti Outhberti et Lindisfamense monasterium pervaserant, subito teme hiatu absorpti sunt J Scriptum est, Ibunt Sancti de virtute in virtutem ; videbitur Deu8 deorum in Syon,^ Quod quia hie Deo dilectus CJonfessor in hac eamis infirmitate processu mentis sedulus agebat, ab ilia supema qua Deus deorum videtur specula miraculis nunc coruscando declarat. Nam quantum de virtute in virtutem eundo mente tunc proficiebat, tamen ascensu miraculorum pro- cedendo mirandis primoribus plus miranda nunc exhibet poste- riora. Mirandum namque et timendum est de barbari peremp- tione quod diximus, sed multo plus mirandum atque stupendum de repentina Scottorum dimersione quod dicemus. Temporibus itaque non multis postea transactis, gens Scottorum, coadunato innumerabili exercitu, fluvium Tuyda, qui terminus aquilonalis est' terras Sancti Cuthberti, transgreditur, omniaque homicidiis, incendiis atque rapinis depopulatur. Non gradui, non aetati, non sexui parcebat, sed velut pecudes pari cunctos et inaudita crudelitate prosternebat. Et, baec agens, nondum suam exsati- avit crudelitatem, quin inmo Lindisfamense monasterium, nul- lorum praesumptione antea temeratum, simili crudelitate pervasit. Haec tanti facinoris fama, postquam ad illius qui tunc rex extitit Guthredi aures pervenit, contra illos cum admodum parva manu festinavit; non enim congregari exercitum brevitas temporis permittebat. Occurrit utique illis in loco qui Anglorum lingua Mundingedene usque ad praesens nuncupatur. Sed quoniam incumbentis tenebrae noctis obstabant, venerat enim illuc vespe- rascente jam die ; bello eos aggredi continuo non potuit, verum ut summo mane imparatos ocfcuparet disposuit. Sed nee con- silium ejus ipsos latuit, ideoque semper parati existentes, ipsum, si etiam ab eis declinare temptasset, quia paucos eum habere se autem plurimos esse considerabant, insequi cogitabant. Cum vero rex tantum conspexisset exercitum, et non solum resistere, sed etiam insequi paratum attendisset, nimio timore soUicita- batur eo quod nee ad pugnandum vires habebat, et ab eis fagere pudor et locus prohibebat. Talibus ergo tantisque curarum aestibus variarum molestatus, prae nimietate angustiarum somno praegravatur. Et ecce ! egregius Christi miles Cuthbertus mani* i This miracle is recorded at the end of the Historia de Sancto Cuthberto. Symeon adverts to it very briefly at the end of chapter xxviii. of the History of the Church of Durham, adding, ''Qualiter autem gestum sit alibi constat essQ soriptimi." Psalm Ixxxiii. 8. ' Australis erat. MS. Harl. Digitized by Google 168 HISTORIA TRANSLATIONUM festa visione illi astitit, verbisque consolatoriis exanimatum coa- fortavit, ita exorsus. '^ Quid tanto maceraris timore ? Ne dif- '^fidas tuorum paucitati militum cum Dei meumque habeas '^ auxilium ; Deo enim nequaquam est impossibile sive in multds '^ sive in paucis salvare. Hostes quippe tuos^ magis autem meos, ^' quia pacem meam^ nee a Paganis prius yiolatam^ temerare non '^ formidabant^ in sua nunc multitudine gloriantes coram te in " brevi ut lutum platearum delebo. Nam quamvis hominibus ^' adhuc vivi appareant^ in conspectu Dei omnes mortui sunt " computati^ unde tuis ut sine mora sint parati prsBcipere ma- '^ tures, ut, cum aurora diei primum exoritur, facto impetu super " eos irruas, quoniam in primo congressu terra dehiscente, in '^ baratrum vivi corruent, et sine tuorum detrimento ipsi omnes ^'simul disperient/' Talia ubi dixerat, visionis illius species disparebat. Eex vero, per hsec multum confortatus, somnum excussit, lecto exiluit, suos convocavit, et quae viderit vel audie- rit palam omnibus enarravit. Quibus auditis, quantum prius timore fuerant exanimati, tantum mox regis sui consolatione sunt confortati. Facto igitur mane in hostes irruunt, sed, mira- bile dictu, quos modo contra se jacula mittere conspiciunt, in eodem statim momento nusquam nee unum ex his inveniunt. Quod enim vir Dei prsediserat, coram eis terra vivos omnes absorbuerat. Et hie quoque antiquum renovatur miraculum, quando aperta est terra et deglutivit Dathan, et operuit super congregationem Abiron.^ V. Quomodo miles Comitis Tostii, nomine Barcwith, dum januas monasterii ejus infringere cupit subito percussus interierit^ Nee silentio praetereundum quanta nostris quoque tem- poribus ejusdem beatissimi patris fulsennt miracula. Begnante nuper piissimo rege Eadwardo miraculum contigit prioribus simile, per quod in unius prsesumptoris peremptione multi dein- ceps correcti sunt a tali prsesumptione. Dum igitur Tostius, Comes ille cimctis notissimus, in partibus Northanumbranis comitatum administraret, quidam pravae actionis vir, nomine Aldan-hamal, ab eo comprehensus, compedibus artissime con- stringitur. Midta enim mala fecerat: fiirtis atque rapinis, homicidiis atque incendiis Comitem ssepe offenderat, nee un- "• Psalm cv. 17. " Simeon brieflj refers to the miracle of Barcwid at the end of ohapter xlyi., " quod alibi plenius legitur." The reference in this case is unquestionably to the present work, as this miracle does not occur in the Historia de Sancto Cuthberto. Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 169 quam prius comprehendi poterat. Cujus parentes et amici^ compassionis affectu permoti, multa pro eo ne capite plecteretur Comiti oflferebant, et plura promittebant. At ille, quia totiens tantisque malefactis eum irritaverat, nullum se pro vita ipsius auri vel argenti, aut cujusquam sdterius rei commodum vel respicere velle juravit. Tunc ille animo constematud^ solum sibi cogitabat esse remedium si^ quoquomodo vinculis expe- ditus^ beatissimi patris Cuthberti confugisset ad monasterium. In eadem quippe villa qua ipse corpore requiescit, hoc est in Dunebno, tunc custodiebatur. Adhibitis ergo omnibus ingenii ac virium suarum conatibus, ab his quibus constringebatur compedibus se quserebat expedire. Sed quamvis diu multum- que in hoc laboraret parum profecit, quoniam timor, qui ex prsecepto Comitis imminebat^ ut arctissime custodiretur cus- todes urgebat. Unde suis se conatibus liberari non posse considerans^ scelerum suorum conscientia se torquente, graviter ingemuit, atque Deo dilectum Confessorem quo sibi subveniret indigno magna cordis oontritione rogavit. Non enim jam quod a Comite sibi minabatur^ tam corporis supplicium quam anima formidabat periculum. Interea dum malorum suorum emendationem^ si modo evaderet^ promittit, subito compedes solutos sibique liberum abeundi locum patuisse conspicit. O magna Dei dementia I Ecce! quod prius insonuit per Pro- phetarum oraculo, nobis nunc per ipsa loquitur opera. Peccator qua die oonversus ftierit et ingemuerit, omnia peccata ejus non recordabuntur. Lsetus itaque quod se solutum senserat^ sed soUicitus quomodo custodum vigilantiam evaderet^ omnem salutis suae conMentiam beati patris Cuthberti commisit patro- cinio. Nee mora. Custodibus ad alia occupatis^ et nil tale suspicantibus, fugse locum sibi permissum esse prospexit, com- pedes quantocitius excussit^ atque cursu rapidissimo monasterium intravit, oppositisque seris, januas omnes ipse solus ab intro firmavit. Casu quidem evenerat, cum post Primam egressis fratribus, Ulo veniret, ut nullum intus inveniret. Quod inter milites Comitis, nam et ipse in eadem villa tunc erat, ubi auditum est, continuo quidam, Barwith nomine, qui omnes in curia potestate prsecessit, usque ad monasterii januas ilium insequebatur. Quas cum obseratas illumque intus esse advertit, nimio mox furore accensus " Quid,^' inquit, '' moramur ? Quare ''januas non infringimus? Neque enim hujus hominis mortui " pax a Deo est tenenda, ut fures, raptores, et homicidae, hue si " confugerint, nobis insultent. quod impuniti evaserint.'' Sic miser ille ore loquebatur contumelioso ; furoris enim magnitudo effecerat, ut quid loqueretur ipse ignoraret. Sed vix verba compleverat, ecce ! subito quasi sagitta desuper veniens, caput- Digitized by Google 170 HISTORIA TRAN8LAT10NUM que sibi transverberans ad cor usque suum pertingeret^ sibi visum esse protestabatur. Nee plura locutus, in terram comiens volutabatur; sicque gemendo, ululando, dentibusque stridendo quam graviter cruciaretur, tarn audientibus quam intuentibus patefecit. Denique a suis ad hospitium deportatur, nee unum postea verbum proloquens, in eisdem tormentis ad diei tertii eandem usque horam supervixit. Sed et illo tandem ita de- fiincto atque sepulto, talis tantusque de tumulo ipsius faetor per dimidium spatium anni exhalavit, ut vise transitum per id loci omnes fugerent. Hoc ergo exemplo Comes ipse cum caeteris omnibus^ quibus haec longe lateque tunc innotuerant, perter- ritus, non hunc ulterius capere prsesumebat^ sed postea non parum honorare incipiebat. Tum quoque omnes qui ut a monasterio abstraherentur se vel saltem consensisse memine- runt^ similem sibi metuentes ultionem^ coUata de rebus suis auri et argenti gemmarumque non modica quantitate^ super beatissimi Confessoris sepulcrum oflferebant, multis cum lacri- mis veniam implorantes, et nil tale ulterius se praesumpturos jurantes. Mox itaque ex hac ipsarum oblatione mirifici operis crux, et incomparandi pretii textus Evangeliorum auro gemmis- que peromantur, quae in eodem monasterio ad hujus facti monumentum usque in praesens servantur. Haec quoque sic gesta fiiisse ut scribimus, a fratrum qui videre et ipsius ore qui sic evaserat non semel audivimus. VI. Quomodo, corpore ipsius ad Lindisfamensem insulam propin- qttante, fluctm expectaverint quousqtie omnes siccis pedibiis transirent.^ Exacto deinde paucorum numero annorum, cum excellentis- simus rex primus Willelmus regnare coepisset, Comitem quen- dam, Rodbertum vocabulo, Northamumbranae regioni praefecit. Hie, cum in Dunelmimi venisset, ab his quibus dominari debu- erat circumventus, mox cum suis omnibus crudeliter ob suam occiditur crudelitatem. Non enim ut rectores et defensorcs se regionis exhibebant, sed rapinis et stupris etiam in legitima saenebant matrimonia : unde rex indignatus, ut praesumptores illi digna ultione plecterentur, exercitum illuc direxit. Quod ubi eorum auribus rumor ingesserat, innocentes aeque ut no- centes fugam parant, isti ne quod meruerant occiderentur, illi ne dum innocentes esse nescirentur pro nocentibus punirentur. " This miracle is detailed by Symeon in chapter 1. Digitized by VjOOQ IC 8ANCTI CUTHBERTI- 171 Tunc quidem habito inter se consilio, episcopus cum congrega- tional cunctique in terra meliores venerabile patris corpus secum asportaverunt, invicem conferentes incomparabUiter sibi melius fore una die omnes interire, quam sine ipso fugam inire. Est insula quae Lindisfamea dicitur, cujus supra quoque memi- nimus^ ubi cum in hac camis infirmitate degeret, ipse mo- nachus monachorum csetui praepositi prioratu praelatus, ac deinde pontificali sede sullimatus^ ad postremimi quoque^ de- curso bujus vitae termino, fiierat tumulatus. Haec quippe insula^ recedentibus et accedentibus oceani sestibus^ bis quaque die adiri valet itinere terreno, totiensque non nisi navali in- greditur vehiculo. Ad quam circa vesperam, qua videlicet bora tunc secimdum naturae suae qualitatem circumquaque plenum erat mare^ ipsius cum corpore sanctissimo innumera cleri et populi utriusque sexus et aetatis multitudo cum appropinquaret, nam in ea, quousque quid ageret exercitus scirent, expectare decreverant, ad invicem conferebant. '' Modo quid faciemus^ " qui ne insulam intremus fluctuum altitudine probibemur, nee ^^quo tantam frigoris asperitatem declinemus manendi locum '' habemus/^ Erat enim tunc biemis frigus acerrimum, velut fieri solet circa Natale Dominicum. Haec dicentes, ad ipsum insulae aditum pervenerant, ubi sexui infirmiori et aetati tene- riori, ne frigore tam aspero pariter omnes periclitarentur, maxime condolentes ; donee circa mane secundum consuetudinem suam mare recessisset^ se pemoctare timebant. Sed ecce ! inaestima- bilis Dei dementia, magis magisque volens declarare quanti pensaret Confessoris Sui merita, illic quoque antiqua pietatis suae renovavit mirabilia. Nan;i subito, quod nee ipsi sperare noverant, sic cum introeundi aditum illo tantum loco mare permiserat; cum, sicut diximus, circumquaque fluctuaret ple- nissimum. Perpendat, quaeso, legentium caritas, quanta potu* erit esse omnium illorum laetitia qui nimc per ipsa legerunt opera, quod nobis antiquitus gestum Mosaici pandit cantici littera. Dicit enim, Stetit unda fittena, congregatiB sunt abissi in medio mari.f Et in subsequentibus, Filii autem Israel ambu- laverunt per siccum in medio maris Quod mox omnes ingressi, de tanto supemae pietatis miraculo et stupebant et gaudebant, laudesque Divinae miserationi et beatissimo confessori decan- tantes, siccis pedibus insulae littus attingebant. Sed et dilectio fratrum, qui et ad saeculum nobiles et morum gravitate nobi- liores in militari babitu tunc feretrum portabant, nunc autem nobiscum in ejusdem patris monasterio, hoc est in Dunelmo professi, veri sunt actu et babitu monacbi : dulcissima nobis i* Exod. IV. 8. » Ibid., xv. 19. Digiti zed by Google 172 HISTORIA TRANSLATIONUM relatione magnaque cordis compunctione ssepius solet attestari^ quomodo se prsecedentes fluctus marini post vestigia continuo sequerentur, ita ut nee paulatim euntibus praecurrerent, nee concitse pergentibns diutios remanerent. VII. Quomodo quidam furtum quod in monasterio ejus perpetraverat, ipse prodidit, sicque ibidem miserabiliter interiit/ Superius qualiter quendam pro latrociniis^ homicidiis^ furtis atque rapinis comprehensum hie Dei eonfessor liberaverit, atque a persecutore suo vindicaverit posuimus : nune autem quomodo alter pro fiirto quod in ipsius perpetraverat monasterio^ a dsemone diu graviterque tortus, ibidem interiit, ponemus. Post detestabilem omnibusque notissimam Walcheri Dunelmensis episeopi occisionem, cum rex gloriosus idem Willelmus ad vindicandam tanti facinoris immanitatem exercitum direxisset, omnes mox illi prsesumptores et homicidse silvis se ac montibus abdiderunt. At vero vulgus omne in sua confidens innocentia, sicut scriptum est ut leo Justus confidit/ solitum sibi cunctisque probatum angustiis beatissimi confessoris petiit patrocinium, et consueto sibi more res suas in ipsius conportavit monasterium. Interea quidam ex his qui erant in castello, genere quidem Francigena, cum tot inibi areas nullo custodiente conspiceret, (custodes enim in interioribus monasterii quae sui erant minis- terii non ista curabant, nee etiam quamvis alibi rapientes et furantes aliqui regionis illius indigenae templa Dei temerare praesumunt) spiritu deceptorio mox actus, aptum ibi furandi locum tunc se repperisse arbitrabatur. Igitur notata nocte quadam qua hoc opportune perageret, a custodibus monasterii, ut secundum morem patriae inibi vigilandi licentia sibi concede- retur, eo quod hoc Deo vovisset, rogavit. At illi nil mali in eo suspicantes, quod omnibus conceditur devotis, ipsius quoque, quam simulabat, devotioni libentissime annuunt. Ille autem accepta licentia, per intempestae noctis silentia, quando gravior est somnus, cum custodes dormire prospiceret, furtum quod improba mente conceperat, malae devotus operas adimplebat. Sed paucis inde revolutis diebus, cum nee alicujus furti loqo ' This miracle is not noticed by Symeon, nor do any of the succeeding ones find a place in his narrative, although it is brought down to a lower period than the date assigned to several of them. This and the succeeding miracles are also wanting in Harleian MS. 1924, in which the aooount of the translation of St. Cuthbert*8 body, a.d. lioi, immediately succeeds the narrative in the previous section. * Prov. xxviii. 1. Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 173 illo perpetrati vel saltern suspicio haberetur; nam^ ut diximus^ in ecclesia furtum facere nullus ibi praesumit, segritudine gra- vissima et repentina ille corripitur, et tanquam igne ferventis- simo decoquitur. Hac ille ardoris magnitudine in mentis in« saniam versus^ leeto exilivit^ et ut in sola erat camisia cursu rapidissimo campum adiit^ suumque illie qui pascebatur equum ascendenS; in monasterium ante ipsum crucifixum cum impetu magno venit, ululans horribiliterque proclamans^ ^^ Miserere ^^ mei, et parce, Sancte Cuthberte, sed quoniam non vis scio, ''quia haec et hsec (nominavit euim ea quae tulerat) in mo- " nasterio tuo fiirari praesumpsi/' Talia in monasterio hue et illuc discurrendo atque insaniendo dum sine intermissione voci- feraret^ invitus inde ad hospitium abdueitur^ lorisque fortibus constringitur, quoniam quicquid ore vel manibus apprehendere poterat velut canis dilacerabat. Qui cum tres sive quatuor noctes in tali tormento agens ab hora in horam magis magisque insaniret, tandem qualiter nescio a vincuUs erumpens^ in mo- nasterium furiis agitatus cucurrit. Corruit quoque mox coram dilecti Deo Confessoris tumba^ et dum chorus Te Deum Lauda- mus (nam noctumse Laudes interim agebantur) personaret^ ille^ ululando et borribiliter clamando^ eadem quae supra posuimus frequenter iteravit; his quoque alia quaedam superadjidens. Nam cum clamaret " Miserere mei, Sancte Cuthberte/^ adjecit, " sed quia non vis scio postquam tuo baculo me tam graviter " impidisti/' Fatebatur enim hunc sanctissimum Confessorem noctuma visione ad se venisse^ magnaque indignatione tres sibi graves inflixisse ictus^ quorum dolore ad cor suum jam in- grediente, ad mortem torqueretur. Hsec atque hujusmodi plura dum vesanis motibus atque clamoribus frequentaret^ in eodem loco mox toto corpore contrahitur, miseraque ilUus anima aetemaliter arsura inde abstrahitur. VIII. Quomodo equtis cujusdam, dum exfrugibus ecclesue Sancti Cuth- berti comederet, subito inierierit. Mirabilia Dei opera scrutans in Psalmis Propheta, licet ubi- que creaturarum mirandum inveniat, prae caeteris tamen quadam ineffabilis excellentiae praerogativa, mirabilem Deum in Sanctis^ praedicat. Proinde, ut laudem Domini loquatur Os nostrum,** quid quaeso ei dignius quam mirabilia Ejus dicantur, quae in Sanctis Suis, eos mirificans. Ipse mirabilis operatur. Plane quan- ' Psalm Ixvii. 86. " Psalm cxliv. 21. Digiti zed by Google 174 HISTORIA TRANSLATIONUM turn in Sancto Cuthberto Deus quantumque in Deo Cuthbertus existat mirabilis^ miraculorum quotidie declarator judiciis. Quorum pauca quidem ex his quse regnante Guillebno Juniore contigerunt^ non utique minora his quse jam scripta legimus, illius per quem facta sunt ope nitentes scribendo explicabimujs. Sanctissimi patris annua translationis festivitas^ quse jam proxima imminebat^ populornm undecumque frequentiam Dunehnum, sicut est moris^ invitabat. Sed non eadem cunctis fuit intentio devotionis. Isti quidem maxime vel etiam sola tanti patris patrocinia desiderabant ; illi vero non tarn Sancti sufiragia quam raercandi, quae tunc prsecipue sunt studia^ cogitabant. Horum numero quidam qui facto quod ei contigerat plurimis jam notior existit, equum adducens secum valentem plurisque pendendum, Dimelmi vendere disposuit. Itaque, cum comitans alios iter agit, videt coroinus a latere maturas dudum fruges ecclesiae, quas^ collectis nuper in acervos manipulis, hi qui messuerant, sparsim^ ut solet per agros, reliquerant. Hue relicto comitatu solus divertit, nulloque justitiae respectu ex alienis jumento pabulum prsebuit. Quod concite famulus monasterii^ cui fuerat ibi cura rerum delegata^ dum prohibere studuit, hsec Sancto Cuthberto servientium victui fore profutura indicavit; sed a pertinacia hominem revocare non valuit. Deinde ubi monitis nihil profecit, increpans quoque ac obsecrans, casso labore de- ficiens^ post omnia quse poterat derisus tacuit. Stomachando quippe contra graves in ilium contumelias et maledicta retorsit, neque aliquantisper a prsesumptione sese temperavit. Stabat itaque tumens ac rigidus, nullo metu Sancti vel reverentia se inflectens^ quin potius fruge hinc et inde disjecta, coeptis multo quam coeperat vehementius insistensj cum, ecce! jumentum, quod modo sanum et incolume pascebatur, repente in terram corruens, statim emoritur, ut putares ipsum tam inopinatae mortis celeritate non triticum, sed pro eo mortiferum quid sump- sisse. Ita contumacia repressa per quod maxime Sancti reve- rentiam contempsit, hoc ipsum Sancto ^dndictam exigente, jus- tissime perdidit. Coactus itaque damno quod pertulit, injuriae poenitens et obstiuationis, vehementer expavit. Videres hominem pallere ac corpore toto contremiscere, quid ageret prse favore, quove diverteret nescire. Damnum equi jam prorsus nihili reputare, sed ne et ipse siraili plecteretur sententia nimium formidare. Itaque irruens solo sternitur, pugnisque se pariter et dictis diverberans, '^O me/' ait, "miserum, miserationis for- " sitan indignum ! Ecce ! quo peccata pertrahunt infeUcem. '^ Quid agam ? Periturus hue veni. Nee enim aliud locus " et meritum mihi promittunt. Hie locus et hsec hora viae ^' simul et vitae, ut suspicor, afferent finem/' Paululum deinde Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 175 respirans, in spem veniae, beatum Cuthbertum precibus et lacri- manim imbribus invocat^ et ut miseri misereatur sedulus effla- gitat^ remittendo culpam simul et in reliquum quam meruisset poenam. Tandem snrrexit, et nudis pedibus toto quod supererat itinere confeeto, ad ecclesise januam substitit. Neque enim prius intrare prsesumpserat, quam eos quos se ofFendisse puta- verat, fratres monasterii^ ut pro se apud Sanctum intercessuros sibi reconeiliasset. Cujus rei gratia monachum quendam jam intro prsemiserat^ qui sui merito et familiaritate quam inibi habuerat postulanti veniam faeilius impetraret. Ad hoc egresso qui nunc usque superest monasterii prseposito^ pavens ille ac tremens ad pedes procidit, multisque astantibus ordinem rei prosecutus, misericordiam et judicium in se factum demonstravit ; judicium, quod damno perculsus ; misericordiam vero, quod non et ipse morte sit mulctatus. Ut videlicet vivens culpam agnosceret agnoscens, defleret deflens, correctiorem se deinceps exhiberet. Unde nunc humiliter poenitentiam requisivit, sed super cam quam Divinitus pertulit, aliam poenitentiae vindictam imponere praepositus ipse cum fratribus nimis inhumanum duxit. Quem ipse injecta manu, non enim aliter ingredi audebat, velut mediator quidam usque ipsam sacratissimi corporis tnmbam pallentem paventemque perducebat. Hie quoque corpore pros- tratus et corde, culpam temeritatis satisfaciendo deflevit, dum- que modo veniam mereatur, tale quid se de csetero minime prae- sumpturum promittit. Sicque ex jumento quod perdidit, emen- dationem sui lucratus, raelior simid et laetior ad sua rediit. Nee ipsum solum, sed et omnes quibus hoc factum innotuit, ad re- verentiam venerandi Confessoris pluris habendam etiam in mini- mis quibusque coegit. IX. Quomodo populus in Dunelmo conclusus a duobus exercitibus liberatus fuerit, Interea praefatus Anglorum rex, et Scottorum Malcolmus, obortis invicem causarum tiunultibus, regni utriusque incom- modo graves exercebant inimicitias ; unde Malcolmus, exercitu producto, fugae praesidia Northumbranos quaerere compulit. Quorum quidam silvarum montiumque sese latebris occtdunt. Plures autem, et praecipue qui proprie Sancti Cuthberti populus dicuntur, in Dunelmum sua secum transferunt, hie enim semper in periculis locum habent certum refugii, non tam loci quam pacis, propter sanctissimi corporis praesentiam, munimine confisi. Hue cum tota suppellectili' greges universos corapellunt, vixque Digiti zed by Google 176 HISTOBIA TRANSLATIONUM tot et tantis hominum pecorumque turbis oppidi spatia sufficiimt. Inter haec haud procul inde ad septentrionem suas copias Mal- colmus collocat, ibique aliquot diebus demoratur. Interea civi- tatum quae proximse fuerant proceres, numerosae juventutis con- stipati roilitia^ hostium conatus praepedire maturabant, jamque et ipsi in vicinia Dunelmi ad austrum eastra posuerant. Sed uterque populus, dum sui utrique metu aut paeem alterius aut ftigam animo promittit^ aliquantulum temporis ibidem transigit. Ita neuter hostium alteri quidem formidabilis^ inclusis vero uterque ex otio fuit intolerabilis. Nam simul hominum et pro- miscui generis animalium multitudo, quae in angustias compulsa fuerat, vix sese, alio alium premente, ferebat. Nee facile pro- gredi, nee pecora in pasturam ejicere quisquam audebat^ cum gladiis imdique circumsepti, hinc et inde praedationes mortem- que timebant. Quid dicam cimiterium constipatione gregum quorumque occupari, cum ab his vix immimis vel sola potuisset ecclesia servari ? His admixtae infantum, puerorum, midierum- que turbae parietes ecclesiae circumvallant, ubi confusis continue clamoribus psallentium in ecclesia voces perturbant. Murmur illorum miseriae miseria erat etiam audire. Videres, urgente quae cogit omnia fame, caballum alterius caudam morsu decer- pere, alia aliis visu et auditu horrenda facere, plura quoque in mortem usque deficere. Tempus etiam aestatis fervidimi pericli- tantibus mali fuerat incrementum. Quid plura? ut multa paucis absolvam, ubique per oppidum gemitus et "plurima mortis imoffo."* Itaque miseris ubi res pene spes, vero penitus humani ad- jutorii defecerat, ad piissimi confessoris Cuthberti confugiunt patrocinium, cujus in adversis ante crebro jam ceperant experi- mentum. Concione namque habita, eadem omnes in unum adduxit sententia ; scilicet ut solitum pains auxilium ab omnibus in commune precibus et secundum vires invocetur muneribus. Igitur imanimes ad ecclesiam conveniunt, ex contritione cordis preces et lacrimas, ex facultate dona gratuito singuli offerunt, Confessoris opem sibi suisque, nisi mature succurrat perituris, implorant. O cleraentem Dei justitiam ! O justam Ipsius clementiam ! Visitavit in virga iniquitates populi Sui, et in verberibtts peccata eorum.^ Misericordiam autem Suam, Cuth- berto interveniente, non dispersit ab eis. Hie sane, ut legitur, factus est dominus refugium pauperum adjutor in opportunita- tibus, in tribulatione. Nee dum crastina lux in aurora prorup- erat, cum ecce ! subito nescio quo terrore Scottorum exercitus • -^n., ii., 370. «" Psalm Ixxxviii. 3. Digiti zed by Google 8ANCTI CUTHBERTI, 177 omnis in fiigam compellitur. Horum discessus ubi castris Anglorum fama percrebuit, mox et ille in sua discedendi licen- tiam contulit. Hand alitor propulsis circumquaque hostibus, votiva exultationis dies oritur, qua in sui libertatem de loci et animi angustiis plcbs tota redimitur. Dies, inquam, exultatio- nis, qua, multo largior quam sperare quisquam poterat, eis gratia consolationis exuberat. Solam enim hostium fiigam exoptave- rant, et, ecce ! gemina Dei gratia respirant. Denique, cum hos- tes discessisse Isetantur, eadem bora, quod nee speraverant, suum sibi antistitem de exilio reversum congratulantur. Nam cum portis reseratis plebs exitura festinaret, ecce! obvii officiales episcopi ingrediuntur, et sui ubique jura ovilis episcopo restitu- untur. Magna deinde Isetitia magnas gratiarum actiones, quas jam hostilis fuga pepererat, gratior universis restitutio prcesidis cumulabat. Et hoc in facto cujus sit meriti beatus Cuthbertus quisque prudens intelligit, per quem miserator et misericors Dominus tantas bonitatis Suae divitias et indignis exhibuit, quia Suavis Dominus universis et miserationes Ejus super omnia opera Ejus.* X. Quomodo quidam, dumfurens equos monachorum Sancti Cuthberti de hospitio suo expellere voluisset, ut mortuus ceciderit. Fluxerat non multum temporis, cum, ecce ! per merita sancti Confessoris res item contigit memorabiUs. Prsepositus monasterii prsefatus, ubi ecclesise et totius populi communis utilitas expetiit, comitantibus exmi e populo non paucis, Aus- tralium Anglorum in partes devenit. Erant cum eo et duo e monasterio fratres, quorum imo jam defuncto, alter cum prae- posito superstes, rei, quam nunc narrandam incipimus, testis accedit indubius. Igitur per gentes, cum jam declinans in vesperam dies et frigus hibemum ad hospitia compcllunt, in vicum juxta-positum festinantes, monacbis tardius sequentibus, alii alios praeveniunt. Quibus per totam villam hospitantibus, angusta quaedam domuncula monacbis remanet; quae quidem eis solis, non autem et equis eorum sufficere potuisset. Unde exorata in vicina domo domina, (non enim maritus affiiit,) locum jumentis benigne concessit. Quod ille rediens impatienter tulit, qui, et unde essent qui in sua domo equos locare praesump- sissent requisivit. Cognito itaque quod de longinquo venissent, eo magis benevolentiam humanitatis amittit, furensque voci- ferando, quantocitius equos expelli praecipit. Quem frater a praeposito missus quibus potuit blanditiis mitigare studuit, ' Psalm cxliv. 9. Digiti zed by Google 178 HISTORIA TRANSLATIONUM deprecans ut Sancto Cuthberto in suis angulum suae domus permitteret, quoniam aliud jam hospitium aliorum ubique lios- pitum multitudo illis proliiberet. At ille, quem mentis impotem furor effecerat, precibus contumelias reddit, et in Dei eonfes- sorem loquens indigna^ omnesque deterrens, horrendis cla- moribus insanit; jamque ligamina prsecisurus eqnorum furi- bundus accunit. Igitur duin animo^ ore, et manu implacabilia Baevit, subito ante equos, quasi jam moriturus^ immo^ ut videba- tur, jam moriens^ decidit. Cum enim sine voce et motu sensibus exutus haberetur, velut jam exspirans animam in medium exponitur. Tota ilia domus se repente in luctum transmutat, actura illius exequias^ quem paulo ante furentem et Yociferantem vix toleraverat. Audito, praepositus, quod contigit, misso quasi ad raorientem fratre, cum alio remanens^ intentius precibus instate et pro miseri salute beati Cuthberti auxilium sedulus implorat. Post aliquod intervallum, vita paulatim redeunte, oculos aperiens; videt firatrem sibi assidere, et " O tuum Sanc- " tum/' inquit^ '^ ilium precor pro me deprecare/' Paulo post, vigore spiritus et corporis recepto, secundum illud Sapientis Stulto flagellato insipiens sapientior erit,^ quibus angulimi ante negaverat, cum tota domo sua omnia supplex oflferre festinat. Verum id monachorum mentis accidisse nemo putet, sed Dei confessoris reverentia quanti fuerit habenda, nescientem pia docuerunt flagella. Nee mora. Gestum in domo pauperis palatio innotuit regis. Relatum namque ab uno eorum qui interfuit, regem et ipsius primates in Dei laudem et ipsius famuli laudanda merita sustulit. XI. Quomodo egestatem patientibus, meritis Sancti Cuthberti, multu iudinem piscium mare recedens reliquerit. Nee multo post, idem pene quod in came vivens quondam ostenderat/ nostris quoque temporibus Confessor venerandus miraculum renovat. Erat omnium prsecipua Paschalis festivitas in proximo futura. Sed quia rerum angustia mensis fratrum sufficientiam minus videbatur promittere, minus forte in tantae soUemnitatis gaudio poterant ipsi gaudere. Unde praepositus memoratus, et alii, quorum id erat officii, fratres pia cura solli- citabantur, ut, post observantias Quadragesimae uberiori quo- cunque solatio imbecilles recrearentur. At indies penuria » Prov. xix. 25. » See chapter xi. of Beda's Life of Cuthbert. Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 179 crescens frustra soUicitos yehementius angustabat^ nee jam apes quidem humani solatii ulla relevabat. Sed^ eontra hoc quod ipsi sperare noverant, subita Divinae largitatis benedictione respirant. Siquidem apud Lindisfamensem insulam oeeano seeundum tempos recedente, ingentia quaedam piscium corpora passim per arenas relicta palpitabant ; magnumque intuentibus stuporem et gaudium numero simul et mole prsestabant. Quin- que enim et sexaginta fderant ; tantseqne granditatis ut singulis abstrahendis non nisi boum paria sufficerent. Verum quia locus ipse juris alterius extitit, ex his nee portiuncula quidem fratribus contigit. Aderat enim iUorum quidam qui ex tanta Divini mu- neris abundantia saltem decimas^ quod legis et provincise antiqua consuetudo exigebat^ ecclesiae requisivit ; sed, omnibus negatis^ rubore simul et dolore confusus discessit. Et quid moror? Mox superba tenacitas confunditur^ et pbstulantis humilitas mirabilis erigitur. Prospicit eminus frater memoratus multitudinem piscium hue illucque vagari^ sed fluctuum adbuc altitudiue ad ipsos aecessum prohiberi. Spe itaque alacrior fiactus^ patrem Cuthbertum exorabat attentius^ quatinus ex tanta copia suorum relevaretur indigentia. Interea undis sensim relabentibus, dum vagi velut errantes feruntur, paulatim recessu maris pariter in sicco relinquuntur. Et cum late per circuitum loca juris essent aliorum^ solam quae monachorum fuerat loci angustiam larga Dei benedictio replet^ ut ne unus quidem piscis earn excederet. Pares genere et granditate prioribus, numerum yero superavere duobus. Pulchrum sane, non solum ipsi fratri, sed et indigentibus quibusque res iUa spectaculum prsebuit, quibus quod a Deo largius accepit, largiter ipse com- municavit.* Celeriter itaque beneficii cselestis abundantiam fratribus domum transmittit, omnesque in stuporem et laudem Dei res insperata convertit. Talii^r animis recreati et corpo- ribus, solito laetius festa Paschalia transigebant, multoque post tempore his epulis abundabant^ Ilium non cessantes benedicere, Qui dat escam in tempore opportuno ; Qui aperit manum suam, et implet omne animal benedictione.^ Nee dubium banc Dei mimificentiam ipsius nimc mentis servidis procuratam, qui maris quondam tempestate praeclusus, dum jam nil ciborum habuisset, precibus a Deo qusesivit. Nee mora. Quae sibi sociisque sufficerent, delfininas in littore cames invenit. Haec sane per omnia, sicut narravimus, et ipsius qui interfiierat, quern praefati sumus, actu et habitu monachi, et aliorum qui videre relatione quam frequenter audivimus. - St. Matt. X. 8. * Psalm civ. 27 ; cxlv. 16. n2 Digiti zed by Google 180 HISTORIA TRANSLATIONUM XII. Quomodo Paulm abbas et Robertus Comes, in loco quern Sancto Cuthberto abstulerant, ir\juri See Section vi. Digitized by Google 184 HISTORIA TRAN8LATI0NUM erat, propter qu6d ad violentiam vel furtum facile quemlibet illieere poterat. Nam id locorum habitantibus moris esse solet, alterutrum sese furtis et latrociniis affligere, ut quippiam rerum adipiscendo^ non tarn sibi quam raptoribus quisquam videatur elaborasse. Sed haee licet invicem sibi quasi Ucenter faciant^ in praefata tamen insula qua beatus Confessor conversatus et tumu- latus fuerat, ista velut repentini interitus causas formidant. Igitur illo jumentum suum homo traducit, ubi propter pacis firmitatem, quam ibidem et barbari observant^ damnum non metuit. At quidam, diabolico spiritu exagitatus^ temeritate sacrilega furtum meditatur, idque perficiendi tempus opportu- num prsestolatur. Tandem, quam mente male concepit, opere pejus iniquitatem peperit. Denique, beati Cuthberti post- ponens reverentiam, pacem illius violat, raptoque equo quam citissime abire festinat. Erat enim tempus quo recessus maris insulam renudato littore contiguam terrse reiddiderat. Itaque dum sedens equo veloci fuga per arenas ferretur, ecce ! subito maris occursu prsepeditur, undisque in altum tumescentibus, fugiendi aditus obstruitur. lUe novitatem rei nimio cum stupore pavet, querensque secum, " Quid hie/' ait, " miraculi apparet ? " Nunc a saeculo prsefixam mare transgreditur legem, sui tempo- ^^ ris prsevenit ordinem. Non enim ordini statuto nunc obtemp- ^^ erat, quando sui recessu liberum pedibus iter jam relinquere '' debuerat/' Qui tamen quoquo modo posset pertransire cum furto nititur, sed obviis undarum voluminibus ne procedat re- tunditur. Interea cum hinc et inde maris altitudo circumlueret, nee progrediendi facultatem habebat nee regrediendi, jam equus, sedente desuper fiire, fluctibus innatat, dumque undis impellent- ibus fertur et refertur, conscius facinoris fur ipse salutem des- perat. Cselestis ergo misericordise opem clamoribus invocat, '^ Sancte,'' inquiens, "Cuthberte, miserere, licet indigni. Mise- " rere, inquam, mei. Respice miserando miserum, jam jamque, "nisi succurrere tu digneris, periturum; periturum, inquam, " utraque, corporis videlicet et animse, perditione. Ecce ! huma- '^ nius me victurum tibi promitto, si, te nunc propitio, mortem ^^ evasero/' Nulla in medium mora. Cum se ad ulteriora pervehi jam putaret ; ecce ! illo nesciente qualiter actum fiierit, in in- sulam equo sedens quem furatus erat se relatum videt, ultra nil praevalens, velit noUt, ibi malitise limitem invenit. Mirandis miranda succedunt. Ubi enim equum dimissurus desiliit, ecce ! quas sibi obvians unda contexerat, nudas subito arenas conspicit. Rediens itaque, ubi equitare prius nequiverat perversus, siccis pedibus incedebat correctus. Igitur plenus gaudii de sua erep- tione, et stuporis de miraculi novitate, totum ordine quo gestum fuit, cuidam nostrae, id est Dunelmcnsis ecclesiae monacho suo Digitized by Google SANCTI CUTHBERTI. 185 relatu patefecit, ne si quod tarn magnifice in gloriam Dei factum noverat silentio tegeret, offensam apud Deum incurreret ; quia, ut ait Scriptura, Sacramentum regis abscondere bonum est ; opera autem Dei revelare et confiteri honorificum est.^ XVI. Qualiter ir^fantultis sub trabe bobus earn trahentibus volutatus, nee tamen fuerit l€esus. Loquitur per Prophetam Dominus, Quicunque honoraverit Me, ghrificabo ilium} Proinde quoniam beatus pater Cuth- bertus in came, non secundum camem vivens, Deum super omnia et in omnibus honorare non destitit, Deus ilium et in cselo glorise suse beata contemplatione, et in terra quotidie miraculorum glorificat ostensione. Digna sane omnium ad- miratione qusedam, indigno licet sermone, jam exposuimus ; nee minus his mirandum, quiddam subjungere temptabimus. Nee dum annus agitur, ex quo ad ecclesiam, quse nunc in illius honorem venusto admodum opere fabricatur, profnturum struc- tursB de longe lignum advehebatur. Tantae autem granditatis fuisse perhibetur, ut non minus quam octo boum toto conamine adhibito traheretur. Ventum erat prope januam urbis, ubi fatigati boves paululum respirare sinuntur, ut reparatis viribus contra clivum facilius eniterentur, Interea puerorum turba circumfluebat, seque ludendi levitate circa et super ligni machi- nam varie ferebat. At ubi stimulato bove trabes moveri coepe- rat, forte cadente infantulo cms ipsius molis pondere et terra intercipitur, diuque ille impulsu ligni stridente rotatur. Due- tores enim boum curam habentes non horum quippiam viderant, donee puer fletu et ejulatu praecedentes ad se liberandum re- vocaret. Accurritur statim ; facta diflScultate non minima, vix sexdecim virorum toto conatu tantae molis magnitudo paululmn quandoque levatur. Mirabile dictu, lignum quod solo pon- dere etiam saxa conterere poterat, tenerum os infantis frangere non valebat ! Cum enim quasi jam contrito in pulverem crure exspirans crederetur, integer non solum osse sed et came illsesa recipitur. O res omnium stupore digna 1 Impetu molis cir- cumactus dolere quidem potuit ut clamaret, non ut salutem amitteret. Sola cutis pammper dilacerata videbatur, sed ob hoc quin statim cursus et ludorum certamina repeteret omnino non impediebatur. Nee dubium quin patris Cuthberti protectio * Tob. xii. 7. ' 1 Beg. ii. 30. Digiti zed by Google 186 HISTORIA TRAN8LATI0NUM sub tormento mortis a morte puerum servaverit, ne quid ecclesiae ipsius profuturum esse potuisset^ infantis innocentise nocere debuisset. XVII. Quomodo piratas, cum navem cum rebus ecclesue abducereni, in ejusdem ecclesus juris, insulam Lindisfamensem, subita tern- pestas ejecerit. His et hujusmodi, scilicet novis, nova quotidie succedunt miracula^ et stupentibus prima plus addunt stuporis sequentia. Quorum melius plurima sUentio^ ne incredibilia yideantur^ quam sermone honoramus infimo. Sed ne omnino praetermissa nos mirabilibus Dei velut ingratos ostendant^ paucis^ quae prsemi- simus^ pauca non tam efficaciter quam veraciter enarrando sub- nectimus. Navis qusedam^ ecclesise negotiis inserviens^ loca diversa mercandi gratia inviserat^ nee parum exinde usibus monasterii ipsa prsestabat. Quadam vice onus expositura cum domum revertitur^ cum rebus cunctis ipsa insidiantium prseda capitur. Quippe manus navigantium^ numero infirma et pug- nandi imperitia, pluribus et navali preelio exercitatis baud diffi- cile succiibuit victa. Quibus^ quia non longe fuerant^ ad terram pervectis, prseter solam animam nil truculentus reliquit pirata, jEqua deinde sui numeri parte in navem quam ceperant trans- posita^ vela ventis committere properant; et, terrente con- scientia, plus terras quam maria formidant. Yere nihil infe- licius mali conscientia, quae dum se ipsam hostem tolerat, et quem non patitur hostem deputat. Ecce! quos nemo per- secutus fuerat, in ventos et pelagi profunda mens male conscia fugat. Sed qui Dominum terrae ac maris offendere non me- tuerant, Ejus nee in terra nee in mari judicium eflFiigere valebant. Denique cum jam velut rapina saturati ad propria redirent, ecce ! ab Africo subito turbine oborta, fera illis undique surgit hyems, et verso concitat aequore fluctus, ventisque furentibus et undis feruntur quo tempestas impulit. Quo autem impellantur non norunt, nee boni quippiam usquam sperare poterant, qui malitiae testem conscientiam habuerant. Aer flatibus, mare persequitur fluctibus, terra propellit metu. Sicque, aroissa securitate con- scientiae, ubique amiserunt securitatem vitae. Inter quae nee ad momentum quidem ulla vel requie vel spe refocUlantur, quibus per dies continue et noctes mortem cimcta minantur. Itaque cum labore mortis et metu gravius quam morte agitarentur, eos, inedia et periculis partim aegrotantes, pariter vero omnes viribus exhaustos^ in Lindisfarnensium insulam ejicit tempestas. De Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 187 quibus nee dum qiiales fuissent agnitis, meliora satis quam veriora ficta eomponebat ealliditas; fidemque mentientibus vera prsebebat ealamitas. Habitus miserabilis et sermo lugu- bris ad miserandum potius quam suspicandom provocabat intuentes. Aderat forte ssepe-memoratus ecclesise prsepositus. Gerens ille diligentiam recreandis, etiam mensse suae participes adhibuit. In aliis quoque se liberalem satis et humaniim ex- hibuit. Jluxerant dies non pauci^ cum, ecce! secundis acta flatibus, oneraria^ et ipsa ecclesise propria navis^ illuc allabitur^ ubi nautas ipsos in stuporem et Isetitiam res inopinata convertit. Quos enim fama crudelitatis cognitos diu multumque sibi timuerant, illuc prsemissos metuentes magis quam metuendos inveniunt. Cum deinde salutantes propositus ipse resalutasset^ "Domine'^ inquiunt^ "ecce I piratas, et ecclesise cujus es mi- '^ nister suscipis, foves, et amplecteris hostes I Ecce ! navis illius '^ et omnium quas navis vobis advebebat rerum prsedones. Ipsa ''vita indignos indigne tanta humanitate dignaris. Horum ''sceleris socios, ut ipsi oculis probavimus, ferro caedente ab- ''sumpsit interitus. Isti ad hoc ipsum ubique perquiruntur. '' Non ergo injustum videatur, ut mortis nunc socientur sen- ''tentia, quos eadem sociaverat malitia/^ His illi quid con- trahiscerent non habentes^ diriguerunt metu, suorum gementes et suum mox interitum suspicantes; et jam cervicibus ultor gladius impendisset^ nisi loci ipsius reverentia, pweterea et ipsius propositi prsesentia^ id prohibuisset. Illi, quod solam spem salutis habebant, ejus pedibus advoluti, vitam sibi donari flebiles implorant. His omnibus, ille, cognitis, mirandi patris miranda considerans merita, vindictam et vindictse modum pavens, stupet, et stupens pavet. Miratur plane prius ultionem injuriae factam, quam injuriam fuisse cogmtam ; prius coactos velut ad suum judicium reos, quam se nosse reatum. Cogebatur interim advertere, cur per tanta spatia non nisi ad id loci noxios im- pulerit mare ; videlicet, ut cujus ecclesise propria abripuerant, diverso exitu in ejus ecclesise potestatem ipsi et sua transirent. Hanc quippe ecclesiam Confessor egregius, in came cselesti vivens, conversatione et sui prsesulatus apice, postremo sui in- corrupti corporis sibi sepultura consecravit. His igitur sub- tiliter inspectis, anxius sestuabat, quia e duobus quid potissimum eligeret incertus fluctuabat, Hinc enim prsedonum spectat ne- quitiam, illinc eorumdem afflictorum miseriam. Hinc ecclesise injuriam, illinc pensat injurise vindictam. In uno justitia severitatem, in altero pietas suadebat lenitatem. Utrumque causa exigebat, sed simul utrumque diflScile putabat. Vicit tamen super-exaltans se judicio misericordia, quia quos maria, venti, rerum damna, labores, Deo vindicante, afflixerant, affligi Digiti zed by Google 188 HISTORIA TRAN8LATI0NUM . "ulterius ab homine furoris esse videbatur non justitiae. Quos per ecclesiae villas secnritati opportunas dispositos et securos, et rerum necessariarum suflScientes reddidit; donee, sopito qui mortem eis intentaverat rumore, repatriarent, nave propria cum toto apparatu ultro ecclesiae relicta. XVITT. Quomodo post cccc.x et viij annos corpus beati Cuthberti incor- ruptum sit inventum, et in novam ecclesiam translatum. Inter haec tarn frequentium miraculorum opera non eadem apud omnes tam de praesentia sacri corporis beati Cuthberti, quam de incorruptione habebatur opinio. Alii namque illud multo ante banc setatem vi quadam occulta alio translatum vanis sibi conjecturis somniabant ; atque sepulcrum, licet nunc talis depositi careat commendato, non tamen evacuari virtutum gloria; sed, ad indicium pristini inhabitatoris, nunc quoque celebriter eflFulgere miraculis. Alii autero sacras quidem reli- quias ibidem contineri, sed himiani corporis compagem per tot sseculorum volimiina indissolutam permanere jura dicebant ex- cedere naturae. Et, licet virtus Divina omnibus quod vult et quomodo vult imperet naturis, banc tamen in hujus corporis in- corruptione nullitis qui vel manu vel visu explorasset testimonio sibi patere. Atque ideo difl&cile sibi de hoc, quamlibet sancto corpore, credere inexpertimi, quod raro paucissimis aliorum Sanctorum corporibus noverant concessum. Taliter his abla- tionem sancti corporis conjectantibus, illis incorruptionem non admittentibus, affirmantium illud et adesse et incorruptum per- durare fratrum fidei detrahebatur> ideoque pudor aliquantisper anxius ingerebatur. Quapropter ipsi fratres, mentibus ad Deimi ac precibus conversi, orabant ut Qui est mirabilis in Sanctis suis,"^ Hie Sese, ostensione tantae virtutis, mirabilem ostenderet, et dubium in dubiis indiciis nomini Suo dans gloriam excluderet. Interea ecclesia, quam quondam Guillelmus episcopus fiin- daverat, non parva ex parte perfecta, venerabile patris Cuthberti corpus in banc fuerat transferendum, et dignae venerationis gratia in loco, quem studiosa manus artificum adaptaverat, de- center recondendum. Imminentc itaque iiij kal. Septembris, die scilicet qui ad soUemnem Translationem fuerat praefinitus, inierunt consilium fratres, ut, quoniam nemo supererat qui per experimentum edoceret, ipsi, quantum Deo permittente liceret, qualiter circa corpus sanctum singula composita, qualiter ordi- •" Psalm Ixvii. 36. Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 189 • nata essent explorarent ; atque ad id die venture transportandum quseque digna et convenientia viderentur, maturius praepararent. Ne videlicet, cum hora festivse processionia institerit, aliqua ex improvidentia difficultas impedimentum faciat; atque ita, ex mora exspectationi universorum qui advenerint ingrata, agendis soUemnibiis obsequiis fiat injuria. Jussi ergo fratres, numero novem, adjuncto sibi Priore ipsius ecclesiae, Turgoto, qui jejuniis et obsecrationibus ad hoc aese praeparaverant, ix kal. Septembris noctis initio, ante venerabilem sepulcrum prosternuntur, eflFu- sisque lacrimis et precibus, manus non ^ine timore ac tremore apponimt, ut illud aperiant. Quo tandem instrumentis ferralir bus patefacto, inveniunt stupentes arcam, quam ex omni parte diligenter parata clavisque affixa ferreis coria totam obduxerant. Quae videlicet area,, pondere sui et magnitudine, aliis quoque qui- busdam indiciis facile dabat intelligi, intra sua claustra loculi alterius depositum contineri. Sed banc aperire cum diu timore impediente dubitarent, supra-nominato Priore bis terque jubente, confisi obedientise virtute, inceptum opus repetunt, ac, dissolutis ferreis ligaminibus, arcam quandoque aperiunt. Vident intror- sus positum loculum de ligno, quem grossior de lino triplicis texturae pannus undique circumdederat, ad mensuram staturse virilis longum, ejusdemque generis tabula coopertum. Hsere- bant diu ; non enim satis elucebat utrum ipsum sancti corporis hospitium esset, an et aliud adhuc sacras continens reliquias iirtra se domicilium contineret. Tandem in se reversi, memores dictorum Bedae, qui corpus beati Cuthberti a fratribus quondam Lindisfarnensis ecclesiae post xj sepulturae annos incorruptum inventum, atque supra pavimentum dignae venerationis gratia reconditum describit ;* horum, inquam, dictorum reminiscentes, banc eandem esse arcam animadvertunt, quae per tot annos tantum caelestis depositi thesaurum conservasset. Pariter ergo corruentes in terram, orabant suppliciter, ut sua beatus Cuthbertus intercessione iram a se Omnipotentis Dei averteret, si banc aliquatenus ex praesumptione meruissent. Inerat eis gaudium mixtira cum pavore, quia etsi ex audacia timuissent offensam, ex certitudine tamen tanti muneris in- gentem conceperant laetitiam. Agente itaque gaudio resol- vuntur in lacrimas, et, gratiarum actione Domino reddita, desi- derio suo satisfactum reputabant. Unde ad ipsa sacri corporis secreta altius perscrutanda manus admovere videbatur temeri- tatis, quam, ut putabant, secutura Divinitus ultio nuUo modo relinqueret impunitam. Remissa ergo intentione ulterius quic- quam perquirendi, tractabant vicissim, quo et quam congruo •• See Beda*8 Life of S. Cuthbert, chapter xlii. Digiti zed by Google €€ 190 HISTORIA TRANSLATIONUM apparatu futurae Translationis die corpus debuisset asportari. Porro inter alios ibidem aderat quidam magnae in Christo con- stantiae frater, qui earn, quam nomine praetendebat, per effectum gratiae caritatem consecutus fuerat. Vocabatur enim Leoftriniis, quod Anglorum lingua dicitur Cams Amicus f ipse utique cams Deo^ amicus et Deus illi. Patrem namque illius Se fuisse Deus ostendit, continua ilium infirmitate castigando : ille filium Dei se fuisse ostendit^ flagella Dei patienter tolerando^ et gratias semper agendo. Cujus conversationem vitae quicumque noverat Sanctum in illius pectore Spiritum requiescere dubitare non poterat. Is cum videret fratres trepidantes inventum aperire loculum^ et quid gratiae caelestis^ quid novae exultationis sibi oflTerret introspicere, accedens in medium, et ferventiori quam solitus fuerat spiritu proloquens, '^ Quid agitis/' inquit, " fratres ? " Quid timetis ? Bonum ilia semper actio finem merebitur, quae " Deo auctore inspirata inchoatur. Dat nobis spem inveniendi, " Qui dedit volimtatem inquirendi. Atque ea quae hucusque sine difficultate peregimus, indicio sunt quid boni de hoc quod restat agendiun sperare debeamus. Nunquam tam prospere nobis cessissent initia, si haec usque finem perducere dispositio noUet Divina. Nee unquam a Deo arguetur temeritatis, quod pro- '^ cedit ex animo devotionis. Neque enim ex contemptu vel ex " difSdentia sanctitatis ejus aggredimur illius explorare reliquias, " sed ut virtutum Dominus, ipse Rex Gloriae, eo devotius ab om- " nibus glorificetur quo his temporibus suUimius ex Ejus virtute " miraculum monstretur. Proinde sacri hospitii videamus in- " riora, quatinus de hoc Quod viderimm oculis nostris, quod per- " spexerimus, quod manus nostra tractaverint^f nobis constanter " attestantibus, nullum detrahentibus nobis relinquamus argu- " mentum, quo id, quod asserimus, deinceps possit esse ambi- ^' guum/' Hac viri Deo devoti admonitione, fratres, resumpta fiducia, venerandum corpus de post altare, ubi eatenus jacuerat, in medium chori detulerunt, ubi largioris loci spatio quod res posceret licentius agere valerent. Ibi, ablato quod locelliun ob- texerat velamine, non statim ausi sunt aperire, sed, cum candelis circumeuntes, diligenter explorarunt, si per aliquas forte rimulas vel aliud quodlibet indicium, quid intrinsecus lateret deprehen- dere potuissent. Sed cum haec agentibus nil certum pateret, tandem amoto, licet paventes, operculo, vident librum Evan- geliorum ad caput supra tabulam positum, ipsamque tabtdam tribus per transversum positis sustentari ligneoHs, quae ad • In the margin of MS. Digby there is the following curious note : " Sic dicimus vulgariter Nother kyn nor wyn, id est neque cognatum neque amicum." The annotator says elsewhere that Aldunus means Vetus amicus. ' John i. 1. Digiti zed by Google SANCTI CUFHBEKTI. 191 mensuram loculi in latum et longum sese extendens^ ea quse subter erant iiniversa cooperuerat. Habuerat autem immissos sibi duosy imiim a capitis, et alterum a parte pedum ex ferro circTilos, per quos hanc levantibus nullum diffieultas faceret im- pedimentum. Certum erat sub manibus esse quod quaerebant, sed, utrum id inter manus tractarent, incertum habebant. In- erat namque illis ex amore desiderium videndi atque tractandi quod dilexerant, sed ex conscientia peccatorum timor illos ne id auderent repellebat. Ita inter hsec duo dubii pendebant, ut pene nescirent quid magis vellent. Qui taliter titubantes, jussione Prioris et hortatione fratris praedicti roborati, tabulam quandoque levant ; ablatoque quod proxime post tabulam sacras cooperuerat reliquias lintheamine, suavissimi odoris fragrantiam naribus trahunt. Et, ecce ! beati patris venerabile corpus, scilicet fructiun desiderii sui, reperiunt, quod, in dextro latere jacens, tota sui integritate axtuimique flexibilitate dormientem magis repraesentabat quam mortuum. Quo viso, pavore percel- luntur ingenti, et paulo longius recedentes, non ausi sunt quod patebat intueri miraculum. Coeperunt flexis crebro genibus pectora pugnis tundere, et, oculis cum manibus in altum levatis, saepius inclamare " Miserere nostri, Domine, miserere/' Inter- dum id quod singuli viderant, ac si non vidissent, sibi vicissim nuntiare. Prostrati toto tandem corpore, lacrimis ubertim fluentibus, septem Poenitentialibus Psalnus supplicant Dominum, ne in furore Suo eos argueret, neque in ira Sua illos corriperet.* Quibus finitis, genibus ac manibus potius reptando quam pedibus incedendo accedentes, tot Sanctorum reliquias ibidem conspiciunt, ut eas illius locidi angustia capere non potuisset, nisi sanctum patris corpus in latus, ut dictum est, decumbens, largius eis una secum quiescendi spatiimi bine et inde permit- teret. Quas profecto reliquias, ut in veteribus libris legitur, constat esse caput gloriosi regis et martyris Oswaldi, ossa quoque venerabilium confessorum Christi ac sacerdotum, Aidani videlicet, et successorum ipsius venerandi patris Cuthberti, scilicet Eadberti, Eadfridi, et Ethelwoldi. Praeterea et ossa Venerabilis Bedae, qui Vitam beati Cuthberti dilucide conscrip- serat, una cum illius corpore bospitium quietis habuerant, quae pariter continebat sacculus de lino. A quo autem de Giruum, ubi post illius obitum sepulta fiierant, illuc translata sint, alibi plane habetur scriptum. Qui enim ossa beati Boisili ipse et doctoris Bedae sibi revelata in Dunelmensem ecclesiam com- portavit, sed diversis in locis ejusdem ecclesiae ea collocavit. Aliorum quoque Sanctorum plurimae ibidem reliquiae sunt 9 Psalm vi. 2. Digiti zed by Google 192 HI8T0RIA TRANSLATIONUM repertse. Voluerunt ergo sacrum corpus patris ex latere versum resupinare ; sed quia hoc, propter circumpositarum multitudi- nem reliquiarum, commode non poterant, placuit, ut, amoto inde paululum sancto corpore. Sanctorum reliquias pariter con- gregarent, eisque seorsum repositis, suam deinceps singulariter quietis sedem corpus incorruptum servaret, Sed cum ad illud contingendum manus formidarent apponere, orationibus fratris supranominati animos resumunt, ut, ad omne quod majores jusserint, prompt! obedire assistant. Cum ergo duo quibua jussum fiierat, unus a capite, alter a pedibus venerabile corpus de loco suae dormitionis elevarent, coepit illiid quasi adhuc vivens per medium inflecti, cameque solidum et ossibus pondere na- tural! ad ima demergi. Protinus ex praecepto accurrens tertius, brachiis compl^xus est medium, sicque illud, substratis tapetiis ac palliis, reverenter in pavimentum deponunt. Quae tunc illorum omniimi lacrimse quas magnitudo effuderat Isetitise! Quse voces gratiilationis I Quae laudes exultationis, cum jam ante oculos hunc gratise cselestis haberent thesaurum, in cujus comparatione omne illis viluit aurum I Jam sibi nihil defuturum reputabant, cum inpnesentiarum quasi viventem cernerent, per quem sibi largitas Divina et prsesentis vitse subsidia et futurse gaudia conferret. Interea, reliquiis Sanctorum ablatis, suam in thecam patris corpus reposuerunt, ventura nocte condignius illud ac decentius locaturi, pro eo quod, jam tunc instante hora Noctumae Laudis, angustia temporis non patiebatur eos his diutius immorari. Quapropter decantato humili voce, Te Deum laudamus, corpus sanctum illo unde transtulerant, in Psalmis jubilantes Domino, retulenmt. Cum autem mane facto in coetu fratrum coUecto memoriam facerent mirabilium Dei, illi ex novitate rei primo in quendam quasi stuporem versi, postea magis lacrimis quam vocibus conceptum ex hoc suae mentis gaudium sunt attestati, flexisque in terram genibus, gratias reddiderunt Jhesu Christo, Qui cis et cujus meriti esset quem patronum habebant ostendere, et quid sibi de meritis illius sperare potu- issent dignatus sit edocere. At episcopus, non facile his ac- commodans fidem, omnino judicabat incredibile, corpus, quam- libet sanctum, tamen humanum, per tantum temporis, id est per quadringentos, decem et octo annos, ab omni corruptionis labe intactum perdurare. Cui vix aliquando satisfacere illi jure- jurando poterant, qui etiam non jurando non verum dicere crimen ducebant. Nocte vero secuta idem qui ante aflFuerant fratres, in spiritu humilitatis et in animo contrito delatum rursus in medium chori venerabile corpus, super pallia per pavimentum strata et tapetia deponunt, quod primo extrinsecus pretiosi generis pallium, et post hoc ex purpura dalmatica, deinde linthe- Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 193 amina obvolverant ; quae omnia sine ulla comiptionis macula^ integra et Candida priscam sui novitatem reservabant. Casula autem^ quam per undecim annos habuerat in septdcro^ jam a fratribus tune inde ablata^ alibi pro ostendendo incorruptionis signo nunc servatur in ecclesia. Cum ergo nervis solidum et ex integro incorruptum corpus visu et manibus tractando, levando, ac deponendo certo percepissent, atque soUemni appa- ratu curatum vidissent, ad ea quibus ante fuerat involutum ex abundanti^ pallium quod caeteris pretiosius in ecclesia poterat inveniri, et subtilissimam superaddiderunt sindonem. Quibus magna cum diligentia circumdatum, in suae quietis placidae habitaculum cum multa precum et multa dulcium lacrimarum devotione reposuerunt. Sed et alia, sicut fiierant inventa cimi illo, recondiderunt, pectinem scilicet eburneum et forpices, suae adhuc novitatis gratiam retinentes ; et, quae sacerdotem decebant, altare videlicet argenteum, et corporalia, et cum patena calicem, parvum quidem sed materia et opere pretiosum ; cujus inferior pars figura leonis ex auro purissimo gestat dorso lapidem onichi- num arte pulcherrima cavatum, qui ex studio artificis ita in- haeret leoni, ut manu facile possit in gyrum verti, nee tamen auferri. Porro reliquiarum sanctarum quas ejusdem loculi cum illo incluserat hospitium, solum caput beati regis Oswaldi juxta caput gloriosi pontificis, sicut et ante fuerat, locarunt. Nam caeterae, sicut praedictum est, inde elatae, alibi sollemniter compositae in ecclesia, celebriter reservantur reliquiae. Clauso ergo in suam tliecam beati patris corpore, earn panno ex lino grossiore, quem totum cera infuderat, undique circumdatam, usque post altare, ubi prius requieverat, retulerunt, Dominum virtutum benedicentes in operibus Suis; Gui facit mirabilia solus ; Cujus magna opera exquisita in omnes voluntates Ejus/ Interea promulgato longe lateque venturae Translationis die, ingens fit undecumque Dunelmjim usque populorum concursus; sicut diversae dignitatis et aetatis, ita et professionis, saecularis vide- licet vitae et spiritualis, personae perplures, qui, agnito incor- rupti tam longo tempore corporis miraculo, plurimum in Domino laetantur; Eique laudis et gratianmi actione reddita, sua ex- ultant tempora tantae virtutis ostensione ^dsitari. Inter hos quidam, ex numero abbatum qui advenerant, in his quae facta fuerant injuriam sibi calumniabatur illatam; arguens impro- vidae temeritatis fratres ecclesiae," qui, se inconsulto nee adhibito, tale tamque insolitum opus per se ausi fuissent aggredi. Opor- tere namque aiebat se, cum vicinus esset, fiiturum hujus facti participem advocari ; cujus assertione testimonium veritatis pos- »■ An adaptation from several passages in the Psalms. o Digiti zed by Google 194 HI8T0RIA TRANSLATIONUM set comprobari. Fratres namque qui his secretis nullum ex alia ecclesia testem voluerant assistere^ verisimile esse dixit^ non tarn verum de suo Sancto dicere, quam fingere. Unde, ait, ratio videtur exposcere tarn incredibilis rei veritatem etiam ab aliis indagandam^ ut populo qui tarn frequens accurrit^ id nostro testimonio affirmare possimus^ quod etiam nos ipsi oculis per- speximus. Hsec in auribus illorum qui cum eo venerant ssepius replicans^ animos quorumdam in suum inclinavit assensum. Jam denunciata Translationis dies instabat^ et^ calumnia ab- batis in conventum fratrum delata^ gravi mentes illorum con- cutiuntur scandalo; quo et mendaeii n&tabantnr infamia^ et iteranda sancti corporis appetebatur revelatio, quam nee extra- neis permittere, nee ipsi ulterius ausi sunt iterare. Pit ergo partium magna contention abbate obtendente solam fratrum ipsius ecclesiae non esse admittendam de suo Sancto attestatio- nem ; fratribus ex suspecta fide sua confusis et reclamantibus, vel loci desolationem vel suam de loco expulsionem eum moliri ; qui cum illorum cum juramento testimonium quasi fictum repellat, sacrilegos cos et omnibus detestandos judicat. '^ Qua- "propter absit/' inquiunt, *^ut ad sacra contuenda huic con- " cedatur aditus, quo agente in suspicionem gravis mendaeii "pervenimus. Qui enim heri nobiscum exultantes Glojia in " excelsia Deo cantaverant, hodie nonnidli eorum, calumniante " abbate^ ex mendacio nos suspectos habent/' His ita con- tendentibus, cum contentioni nuUus potuisset finis imponi, utriusque partis se mediatorem interposuit venerabilis memorise Radulfiis, tunc quidem abbas Sagiensis monasterii^ sed postea Cantuariorum archiepiscopus/ Is, cum multse mansuetudinis esset et religionis, in Scripturis quoque Sanctis nobiliter erudi- tus, cupiens inter dissidentes reformare pacem, "Verum est/' " ait, quod Scriptura dicit, ^In ore duorum vel irium testium " stabit omne verbum ;'^ quanto magis in ore plurimorum et tarn " probabilium, ut de illorum testimonio nulla quemquam ratio "permittat dubitare. Credimus plane Divinae virtutis opus "vobis in beati Cuthberti corpore revelatum; credimus, in- "quam, propter quod ^ Latidem Domini loquitur os meum, et " benedicit anima mea Domino.'^ Cum autem tanta sit hujus " miraculi evidentia, temerarius forte videbor, si vobis ostensam "corporis Sancti incorruptionem, etiam nobis ostendendam " postidavero. Et tamen in hac postulatione nee temerarius " videri debeo nee superfluus, quia cimi ' Perfecta caritas foras ' Badulfiis was consecrated bishop of Bocbester in 1108, translated to Can- terbury in 1114, and died Sept. 19th, 1122. Frona the expression here made use of, ** venerabilis memorise," this passage must have been written after his death. ' Deut. xvii. 6. - Tob. xiii. 19. Digiti zed by Google 8ANCTI CUTHBERTI. 195 " mittat timoremy^^ id ex multa caritate postulandum praesumo, '^ quod ex dilectione prsesumendum postulo, adjuvat preces " nostras^ etiam quse inpraesentiarum accidit causa, ista scilicet '' fratris nostri abbatis dubietas, quae nisi et alionim testimonio " a corde illius fuerit exclusa, justas contra vos sibi videbitur " movisse calumnias : et in has in fiiturum plures sibi contrahet " consentaneos. Sed, ut video, ex Dei providentia facta est illi ** haec dubitatio, ut unde vos sestimatis grave fieri scandalum ; ^'inde, ordinante Deo, cumulatior huic loco proveniet gloria. '' Nam prosequente preces nostras gratise vestrae favore, cum jam '^ sicut audivimus, ita etiam nos ipsi viderimus, tanto citius "obmutescet obtrectantium calumnia, quanto et vestrum et " nostrum testimonium eadem corroboraverit experientia. Tan- " toque latins in beato Cuthberto gloria Dei praedicabitur, quanto " magis nos, qui banc oculis probavimus, per diversas longius " partes bine remeantes dispersi, ea omnibus pandere institeri- " mus/' His venerandi abbatis precibus jam episcopus praebuisset assensum, nisi fratribus videretur non statim ei consentiendum, qui grave sibi ex judicio Dei periculum imminere formidabant, si sanctum corpus denuo cuiquam ostendendum inconsulte per- mitterent. Sed prudentium amicorum flexi consilio, tandem, licet difficiUime, in hoc consentiunt, ut, amoto abbate qui eis non credendum censuerat, humilis ac religiosus petitor cum aliis qui digni viderentur, ad novam miracuU inspectionem ad- mittatur. Quandoque tamen a consulentibus persuasum est eis, ut etiam ilium quam maxime huic rei interesse concederent, qui ipsorum testimonii dubius dubitare et alios fecerat, quatenus ejus miraculi contemplator assisteret, quod eis attestantibus ipse credere noluisset. Taliter contentione sedata, ducente Priore, ingrediimtur oratorium, albis induti, praedictus abbas Sagiensis, et Bicardus abbas monasterii S. Albani, et Stephanus abbas S. Mariae Eboraci, et Hugo abbas S. Germani in Selebi. Post quos Alexander frater regis Scottorum iEdgari, paulo post ejusdem fratris sui futurus in regnum successor, et Guillelmus tunc Dunelmensis episcopi clericus, sed post saepedictum Ra- dulfmn ecclesiae Cantuariensis archiepiscopus ; deinde et alii qui designati fuerant religiosae vitae, tam monachi quam clerici, numero quadraginta, sequuntur. Praeterea et plures ejusdem ecclesiae fratres, nam caeteri episcopo assistebant, jam tunc in ecclesia altare dedicanti. Fraemissa itaque suppUciter ab omni- bus oratione, sanctum corpus defertur in chorum, ubi, loculo qui prius concluserant a firatribus patefacto, Prior, elata manu, gravi prohibuit interdicto, ne vel ad corpus vel ad aliquid eorum • 1 John iv. 18. o2 Digiti zed by Google 196 HISTORIA TRANSLATIONUM quse circa illud fucrant contingendum quisquam prseter abbatem de Sagio manu admoveret. Cseteros jubet propius assistere, et visu potius quam contactu veritatem rei experiendo capere : fratres quoque monasterii praecepit indesinenter adesse et vigil- anti semper obtutu observare, ne vel particulam fill indumen- torum quae corpus obvolverant, ullo modo aliquis auferret. Fiunt quae jussa fuerant. Memoratus abbas^ uno ejusdem ecclesiae fratre se juvante, involuta explicans vestimenta circa venerandum caputs utraque illud manu cunctis aspicientibus paululum erexit, et in diversas reflectendo partes integra omnibus juncturis colli compage reliquo id corpori cohserere invenit. Deinde, manu admota^ firmius aurem trahens et retrahens, et post hoc alias quoque corporis partes manu perscrutante explorans, solidum nervis et ossibus, cum camis moUitie repperit corpus. Id etiam per caput tenendo concutiens, adeo in sublime erexit, ut in habi- taculo suae quietis peue sedere visum fuerit. Et ne quid diligentise inquirentis deesset, circa pedes quoque et crura eandem studuit experiri integritatem. Fuerant autem nonnulli qui hoc aliquanto diutius intueri paventes, positis super oculos manibus exclama- rent eum plusquam res postularet veritatis exequi probationem, cujus tam cvidenter ipse tenuisset certitudinem. Cum ergo incorruptionis miraculum satis superque pius inquisitor explo- rasset, elevata in medium voce proclamavit, "Ecce V inquiens, " fratres, hoc corpus jacet hie quidem exanime, sed ita sanum "et integrum, sicut ea die qua, caelestia petens, id sancta " reliquerat anima/^ Diligenter deinde compositis, sicut ante fuerant, omnibus, fratres monasterii veraces et fide digni ab omnibus praedicantur ; et ille qui eis non credendum judicaverat, simul cum aliis hoc, quod ante abnuerat, credendum, sive volens sive nolens, affirmabat. Jamque Te Deum Laudamus exul- tantibus cunctis solemniter decantato, omnibusque quae res poposccrat decenter dispositis, corpus patris humeris portantium excipitur, et in honorem Omnipotentis Dei cantantium voces hymnis late concrepant caelestibus. Praecedentibus cum aliorum reliquiis Sanctorum scriniis, cum ad ultimum venerabile beati Cutbberti corpus cum festivioris obsequii apparatu eflTerretur ostio, frequens qui foris exspectaverat populus, in lacrimas prae gaudio resolutus, totus obviam ruit, ut portitores sancti corporis vix in tanta constipatione procedere potuissent, et tanto clamore conmiixtim orantium, exultantium, et exultando flentium, voces premerentur cantantium. Circumeuntcs autem novam extrin- secus ecclesiam, ad orientalem ejus plagam stationem fecerunt, ubi, sermonem faciente episcopo, astabant et ipsi, qui miraculum incorruptionis inventae, quae jam per quadringentos decem et octo annos in humano corpore perduraverat, se et vidisse et eon- Digiti zed by Google SANCTI CUTHBERTI. 197 trectasse omnibus qui advenerant populis pandebant. Nova illi exultatione ad agendas Deo gratias aceenduntur qui suae devo- tionem mentis dignatus est remunerare tanta gratise cselestis manifestatione. Jam dies in altum processerat et episcopus, multa quae praesentis negotii non postulaverat causa interserens, longioris multos sermonis feeerat tsedere. Sed cum tanta esset cseli serenitas ut nullum venturse puviae signum in aere appareret, tanta coeperunt inundatione subito imbres mere, ut confestim interrupto sermone loculum sancti corporis fratres corriperent, et ecclesiae concite infcrre festinarent. Quo illato, pluvia con- tinuo cessavit, ut hinc nimirum daretur intelligi, Deo non esse placitum famuli sui sacrum corpus aliquanto diutius extra sancta loca detineri. Sed et hoc nuUatenus silentio praetere- undum videtur, quod cum tanta esset effusio pluviae inimdantis, non tamen vel omamenta ecclesiae, quae tunc omnia fuerant exposita, vel vestes quorumlibet, qui tunc cultius procedebant, ullam ex pluvia vel decoris sui vel usus contraxerint laesionem. CoUocato ergo ubi decenter paratum fuerat corpore beati ponti- ficis, resultante laudibus Dei ecclesia, soUemnis celebratur missa, peractisque in salutem fidelium sacro-sanctis mysteriis, ad pro- pria remearunt cum gaudio, glorificantes et laudantes Deum in omnibiis qu cessit in regnum Ceolred filius Eatbelredi. Post hunc rv;gna% it super Mereiam Eathelbaldus xxxix annis. Cui annis vakle strenuo pene omnes provinciae australes, ad cr^nfininm um^iu: Humbrae fluminis, cum suis regibus subjects fueruut. Qiu> interfecto, Bemredus loco illius regnavit. PrM quem Offa, potentissimus rex, regnavit xxxix annis. Cui filius suus Kgred succedens, parvo tempore regnavit. Deinde Kynewulf regnavit ; qui, ut antedictum est, Eadberto, Cantuariomm rege, capto^ Canciam sibi subegit. Hie Kynewulfus, vel Koenwulfus, est pater Kenelmi martyris, ut invenitur. Post Koenwulfum tenuit ^ This rubric is from the Magdalen MS. In that MS. the sections are dif- ferently arraojjfed. After the East Anglian kings come the archbinhops, then the kings of Mercia, of the East Saxons, the bishops of Durham, and kings of Wessex. The arrangement of MS. Caligula is followed throughout in the text. Mhelhertus in this section, is written jEdelhertus in the Magdalen MS. * Sibbw in MS. Caligula ; Bibbse in the Magdalen MS. This name is variously written Wibba and Pibba, or, more frequently, Wybba and Pybba. In this section the Magdalen MS. has Oswiu for Oswt, ^thebredus for J^thelredus, -^thelredi for JTatheldredi, Konewlf, Ko«nwlf, Kotnewlf for Kvnewwlf and Kording to their propinquity to Ida, but in this list they are arranged chronologically ; Ethelric, who occurs early in the others as a son of Ida, being placed last in this, which we know to have been his true position, as he is described as the imme- diate predecessor of Ethelfrith both in the Saxon Chronicle, and by Malmesbury. *• The words within brackets are inserted from the Magdalen MS., where they occur in the margin. P Digitized by Google 210 DE RE6IDUS SAXONICIS tus Christianus^ rcgnavit xvij annis. Quo regnantei filii Ethei- fridi exulaverunt inter Scottos, fugientes patriam propter timorem Edwini ; sed, eo interfecto, redierunt. Quorum primus^ scilicet Eanfridus, rcgnavit in Bemica j anno. Quo interfecto, frater ipsius Oswaldus Bemicae gentis simul ct Deirae adeptus est rcgnum, atque ex duobus unum populum compaginavit. Rcg- navit autem ix annis^ cm succcssit frater ipsius^ Oswius^ primo quidem in sola Bemica, sed, paulo post interfecto Oswino, reg- nans simul et in Deira. A quo tempore utraeque provinciae unum semper habuere regem. Defuncto Oswio post xxviij annos regni sui, Ecgfridus filius ejus rcgnavit xv annis. Iste Sanctum Cuthbertum constituit episcopum.' Cujus regni anno vij natus est Venerabilis Beda, et traditur septennis abbati Bene- dicto,*" cognomento Biscop, in monasterio beati Petri apud Wcr- amuthe, quod paulo ante, hoc est iiij^ anno regni' Ecgfiridi, inceptum fuerat.y Post Ecgfridum, frater ejus Alcfridus tenuit regnum xix annis. Cui filius suus Osredus succedens rcgnavit xi annis. Quo interfecto, Coenredus rcgnavit ij annis. Post quem Osricus rcgnavit xi annis. Deinde Ceolwulfus, frater Coenredi, qui regnaverat ante Osricum, ij annis. Ad hunc Ceol- wulfura, 13eda scribit Hystoriam Anglorum. Erat iste Ccolwid- fus filius Cuthe,' qui filius Cuthwini, qui Ledwaldi, qui Ecgwaldi, qui Aldelmi, qui Ogge, qui fuit Idae, primi regis Northanhym- brorum. Ceolwulfus, ubi viij regnaverat annis, relicto regno, monasterium intravit Lindisfarnense, ibique optimo fine in monacliatu vitam conclusit. Reliquerat autem successorem regni filium patrui sui Eatse, Eadbertum, cujus frater erat Ecg- bertus arcliiepiscopus Eboracensis, qui primus post Paulinum accepto pallio confirmatus est in archiepiscopatum. At rex Eadbertus, cum regnasset xxj annis, contempto regno assumpta- que tonsura, in ecclesia Eboracensi, quam frater ejus praedictus tunc gubemabat, in clericatu vitam terminavit. Tradiderat autem regnum suum Osulfo filio suo. Quod per unum annum tenens, occisus est nequiter a sua familia juxta Methil- Wong- tune." Cui succcssit in regno Eadthelwold cognomento Moll, et rcgnavit vj annis. Dehinc, amisso regno in Wincenhale, Alchredum, ex prosapia Idae, habuit successorem. Qui, cum ix annis regnasset, pellitur de regno in exilium. Post quem Eathel- ' OrdiruUio Sancti Cuthberti, MS. Caligula, in margiue. * MS. Ma^alen has Sancto Benedicto for abboH Benedicto, and Sancii instead of beat* Petri. Cognomento Biscop is omitted in M. ' vij", M. * Here Wallingford's genealogy of the kings of Northumberland ends. ' De Sancto Ceolwul/o rege, MS. Caligula, in margine. " Methil WoiUune in MS. Magdalen ; t. e.^ Mithiltune in margine MS. Calig. Digiti zed by Google LIBELLUS INCERTI AUCT. 211 red, filius Ethelwoldi Moll, regnavit v annis/ Quo dehinc pulso in exilium, filius Osulfi, quondam regis, supradicti, patemum recepit regnum Elfwoldus/ Quod per x annos tenens pie ac religiose, facta a suis conjuratione occiditur in Scidescestre^ juxta Murum ; sed sepultus est honorifice in eeclesia Sancti Andreae in Hagusteldesham. In loco vero ubi interfectus est, lux cselitus emissa videri saepius dicitur. In cujus locum successit Osredus, filius Alchredi regis supradicti, regnans uno anno. Quo per dolum interfecto, Eathelredus, de quo supradictum est, de exilio rediens recepit regnum, quod jam secunda vice per vij tenuit annos. Quo apud Corebrygge' occiso, Osbaldus per xxvij dies regnavit. lUo vero projecto et in exilium fugato, Eardulfus, ex semine regio, de Comite provehitur in regnum, quod per x annos tenuit.-^ Cui successit Elfwoldus Secundus, ij annis. Post quem Eanredus regnavit xxxij annis. Deinde Eathelredus regnavit ix annis. Post hunc Osberht, xiij annis. Qu«m Northhymbrorum populus pellens de regno, Ellam, alienum, regii seminis, in ejus locum substituunt. Sed Danis eo tempore Eboracum irrumpentibus necessitas fecit concor- . diam regimi. Uterque enim rex, adunatis viribus, Eboracum tendimt. Et primo quidem in fugam vertunt hostes, compel- lendo in civitatem illos. Quo cum illos insequerentur, Danis atrociter repugnantibus, csesi sunt ambo reges cum suo exercitu. His qui superfiierant Northymbris praefecerunt Dani Egbertum, qui regnavit v annis. Deinde Richsi ij annis. Post hunc Egber- tus ij annis. Deinde Guthredus, quem, Hardecnuti filium, regium puerum, vendiderant in servum, sed Sanctus Cuthbertus hunc ex servitio promo vit in regnum. Regnavit autem xiiij annis. Post hunc Sichtricus ex Danico genere. Huic Eathel- stanus rex, monarcha totius Anglise, regnanti sub se, sororem suam dederat uxorem. Cui defuncto, filius suus Guthferth successit. Quo, Eathelstanus, expulso de regno, sibi deinceps retinuit Northymbriam. Sed post Eathelstanum fratre ejus Eadmundo regnante, Northymbrenses, postponentes fidem quam Eadmundo juraverant, Onlavum, regem Normannorum,^ sibi * vi annis, MS. Magdalen. ' De Sancto rege Sffkooldo, MS. Caligula, in margiue. '' Written more correctly Scithlesceastre in the Magdalen MS. ' Correbrtge in the Magdalea MS. ; Corbridge, written in a contracted form Cobre in the HUtaria de Qestie Regum, / Up to this point the old chronicle in the Historia de G^estis Begum is the authority followed, but it breaks off in the Historia in the reign of Eardulf. The author of the present work seems to have possessed a more perfect copy, as he carries on his narrative without interruption, and gives information which he could not, so far as we are aware, have obtoined from any other source. f Not a Normannorum in margine. MS. Caligula. p2 Digitized by Google 212 BE REOIBUS SAXONICIS prsefecerunt regem. Gui, cum non posset resistere Eadmundo, tandem repacificatus manum dedit illi, et baptizatus, ab ipso rege inde susceptus, multis est mimeribus oneratus. Post hune Onlaf filius Sichtriei supradicti prsefieitur rex Norhymbris, qiii -— iftbttit -soemm regni Reinoldum, filium Guthferti supradicti. Quibus, Eadmundus, expulsis, Northymbriam sibi subegit. Sed cum post Eadmundum frater ejus Edredus regnaret, contra fide- litatem quam illi juraverant, Northymbrenses expukum ab Eadmundo rege Onlafiim in regnum sibi reduxerunt. Unde rex Edredus offensus Northymbriam depopulatur, expulso On- lafo. Dum vero rex rediret ad Suthengle, Northymbrenses adunati^ multos de extrema parte exercitus illius interfecerunt, et quendam Ericum filium Haroldi sibi regem constituerunt. Quamobrem rex redire, totamque Northanhymbrorum gentem in nihilum redigere disposuit. Unde illi perterriti Ericum, quem sibi prsefecerant, expellentes, regem Edredum subjectione perpetua et muneribus sibi placaverunt. Ab hoc tempore Nor- thanhymbrorum provincia proprirun regem habere cessavit. Deinceps namque per Comitum procurationem, una .cum omni- bus totius Angliae provinciis, regi subjecta servivit. DE NORTHYMBRORUM COMITIBUS.* Primus Comitum post Ericum, quem ultimum regem habu- erunt Northymbrenses, Osulf, provincias omnes Northanhym- brorum sub Edrido rege procuravit. Deinde sub Eadgaro rege Oslac.prseficitur Comes Eboraco, et locis ei pertinentibus ; et Eadulf, cognomento Yvelcild, a Teisa usque Myreforth* prae- ponitur Northymbris. Isti duo Comites cum Elfsio, qui apud Sanctum Cuthbertum episcopus fuerat, perduxerunt Kyneth regem Scottorum ad regem Eadgarum. Qui, cum illi fecisset hominium, dedit ei rex Eadgarus Lodoneium, et multo cum honore remisit ad propria. His Comitibus successit in comi- * The rubric is wanting in the Magdalen MS. There can be no doubt that this account of the earls of Northumberland, and that which is given in the Historia de Gestis Begum at p. 90, are derived from a common source, the particulars being generally the same, and the phraseology in many cases iden- tical, whilst each contains many details which are wanting in the other. There is one remarkable discrepancy between them, namely, the omission from the series of earls in the Historia of the first Eadulf, the predecessor of Waltheof the elder. This omission is adverted to in the Preface, in connection with the disputed date of the cession of Lothian to Scotland. In this section, J^ric is written Jric in M., Uctred, UcAtred, Carl, Carl/, MorA»r, MoreAar, Niwebum, Niuebum, Aldwnus, Aldioinus. ' In MS. Magdalen Myrcford, but the reading in the text seems the correct one, at all event^ as regards the final letters, if the boundary indicated be the Frith of Forth. The former portion of the word should probably be Mare. Digitized by Google LIBELLUS INCERTI AUCT. 213 latum Walthef ille Senior, regnante Ethelredo. Deinde Uchtre- dus filius Walthefi administravit comitatum omnium Northan- hymbrorum provinciarum. Huic rex Eathelredus suam filiam Elfgevam dederat uxorem. Ex qua filiam habens Aldgitham, dedit in eonjugium praediviti cuidam, Maldredo filio Crinani ; de qua habuit Cospatricum Comitem, patrem Dolphini, Walthefi, et Cospatrici. Occiso autem Uehtredo a Turebrando cognomine Hold per voluntatem Cnutonis regis, frater ejus Eadulf Cudel administravit comitatum : et, post eum, Ealdredus, filius Uchtredi praefati, quem habuerat ex filia Alduni episcopi, antequam duceret filiam regis Eathelredi. Habuit et alios filios ex alio conjugio, Cospatricum et Eadulfum. Cospatrici erat filius Uch- tredus, de quo genitus est Eadulfus, qui princeps erat et auctor illorum qui interfecerunt Walcherum episcopum. Interfecto vero Ealdredo Comite a Carl, cujus patrem, scilicet Turebran- dum prsedictum, ipse ^Idredus occiderat, in ultionem sui patris Uchtredi Comitis, ab ipso Turebrando interfecti; successit illi frater suus junior, Eadulfus. Qui postmodum, regnante Ead- wardo, occisus est a Siwardo, qui post ilium totius Northanhym- brorum provinciae, hoc est, ab Humbra usque Tweodam suscepit comitatum. Mortuo autem Siwardo, rex Eadwardus comitatum tradidit Tostio fratri Haroldi regis. Dehinc ipso Tostio ab universis sui comitatus, propter nimiam ejus violentiam, projecto de comitatu et exlegato, Ed,winus et Morkarus, quibus rex Edwardus comitatus ipsius curam delegaverat, filio Eadulfi Comitis, fratris Aldredi Comitis, nomine Osulfo, comitatum a Tina usque ad Tweodam commiserunt. Sed post ea Copsi a Guillelmo rege suscipiens praeposituram comitatus, expulit de comitatu Osulfum. At ille, coUectis postmodum viribus, eun- dem Copsi in introitum ecclesise de Niwebume interfecit. Ipse quoque post paucos menses, dum impetu equi currentis ferretur, in lanceam obviantis sibi latronis delatus, statim moritur. Deinde Cospatricus, ex nepte regis Ethelredi progenitus, ut supra- dictum est, a rege Guillelmo comitatum emptum administravit. Quem postea idem rex ei auferens, dedit Walthevo filio Siwardi Comitis, quem ipse habuerat ex Ealfleda filia Aldredi Comitis. Walthevo vero capto et occiso, commisit rex comitatum Wal- chero episcopo. Quo occiso, dedit comitatum Albrio. Illo vero relinquente comitatum, datus est cuidam Rodberto de Mulbreio. A quo rex Guillelmus Junior offensus, dum eum vi cepisset, ipse in sua manu retinuit comitatum,-' hodieque frater ejus, Henricus rex, retinet. i The M agd alen MS. has the following additional and later particulars : — Post mortem Willelmi regis, frater ejus, Henricus rex, comitatum Northanhum- brorum in proprio dominio tota vita sua retinuit, Comitem vero, Eodbertum de Digiti zed by Google 214 DE REOIBUS SAXONICIS DE REOIBUS DEIRORUM. Anno ab incamatione Domini n.lx., EUe coepit regnare in provincia Northanhymbrornm, scilicet in Deira, et ipse trahens originem unde et alii reges Anglorum. Istius EUe mentio fit in Vita beati Papae Gregorii. Regnavit antem xxx annis. Cui mortuo filius ejus Eadwinus successit. Sed cum rex Bemi- ciorum Ethelfiridus^ cum gloriae esset cupidissimns^ quamvis sororem Eadwini duceret uxorem, "cum regno pepulit : quem tamen rex Redwaldus restituit regno, rege Ethelfrido occiso, Regnavit super Bemiciam simul et Deiram xvij annis. Quo interfecto in pugna a Cedwalla rege Britonum et Penda rege Merciorum, suscepit pro illo regnum Deirorum, unde ipse Ead- winus generis prosapiam duxerat, Osricus, filius patrui sui, qui Ealuricus vocabatur ; qui regnans j anno, occisus est a Cead- walla rege Brytonum. Deinde Oswaldus utriusque provinciae regnum ix annis tenuit. Illo occiso, Oswinus, de stirpe regis Eadwini, regnavit in Deira, Erat enim filius Osrici Bupradicti. Eo interfecto, Oswius regnum Deirorum simul et Bemiciorum gubemabat. Eathelwaldus tamen filius Oswaldi, qui in Dei- rorum partibus regnabat, patruum suum Oswium saepe cum gente Merciorum, et cum Ceadwalla rege Brytonum acriter im- pugnabat. Verumtamen deinceps Bemiciorum provincia et Deirorum unimi habent regem. REGNUM ANOLIiC ITA DIVIDEBATUR ANTIQUITUS. Rex Cantise, Hengest. Rex Merciorum, Penda. Rex Occidentalium Saxonum, Cerdic. Rex Orientalium Saxonum, Eathelbrich. Rex Orientalium Anglorum, Reodwald, et postea Ead- mundus. Primus regum Northamhymbrorum, Ida. Rex Deirorum, Ella, pater Eadwini. Rex Bemiciorum, Eathelbertus, pater S. Oswaldi. Rex Britonum Ceadwald, i.e CadwaUa. Rex Australium Saxonum.* In his praescriptis regibus dividebatur antiquitus Anglise totius regnum ab incamatione Domini anno cccc**.xl**.ix®, usque MolbwBio, qui captus fuerat a fratre suo Willelmo, ipse in eadem custodia diutissime detinuit. Tandem, rogatu baronum suorum eundem resolvens, con- cessit illi mutare vitam habitumque ssecularem. Qui, ingressus monasierium Sancti Albani sub professione monachica^ ibidem vitam finivit. Post obituni Henrici regis nepos ipsius, Stephanus, qui ei successit in retmum. » Not in MS. Magd. Digitized by Google LIBELLUS INCERTI AUCT. 215 ad regem Eathelstanum, qui primus monarchiam regni Anglo- rum obtinuit.' NOMINA ARCHIEPISCOPORUM CANTUARIENSIUM.** Augustinus. Laurentius. Mellitus. Justus. Honorius. Deusdedit. Theodorus. Berchtwaldus. Tatwinus. Nothel- mus. Cuthbertus. Bregowinus. Lambertus. Adclardus. Wuluredus. Swiredus. Celnothus. Ethelredus. Plegemundus. Athelmundus. Wulfhelmus. Odo. Dunstanus. Eathel- garus. Sigericus. Elfricus. Elfegus. Livingus. Eagel- nothus. Eadfinus. Rodbertus. Stigandus. Landfrancus. Anselmus. Eadulfus. Guillelmus. Tcobaldus. Thomas, iiij kal. Januarii martirizatus, anno incamationis .... clxx.* NOMINA ARCHIEPISCOPORUM EBORACENSIUM. Paulinus. Ceadda. Wilfndus. Bosa. Johannes. Wil- fridus. Ecgbertus. Ethelbertus. Eanbaldus. Wulsige. Wi- mundus. Wulfherc. Ethelbaldus. Lothewardus. Wulstanus. Oscytel. Oswaldus. Aldulfus. Wulstanus. Eluricus. Kynsi. Aldred. Thomas. Girardus. Thomas. Turstinus. Guil- cknus. Henricus Morduc. Rogerus de Ponte. NOMINA EPISCOPORUM DUNELMENSIUM. Anno ab incamatione Domini dc.xxxv.** Aidanus. K- nanus.^ Colmannus. Tuda. Eata. Cuthbertus. Eadbertus. Eadfridus. Ethelwoldus. Kynewlfus. Higbaldus. Egbertus. Eadredus.^ Egredus. Lambertus.*" Hardulfus. (Istius tem- pore devastata est tota Anglia a Paganis, et corpus S. Cuthberti cum multis Sanctorum reliquiis ab insula Lindisfarnensi ex- portatum per vij annos hac illacque discursantibus Paganis incertis ferebatur sedibus. Dehinc perlatum est in Ccstre, ubi per centum et xv annos requievit.) Cuthardus. Tilredus. Wigredus. Uchtredus. Sexhelmus. Alsius.' Aldunus. (Iste transtulit corpus S. Cuthberti in Dunelmum.) Eadmundus. Edredus. Egelricus. Egelwinus. Walcherus. Guillelmus. Ranulfus. Gaufridus. Guillelmus. Hugo de Pused.' ' The fdx last words are omitted in MS. Magd. " M. has Cantuarionim instead of Cantuariensium. " The original list of these archbishops of Canterbury in C. ends with Guillelmus. Theobaldus and Thomas are added in a more recent hand. To hem are added in M. Bicardus, Hubertus Waiter ; all, as well as Thomas, in a ater hand than the rest of the work. * This date is not in M. f M. has Finanus. The text Afinan. ♦ Hudredus, M. ' Eanbertus, M. ' JCfsius, M. ' The text in M. ends with Gaufridus. Digiti zed by Google Digitized by Google APPENDIX. EXCERPTA HISTORICA ET TOPOGRAPHICA, IN CODICE SYMEONIS DE HISTORIA ECCLESI^ DUNELMEN8IS IN BIBLIOTHECA PUBLICA CANTABRIGIENSI INSERTA.* I. ^A 6ULIELM0 MALMESBURIENSI. Ab hoc (Ethelwlfo scilicet) Anglonim chronica sursiim versus usque ad Adam lineam generationis regum texunt, etc.* II. — A VARUS DE REOIBUS NORTHANHYMBRORUM. Anno ab incamatione Domini nxlvij Ida regnare coepit, a quo regalis Northanhymbrorum prosapia tenet originem. Eoppa genuit Idam. Pater Eoppse fait Esa, pater Esae Ingui, pater Ingui Angenwi, pater Angenwi Aloth, pater Alothi Benoc, pater Benoci Brond, pater Brondi Beldeg, pater Beidegi Woden, pater Wodeni Freodhlas, pater Freodhlae Freodhwlf, pater Freodhwlfi Finn, patei* Finni Godewlf, pater Godewifi • These extracts are inserted in the Cambridge MS. of Symeon's History of the Church of Durham, between the table of contents and the body of the work. They bear internal evidence of having been thrown together by tiie transcriber in the reign of Henry II., and not by Symeon in the reign of Henry I. * This extract is from William of Malmesbury's History of the Kings of England, book ii., chapters ii. and iii., and contains the genealogy of the n est- Saxon kings from Ethelwlf upwards to Woden, and so to Noah through his fourth son Stref, who is said to nave been born in the Ark ; also an account of the division of the kingdom on the death of Ethelwlf between his sons Ethelbald and Ethelbert, and of the death of the former. It ends abruptly in the midst of the account of the Danish invasion in the reign of Ethelbert. See the History of William of Malmesbury as pubbshed by the English Historical Society, vol. i., p. 172. Digiti zed by Google 218 APPENDIX 1. Greota/ Ida gennit xii filios, sex legitime connubio, sex[e] con- cubinisj Adda, Ethelric, Edric, Teudheri, Osmer, Theoderie; hi filii reginse: Oega, Alric, Ecca, Osbald, Scor, Sceotheri; hi filii concubinarum/ Ida regnavit xii annos. Adda filius Idae viii annos. Ethelric filius Idae vii annos/ Theoderie filius Idse vii annos. Ethelfirid filius Ethelriei, filii Idae, xxiiij annos. Ethelfrid vii filios habuit ; Eanfridum, Oswaldum, Oswinum, Oslac, Oswidu, Oslaf, OfFa. Post Ethelfridum regnavit Edwinus xvij. Edwinus erat filius Ellae, qui Ella non erat de stirpe Idae. Iste est Ella, de cujus nomine Sanctus Gregorius alludens, " Bene/^ inquit, " vocatur " Ella, Alleluia enim oportet ibi ad laudem Dei cantari/' Interfecto Edwino, regnum Northanhymbrorum divisum est. Osricus, qui fuit filius patrui Edwini, Elfriei vocabulo, tenuit provinciam Deirorum j annum. Porro Eanfridus, filius Ethel- fridi nepotis Idae, regnum Bemiciorum tenuit j annum. Oswaldus filius Ethelfridi ix annos. Oswiu filius Ethelfridi xxviij annos. Iste Oswiu inprimis regni socium habuit Oswinum de stirpe regis Edwini, hoc est filium Osrici, de quo supradictum est. Praefuit Oswinus pro- vinciae Deirorum vii anuis. Post Oswiu regnavit filius ejus Ecgfridus, qai Sanctum Cuthbertum constituit episcopum, Regnavit xv annos. Alfrid frater Ecgfridi xviii annos. Osred filius Alfridi xi. Coenred consanguineus ii. Osric filius Alfridi xi. Ceolwlf viij. Iste Ceolwlf fiiit filius Cud wine. Cud wine filius Liodwaldi, Liodwald filius Ecgwaldi, Ecgwald filius Al- delmi, Aldelm filius Ocgae, Ocga filius Idae regis. Iste Ceolwlf, dimisso regno, monachus factus est in Lindisfarne.-^ * This paragraph is translated from the Saxon Chronicle. The proper names are very inaccurately printed by Twysden, as Fum for Finn, Beoda for G^ta, but the MS. is not answerable for these errors. * The names of the sons of Ida seem to have been taken fVom the Hist. Ecd. Bunelm., 1. i., c. xiii. Other lists difiering materially in the orthography of some of the names occur in the Nennian genealogies, Florence of Worcester, Alured of Beverley, Boger of Wendover, and in the Saxon genealogies in the present volume (p. 209). Twysden has misprinted one of the names Tendhi for TemdAeri. * Written Aedlric in the Nennian genealogies, where he is called, apparently in error, the son of Adda, to whom, as In the present list, he is represented as the immediate successor. After Theoderie, according to the same authority, Frithwald reigned seven years, and Hussa seven, both of whom are here omitted. ^ From the reign of Etholfrith to that of Ceolwlf the authorities relied on Digiti zed by Google GENEALOOIA REOUM. 219 Post Ceolfum Eadbert, filius patrui Ceolwlfi, tenuit regnum XX annos. Oswlf filius Eadberti j annum. Ethelwold Moll yj annos. Alcred de prosapia Idse ix annos. Ethelred filius Ethelwoldi iiij annos. Elfwold filius Oswlfi regis, nepos Eadberti regis, expidso Ethelredo tenuit regnum x annos. Iste Ethelwold, injuste a suis oecisus, requiescit in Hextil- desham, sed in loco quo est oecisus lux cselitus ssepe visa est, Osred filius Alchredi j annum. Iste Osred post annum expulsus est de regno, dolo circumventus. Postea Ethelred filius Ethelwoldi, de exilio liberatus, regnavit iterum vij. Iste Ethelred filios Elfwoldi ab Eboraco extractos peremit. Osbaldus regnavit xxvij dies. Eardulfus x annos.^ Elfwold ij annos. Eanred xxxiij annos. Ethelred filius Eanredi ix annos. Illo occiso regnum tenuit Osbryht xiij, quo postea de regno expulso, Northumbrani constituerunt sibi regem non de regia stirpe, vocabulo Ella, quo tempore Danis oppugnantibus Ebora- cum, Northymbri, r^ucentes Osbrihtimi in regnum, simul cum illo et cum Ella, duobus regibus, contra Danos pugnant. Sed ambo reges occisi sunt. Qui Sancto Cuthberto suas terras abstulerunt, Werkeworth, TiUemuthe, Billingaham, Ileclif et Wigeclif. Postea regnavit Ecgbert yj annos. Ricsi ij annos. Ecgbert ij annos. Guthred rex, ex servo xiiij annos. Postea Reignwold occupavit terram Sancti Cuthberti per Sculam, et Onlafbal. Tunc xxij annos regnavit Eadwardus filius Elfredi regis. Post Eadwardum regem regnavit Ethelstanus, qui primus totius AnglijB regnum obtinuit xx annos. Post eum frater ejus Eadmundus regnavit ix annos. Post Eadmundum, frater ejus Eadred regnavit x annos. Post Eadredum Eadwi, filius Eadmundi regis, j annum. are Beda, and the brief Northumbrian Chronology appended to his History. The genealogy of Ceolwlf is given in the Saxon Chronicle, and also in Symeon's History of the Church of Durham, book i., c. xiii. r The ancient BMoria de Gestis Be^um breaks off abruptly in this reign. The authorities now followed are the Libellus de jSaxonum adventu, etc., in the present volume, pp. 202-15, and the Historia de Sancto Cuthberto. Digiti zed by Google 220 APPENDIX I. Post Eadwi Eadgar^ frater ejus, xviij annos. Post Eadgarum filius ejus, Edvardus, in Scheftesbiri, v. Post Eadvardum frater ejus, Etheldredus, xxxix.* Post eum Cnut xix annos. Post Cnut Heraldus, filius ejus, V annos. Post eum Hardicnut, iij annos : post hunc Eadwardus, xxiiij. Post hunc Herald ad Epiphaniam (et usque ad festum Saneti Calixti).* Willelmus Major, xxj annos : Willelmus Minor, xiij annos. Henrieus anno setatis suse Ixviij obiit. Regnavit gloriose annos xxxv et menses iiij. III. DB PARTITIONB ANOLIJB IN SCHIRAS ET EPISCOPATUS.-'* Anglia habet in longitudine nccc** miliaria a loco Penwith- stert vocato, qui situs est xv leugis ultra Michaelstoue in Comewalas, usque ad Cathenes trans Seotiam. In latitudine habet ccc miliaria a Depiestowe usque Dofre. Habet sedes mctropolitanas duas, Cantuariam, et Eboracam; sedes epis- copales XV,* Rovecestriam ; Lundoniam; North wic; (qui de duobus unus factus est, nam una sedes erat apud Helmam vel Thetford, secunda apud Domnach,)' Cicestriam; Wincestriam; Searibi, quam Heremannus episcopus, permittente rege Ead- wardo, de duobus episcopatubus, Ramesbiri et Scirebum, unam fecit j Execeastre, quam Leofricus episcopus, permittente rege Eadwardo, de duobus episcopatubus, in Cornewale, ad Sanctum Germanum, et Bridport,** unam fecit ; Bathun, cujus sedes fuit apud Welle usque ad dies Willelmi regis Secundi et episcopi Johannis; Wirecestre; Hereford; Ceastria, cujus sedes fuit apud Lichfield (vel Coventriam)** usque ad dies Willelmi Primi, * After Ethelred Twysden inserts the nine months' reign of Edmund Ironside, but it is not noticed in the MS. * The words between brackets are inserted in a very minute, but apparently contemporaneous, hand in the MS. ^ There is no title prefixed to this little tract in the MS., but another copy exists in the Arundel MS., Norfolk, 222, which has been published by Grale (Oxford, 1691, p. 560), under the title, "De partitione provincial in schiras et episcopatus, et re^na." Besides what occurs in our MS., the Arundel text contains the list of kingdoms with the bishoprics in each, which are given by Malmesbury (Gesta Regum Anglorum, i., 6), which accounts for the addition of the last clause of the title, " et regna," which does not apply to the tract as now printed. The same extract fh)m Malmesbury occurs idso in another part of the Cambridge volume (folio 215), but not in connection with any work of Symeon. * Arundel MS., xx. (including the Welsh sees and Whitherne). The words within brackets are added from the Arundel MS. •" Arundel MS. has Crediton instead of Bridport. " The words within brackets are from the Arundel MS. Digiti zed by Google OENEALOGIA REGUM. 221 et Lanfranci archiepiscopi, et Petri episcopi; Lincolnia, cujus sedes fuit apud Dorkacestre (sed Remigius episcopus transtulit sedem Lincolniae)/ fuitque dudum divisa in tres'' episcopatus; sunt enim in eo viij scirae et dimidium ; Heli, qnam Henricus rex Primus fecit, sumpta parte 3e episcopatu Lincolniae;* Dunelmum, cujus sedes fiiit apud Hagustaidensem ecclesiam, et alia sedes apud Halieland ; Karliol, cui rex Henricus Primus et Turstinus archiepiscopus Aldulfum episcopum praefecerunt/ Anglia habet xxxij sciras extra Cumberland et Comewalas/ In Comewalas sunt sex^ parvse scirae. Scotland, Bretland, Wict" excipiunter. Sunt hae scirae divisae per tres leges, Westsexenelaga, Denelaga, Merchenelaga. Westsexanelaga habet ix sciras, Sudsexa, Suderrei, Kent, Berrocscire, Wiltescire, in qua sunt iiij'^.DCCC hydae, Sudhamptescire, Sumersetescire, Dorsetescire, Devenascire. Denelaga habet xv sciras, Eboraciscira, Snoting- hamscira, Deorbiscira, Leorcestrescira, Lincolnescira, North- amptunscira, Huntedunescira, Grantebridgescire, Northfolc, Sudfolc, Eastsaxe, Bedefordescira, Hertfordscira, Middleseaxa, Buckingehamscira/ Merchenelaga habet viij sciras, Here- fordscira (in qua sunt m. hidae), Gloucestrescira (mm.ccc) Wire- cestrescira (mmm.cc), Scrobscira, Cestrescira, Steadfordscira (quingenta) Warewicscira (m.cc), Oxenfordscira (mm.cccc).* • The words within brackets are from the Arundel MS. p duos, MS. Arundel. ♦ MS. Arundel proceeds as follows: — In Wallia vero quatuor episcopatus similiter subjecti Cantuariensi archiepiscopo, unus apud Sanctum Dayid, qui Yocatur Menensis; alius apud Bangor ; tertius apud Glamorgan, modo Landaff; quartus apud Asaph. ' In place of the above account of the sees of Durham and Carlisle, MS. Arundel has the following remarkable statement : — ^Archiepiscopatus Eboracensis olim in quinque episc^atus fuit divisus, scilicet in unum archiepiscopatum et quatuor episcopatus. Unus fuit ex parte fluminis Usse ; alter apud Bipun ; tertius apud Witeby ; quartus apud Beverlacum ; modo habet sub se tres epis- copatus, scilicet Dunelmensem, videlicet Durem, cujus sedes erat apud Lindis- famensam ecclesiam ; alterum Cardolensum, scilicet Carduel vel Carlel, qui fuit subtractus ab Eboracensi, non tamen demptus ab episcopatu ; tertium Candidse- ca8», qui vocatur Galaweyse. ' Exceptis Northumberland, Westmerland, Cumberland, in qua continentur vij scirse. MS. Arundel. ' vij erased in the MS., and Bex written above. * Wallia, Scotia, et Insula de Wiks. MS. Arundel. ^ MS. Arundel omits Bedfordshire, Lincolnshire, and Norfolk, and inserts " Stanufordiaescira." * The hidage of certain counties in Merchenelaga which is inserted between brackets is from the Arundel MS. The following Ust of counties, which differs materially in their distribution from our text, is from MS. Cotton, Domitian A. viii., where it is appended to the Idbellus de regibus SaxonutHj printed in this volume fnote contitmed on next page) : — Digiti zed by Google 222 APPENDIX I. Anglica' Britannia^ oceani insula^ climatis occidui^ extremo pene situ ab orbe seclusa^ in firigida plaga aquilonis posita^ in ultima ferme orbis margine sita, inter omnes vel prima vel maxima/ a quibusdam^ quia oceano circumgirata est^ alter orbis appeUatur. Insula singulsoi amplitudine^ omniumque aliarum deeus et gloria^ quam olim Carolus Magnus provinciam^ omnium bonorum fertilitate et copia^ cameram suam vocabat. DaneUiga. Suthfolcscire Northfolcfloire Orantbnigescire Lincolnasclre Everwio Snotingeham Deorbiscire Stafford Seaster Soreobescire Mercenelaga, Easexa • Middleseaxa Heorteforde Huntedun Bedeford Bukjngham Oxenford Norhamtune WeH'Saxeneloffa. Kent-soire Surreie Suthseaxa Hiuntune Wiltunescira Sumersetascire Borsetascire Devenasoire Berohscire Warwicacir© Glousesterscire Worcestershire and Herefordshire are omitted. Stafford, Chester, and Shropshire are transferred fVom Merohenelaga to Denelaga, and Essex, Middlesex, Hertfordshire, Huntingdonshire, Bedfordshire, Buckinghamshire, Oxfordshire, Northamptonshire, and Leicestershire are transferred from Denelaga to Mer- chenelaga. ' This paragraph is not in the Arundel MS. 9 Inter omnes oceani insulas Britannia vel prima vel praxnpua est — Almred Beverlac., 1. i., sect. iv. Digiti zed by Google BREVIS RELATIO DE SANCTO CUTHBERTO, ET QUOMODO CORPUS EJUS DUNELMUM VENERIT, ET EXCERPTA DE VITA ET MIRACULIS SANCTI CUTHBERTl/ I.— QUOMODO IPSE OCTENNIS PUER PER TRIMUM INPANTEM DB CONSTANTIA ANIMI ET EPISCOPATU SIT PIL«M0NITU8. ''Venerabilis igitur Domini famulus Cuthbertus octavo suae aetatis anno, qui post infantiam pueritiae primus est^ per trimum infautem de constantia animi ammonitus^ relicta continuo ludendi vanitate, ad stabilitatem et maturitatem conversus est. Cresccnsque per dies animoque adolescentior, in Divinae reli- gionis cultu existens, nocte quadam, dormientibus sociis, cum ipse juxta morem pervigil in oratione duraret, vidit animam Sancti Aidani Lindisfamensis episcopij inter caelestium choros agminum ad caelum deferri. Compunctus hoc visu Deo dilectus adolesccns renuntiat saeculo rebusque saecularibus, et mo- nasticam mox properat subire disciplinam. Intrans autem Mailrosense monasterium monachus^ ut de ipso canitur, vene- rabilis et per cuncta laudabilis digne efficitur, ac corpore, mente habitu, factisque probabilibus castris Dominicis associatur. II. — HIC CORPORE^ MENTE, ET HABITU FACTUS EST MONACHUS. Anno Dominicae incamationis sexcentesimo quinquagesimo * This compilation follows the tract, De Translationibus S. Cuthberti, in Cotton MS., Nero, A. ii., in Laud, 491, in Cotton MS., Titus, A. xi., and, in part, in MS. Gale, Trin. Coll., Camb., O. iii., 65. It appears to have occupied the same position in the MS. from whence the text in the Acta Benedictorum has been derived, the copy being an imperfect one, as regarded the latter portion of the first work and the earlier portion of the second. The fragments have been treated by the editor of the Liber de Translationibus as parts of the same work, and have been united by the insertion of a long extract ftom Symeon*s History of the Church of Durham, so as to present the appearance of an integral history. The first eight sections are epitomized from Beda and the anonymous monk of Lin- disfarne, the remainder are from Symeon, and in two or three cases fW)m the Liber de Translationibus, with the exception of the last, which is compiled firom various sources. " The initial letter is handsomely illuminated in MS. Laud. Digiti zed by Google 224 APPENDIX II. primo^ ab adventu Sancti Augustini in Angliam quinquagesiino quinto, ex quo autem gens Northanimbrorum per Sanctum Oswaldum et Aidanum fidem Christi suscepit septimo decimo, anno regni Oswiu nono^ ubi sub diseiplina Boisili^ subliinium virtutum sacerdotis et monachi^ et ejusdem eeclesiae praepositi, degens, omni se monasticae institutionis observantia, vigilando videlicet, jejunando, orando, et caetera quae regulae sunt sedulo exequendo exercebat, et formam exempli se cunctis praebebat. III. — HIC PRIOR. Defiincto autem Boisilo ipse pro eo ibidem praepositus ordi- natus est. Peractis vero ibi felici conversatione tredecim annis^ transtulit eum reverentissimus ipsius abbas, Eata, in Lindis- famense monasterium, quod tunc, ut Mailrosense, abbatis jure regebat; ut ibi, sicut et in Mailros post obitum beati Boisili fecerat, regulam monasticae perfectionis, praepositi auctoritate, doceret, anno Dominicae incamationis sexcentesimo sexagesimo quarto. Qui, qualis, quantusve in eodem monasterio vixerit, vel quibus se studiis ad caelestia promerenda exercuerit, vel signis claruerit, vel quomodo, ut omnes lucrifaceret, omnibus omnia factus sit,* legat librum de vita et virtutibus beati viri qui scire voluerit. IV. HIC HEREMITA. Cumque in eodem monasterio duodecim annorum curricula complesset, ut Domino Deo suo secretins militaret, insulam Fame, comitante abbatis sui et fratrum gratia, multum laeta- bundus ingreditur, ante ipsum cunctis pene inhabitabilem propter demorantium ibi fantasias daemonum. In hac tantum sui erat negligens, tantum caelestibus ardebat desideriis, tanta animi perfectione Divinis invigilabat mandatis, et tanta Divinae contemplationis puritate supernam suspirabat patriam, ut merito multum confidenter cum Apostolo dicere posset. Nostra conver- satio in ccelis esi.^ V. HIC ELIGITUR IN EPISCOPUM. Anno Dominicae incamationis sexcentesimo septuagesimo sexto, anno regni Egfridi sexto, monachatus sui vicesimo sexto, iutravit insulam Fame vir Domini Cuthbertus, per novem annos mira animi alacritate Domino militabat. Postea congregata * Ep. ad Bomanos, ix. 22. ' Ep. ad Philipp., iii. 20. Digiti zed by Google RELATIO DE SANCTO CUTHBERTO. 225 synodo non parva sub prsesentia piissimi regis Egfridi ct bcatse memoriae Theodori, Cantuariensis archiepiscopi, in loco qui dicitur Twiford juxta fluvium Alne, unanimo omnium consensu ad episcopatum Lindisfarnensem electus est. Qui, cum, multis legatariis pro se missis et litteris, nequaquam suo loco posset erui, rex prsefatus, et Trumwine episcopus, cum pluribus reli- giosis et potentibus, veniunt, genu flectunt, et per Dominura adjurant, lacrymajs ftmdunt, obsecrant, donee et ipsum lacrymis plenum ad synodum pertrahunt. Quo perveniens, licet plurimum renitens, compellitur ab omnibus episcopal! officio collum sub- mittere. VI. HIC ORDINATUS EST. Ordinatus est autemEboraci a Theodoro Dorobernensi archi- episcopo, septimb kalendas Aprilis, ipso die Paschse, convenient- ibus ad consecrationem ejus vij^*" episcopis, pnesente rege Eg- frido, quintodecimo anno regni ipsius, sexcentesimo octogesimo quinto incamationis Dominicae. Suscepto igitur episcopatu episcopalem curam episcopaliter per omnia ministrabat, in omnibus, et in turbis existens monachus. VII. DEPOSITIO EJUS. Duobus vero annis in regimine episcopal! transactis, sciens in spiritu appropinquare diem sui transitus, repetiit insulam mansionemque suam. Prima igitur ebdomada Quadragesimse, feria quarta, coepit segrotare ; et reversus quarta feria post rae- diam Quadragesimam, tribus continuis ebdomadibus infirmitate decoctus, instante nocturnae orationis tempore, perceptis sacra- mentis salutaribus, tertiodecimo kalendas Apnlis migravit ad Dominum, luna prima. Anno Dominicae incarnationis, videlicet, sexcentesimo octo- gesimo septimo, episcopatus sui tertio, anachoreseos tertio- decimo, monachatus tricesimo septimo,*' ex quo autem rex Oswaldus et Aidanus episcopus pontificalem sedem in Lindis- famea insida instituerunt quinquagesimo tertio, corpus illius ad beati Petri Apostoli ecclesiam, quae in insula Lindisfamensi est, delatum est, ibique ad dexteram altaris petrino in sarcophago repositum. VIII. — QUOMODO INTEGER INVENTUS EST POST UNDECIM ANNOS. Transactis sepulturae ejus annis undecim, die depositionis * The words from episcopatus are omitted in MS. A. Digiti zed by Google 226 APPENDIX II. illius, quae est tcrtiodecimo kalendas Aprilis, aperientes sepul- chrum ejus fratres, ut ossa illius, quae jam sicca invenienda puta- bant, supra pavimentum dignse venerationis gratia locarent, in- venerunt corpus totum, quasi adhuc viveret, integrum, et flexi- bilibus artuum compagibus, multo dormienti quam mortuo simi- lius. Vestimenta quoque quibus indutum erat, intemerata et prisca novitate et claritate mirauda. Extremam partem indu- mentorum ejus pro ostendendo incomiptionis signo toUentes, novo involutum amictu corpus, levique in theca reconditum, supra pavimentum sanctuarii composuerunt. IX. — QUOMODO DESTRUCTA EST EJUS ECCLESIA. Anno ab incarnatione Domini Dcc.xciii., etc. (Symeonis Hist. Dunelm., II., v.) X. — QUOMODO AQUA IN SANGUINEM CONVERSA EST. Anno ab incarnatione Domini dccc.Ixxv., etc. (Hist Dn- nelm., II., vi., xi.) XI. — DE TEXTO EVANGELIORUM. Hac tcmpestate dum navis, etc. (Hist. Dunelm., II., xi., xii.) XII. — DE CRECA. XIII. — DE CUNCHECESTER. XIV. — DE SCOTTIS. Cum etiam corpori suo, etc. (Hist. Dunelm., II., xiii.) XV. — DE RHIFUM. Anno Dominicae incamationis cm.xcv, ab obitu Sancti Cuth- berti ccc.ix, regni vero -^thelredi xvii, pontificatus sui sexto, Aldunus episcopus, caelesti praemonitus oraculo ut cum incor- rupto sanctissimi patris corpore quantocitius fugiens superven- turam pyratarum rabiem declinaret, tulit iUud cxiii. anno, ex quo in Cunchecestre locatum fuerat, et cum omni qui ejus dicitur populo in Hripum transportavit, tempore veris: in qua fuga illud memorabile fertur, quod in tanta multitudine nemo a minimo ad maximum ulla infirmitatis molestia affligebatur, sed sine ullo labore et incommodo viam gradiendo incedebant. Ani- malia etiam tenera' et nuper nata, sana et incolumia, sine aliqua ' The imperfect MS. used by the editors of the Acta Sanctorum beciune available at this point, the hiatus extending beyond the word tenera. This and the following section together form section xx. of the Liber de Translationibus in the printed copies. Digitized by Google RELATIO DE SANCTO CUTHBERTO. 227 diflBcultate et vexatioue toto itinere gradiebantur. (Hist. Du- nelm., III., i.) XVI. — DE WARDELAU. Post tres autem vel quatuor menses, etc. (Hist. Dunelm., III., i.) XVII. QUOMODO SANCTUM CORPUS IN DUNELMO LOCATUM EST. Prsefatus autem antistes cum sanctissimo corpore Dunelmum veniens, locum quidem natura munitum, etc. (Hist. Dunelm., III., ii., iv., vi.) XVIII. DE INVENTIONS SANCTARUM RELIQUIARUM. XIX. DE SANCTO BEDA.-^ Sub hoc antistite in ipsa Dunebnensi ecclesia, etc. (Hist. Dunelm., III., vii.) XX. — DE PRiKSUMPTIONE CUJUSDAM PRESBYTERI.^ Post Edmundi obitura, pontificatum Dunelmensis ecclesiam Egelrico regente, inusitata res facta, etc. (Hist. Dunelm., III., X.) XXI. QUOMODO SERPENS COLLUM CUJUSDAM STRINXIT.* Puit et alius quidam pravae actionis vir, Osulfus vocabulo. (Hist. Dunelm., III., xii,) XXII. DE FURTO 0BLATI0NI8 AD SEPULCRUM.' Eodem tempore quidam ad soUemne, etc. (Hist. Dunelm., III., xiii.) / These two sections, with the two preceding, form sections xxi., xxii., xxiii., and conclude chapter v. (containing sections xv.-xxiii.) in the printed copies. «" Section xxi v., heing the commencement of chapter v. in the printed copies. Then follows section xxv., containing the story of the Countess Judith and her maid, which forms section xxviii. of the Cotton MS. ; and sections xxvi. and xxvii., in which are related the legends of Aldanhamel and Barcwid, as printed in the present volume, pp. 168-170. * Section xxvi. of the printed copies. * Section xxix. of the printed copies. Q 2 Digiti zed by Google 228 APPENDIX II. XXIII.— QUOMODO OCCISI SUNT NORMANNI IN DUNELMO--^* Anno ab incamatione Domini M.lxix^ ex quo corpus beati Cuthberti Dunelmum ab Alduno est perlatum Ixxiv, tertio regni sui, Willelmus rex Anglorum quendam Rodbertum, eognomine Cumin, etc. (Hist. Diinelm., III., xv.) XXIV. — DE QUADAM FUGA CUM 8ANCTO CORPORE.* Rege autem Willehno eodem anno Eboracum veniente, etc. (Hist. Dunelm., 111., xv.) XXV.— ixeruut etiam quomodo rex Egfridus et Thcodoms arcbiepiscopus invitum, de solitaria vita cxtractumj episcopum fecerunt; et quanta venera- tionc ab codem rt^gc dum vixit semper habcbatufj et a aubse- qnentibus Clu'istianis regibus post mortem quantum diligcbatur, et bonorabatur; et quomodo omnia ad eum pertinentia semper augniciitabantj et sua auctoritate coufirmabaiit, ut iu perpetua liliertatCj et quietitudine pcrmanercntj ct cum omnibus cousuc- tudinibusj ut ipsi in sua mauu habueraut, Htec cum rex et alia multa audisset, propria manu cum auro ct pallio imperpetuiim servanda tribuit libcrc ct quicte Deo et Saucto Cuthberto ct Walchcro cpiscopoj Waltham, cum omnibus appenditiis suis; dedit et 1 raausiones in Lindesei; et adjecit postea WiUcImo episcopo Welletnnam ct Hovedene, cum oram- bus suis appenditiiSj cum saca et >socna et omnibus Icgibus, sieut et ipse iu propria manu luibuit. Is to eodem rege Willclmo laudante ct concedentc, .Eilgarus rex Scotitc donavit et reddidit Sancto Cutliberto ct Willclmo episcopo in Lodoneio Bcrcwic Digiti zed by Google RELATIO DE SANCTO CUTHBERTO. 233 cum omnibus suis appenditiis ; Et monachis in ecclesia Dunelmi Deo et Sancto Cuthberto servientibus Coldingham^ cimi suis omnibus appenditiis^ sicut in carta continetur; quam ipse et fratres sui propria manu signaverunt et firmaverunt.^ ' This section ooDcludes the Belatio de Sancto Cuthberto, but in the Lawson MS. it is followed by some curious particulars relative to the lordship and church of Hexham, which are printed with it in the Archseologia ^lana by Mr. Longstaffe. They will also be found in the Memoriab of the Church of Hexham, edited by Mr. Balne for the Surtees Society, vol. i., p. vii. of Appendix. Digiti zed by Google [VITA S. MARGARETS SCOTORUM REGIN^, AUCTORE, UT QUIBUSDAM VIDETUR, TURGOTO MONACHO DUNELMENSI.] [PROLOGUS.] "ExcELLENTER honorabili, et honorabiliter excellenti, reginae Anglorum, Mathildas, T./ servorum S. Cuthberti servus, in prae- senti, pacis et salutis bonum ; et, in fiituro, bonorum omnium bonum. Venerandae memoriae matlis vestrae plaeitam Deo conver- sationem, quam eonsona multorum laude saepius praedicari audieratis, ut litteris traditam vobis offerrem, et postulando jussistis, et jubendo postiilastis. Scilicet mihi praecipue in hoc credendum dicebatis, quem, gratia magnae apud illam familiari- tatis, magna ex parte secretorum illius conscium esse audieratis. Haec jussa ct haec vota ego libens amplector; amplectens^ mnltum veneror; vcnerans, vobis congratnlor, quae a Rege Angelorum constituta regina Anglorum, vitam matris reginae, quae semper ad regnum anhelabat Angelorum, non solum audire, sed etiam litteris impressam desideratis jugiter inspicere; ut qui faciem matris parum noveratis, virtutum ejus notitiam plenius habcatis. Et quidem mihi imperata perficiendi prona est voluntas ; sed, fateor, deest facultas : major est quippe hujus negotii materia, quam mihi sit vel scribendi vel loquendi effi- cacia. Duo namque sunt quae patior, quibus hinc et inde trahor. Propter magnitudinem rei, obedire formido; propter jubentis auctoritatem, et illius de qua dicendum est memoriam, contradicere non audeo. Sed quam vis, sicut dignum esset, tantam rem explicare non valeo ; quantum tamen possum (quia - The initial E in colours, red, green, and blue ; square. " Theodericus in the Acta Sanctorum, and in Pinkerton's edition. At the end of the paraijraph there are added in a hand of the Beventeenth century, Per Turgotum JDunelmensem. On the question of the authorship of this work, see the Preface. Digitized byC^OO^lC VITA S. MAROARET^ REOINJS. 235 hoc et ejus dilectio et vestra exigit jussio) intimare debeo. Gratia namque Sancti Spiritus, qu» illi dederat efficaciam virtutum, mihi, ut spero, enarrandi eas sumministrabit auxi- lium. Dominus dabit verbum evangelizantibus :^ et itenim, Aperi OS tuum, et ego adimplebo illud/ Neque enim potent deficere Verbo, qui credit in Verbo : In principio enim erat Verbum,^ In primis igitur cupio, et vos, et alios scire per vos, quod si omnia^ quae de ilia novi prsedicanda^ dicere conabor, vobis, propter regiae dignitatis apicem, in matris laude adulari putabor. Sed procul absit a mea canicie, virtutibus tantse feminae men- dacii crimen admiscere. in quibus exponendis, Deo teste ac judice, profiteor me nihil, supra id quod est, addere; sed, ne incredibilia videantur, multa silentio supprimere ; ne, juxta illud Oratoris, comicera dicar cignaeis coloribus adomare.' (CAPITULA.)* I. Quod Margarita regina effectu operis servaverit decorem nominis, II. Quam nobili prosapia genealogiam duxerit. III. Qualiter in prima (State aeperity et in honorem sullimata honore non delectata fuerit. IV. (iuod in loco nuptiarum ecclesiam erexerit, et ecclesiarum omamenta quam studiose prteparari fecerit, qimntoque moderamine se suosque gubernaverit. V. [Quomodo'] filii honeste [nutriti sinf\ . VI. \_Quam'] studiosa fuerit in lectione [qtuBr']endo in hac non solum suam, sed etiam aliorum salutem. VII. Quantum decoris et glorice regno Scottorum contulerit, VIII. Quomodo [correxeritl ea qv/e contra fidem et sancta ecclesice consuetudinem agebant, et ad regulam [cele- brarel conlsueverif]. IX. Quantum compunctioni et orationi, jejunue quoque et misericordia dedita fuerit operibus. X. Qualiter ante Dominicum Natale et in Quadragesima vitam consueverit ducere. XI. Quod in testimonium sanctte conversationis ejus quiddam Dominus ostenderit. • Psalm Ixvii. 12. ' Psalm Ixxxvii. 10. ' S. Joh. i. 1. ■ I cannot verify this reference. • The sections to which these capitula refer, have each in the MS. a coloured initial letter. In the printed text Roman numerals have been prefixed. In three other places similar coloured letters are placed at the commencement of sentences, as specified in the notes. The blanks in the capitula are supplied (within brackets) from corresponding passages in the sections to which they refer. , Digiti zed by Google 236 APPENDIX III. XII. Quod obitum suum prascierity et qtuedam futura pra^ dixerit. XIII. Qualiter de hoc vita migraverit. Quod Margarita regina effectu o^eris servaverit decorem nominis} *Multi, ut legimus, a qualitate mentis originem traxerunt nominis ; ut in illis vocabulum prsetenderet, quod gratiae, quam acceperunt, conveniret. Sic denique Petrus a petra Christo, ob fidei firmitatem } sic Johannes, quod est Dei gratia, ob Digni- tatis contemplationem et Divini amoris privilegium; et filii Zebedffii, (Boanerges) id est Pilii Tonitrui sunt dicti, propter evangelicse praedicationis tonitruura. Quod in hac virtutis femina invenitur: quae decorem, quern homine praeferebat, majori animae pulchritudine vincebat. Namque Margarita vocabatur, et ipsa in conspectu Dei fide atque opere ut pretiosa Margarita habebatur. Itaque Margarita vestra, mea, nostra, immo Christi, et quia Christi idcirco plus nostra, jam nos reliquit ad Dominum assumpta. Assumpta est, inquam, Mar- garita de mundi hujus sterquilinio, et rutilat nunc in [aetemi Regis posita omamento. Inde] enim ne[mo, ut reor, dubi]tabit, cum ejus vitam et vitae [finem]** paulo post audierit. Cujus mecum colloquia, sale sapientiae condita, dum recolo; dum laciymas, quas compunctio cordis excusserat, considero; dum sobrietatem et morum compositionem intueor ; dum affabilitatis et prudentiae reminiscor; lugens gaudeo, et gaudens lugeo. Gaudeo, quia ad Deum, quem suspiraverat, transiit; lugeo, quia cum ilia in caelestibus non gaudeo. lUi, inquam, gaudeo ; quia quae crediderat, jam nunc videt bona Domini in terra viventium:' mihi autem lugeo, quoniam in terra mortuonim, dum mortalis vitae miserias patior, qiiotidie clamare compellor, Infelix ego homo, quis me UberabH de corpore mortis huJus ?^ * These special headin^^ are Dot in the MS,j but are inaertcKi from the list of chapters which haa just been ^^ven. ' The initial letter is ag^in oriiamentod in nedj screen, and blue. * The portions of tho X^xt which are rendered illegible in consequence of the partial destruction of the MS, by fire are enclosed within brackets. Thej are taken from Pinkerton. ' Psalm xxvii. 13. ' Ep. at Eom., vii. 24. Digitized by Google VITA S. MARGARBTA RBOINiE. 237 II. Quam nobili prosapia genealogiam dtuverit. [^Quoniam igitur de illius,] quam in Christo habuerat^ mentis nobilitate, mihi est dieendum, de ilia quoque, quo secundum sseculum claruerat, videtur aliquid prsemittendum. Ejus avus extiterat rex .^Edmundus, qui pro eo quod pugnandi strenuus et invineibilis erat hostibus^ ab excellentia virtutis con- traxerat insigne nominis; nam quod Latine dicitur Ferreum- Latus, Anglorum lingua -est appellatus (blank;, Cujus frater ex patre, non autem ex matre, piissimus ille atque mansue- tissimus fuerat Edwardus, qui se patrem patriae exhibuerat ; et alter quodammodo Salomon, id est pacifieus, magis pace quam armis regnum protexerat. Gerebat animum irse victorem, avaritiae contemptorem, superbiae prorsus expertem. Nee mirum: nam sicut a majoribus gloriam dignitatis, ita vitam quoque honestatis quodam quasi haereditario jure est assecutus : Rege Anglorum -^dgaro, et Comite Normannonmi Ricardo, avis, non solum nobilissimis, sed etiam religiosissimis, pro- genitus. Quorum Eadgarus, ut quantus in saeculo, qualisque ftierit in Christo breviter agnoscatur, rex simul et justitiae ac pacis amator futurus praesignabatur. Nato enim iUo, audivit beatus Dunstanus beatos in caelo Angelos gratulantes, et cum magna gratulatione psallentes ; " Sit pax, sit magna Anglorum " ecclesiae laetitia, quamdiu puer natus regnum tenuerit, et Dun- '^ stanus mortalis vitae viam concurrent/' Bicardus quoque, genitor genitricis ipsius Edwardi, Emmae, tanto nepote dignus eflPulserat, vir per omnia strenuus, omnique praeconio laudandus. Nemo etenim de suis progenitoribus, vel in Comitatus honore felicior, vel in religionis amore ferventior. In summis divitiis positus, spiritu, velut alter David, erat pauperrimus ; dominus populorum constitutus, servorum Christi servus fuit humillimus. Inter alia quae, in suae religiosae devotionis monumentum, fecerat, nobile illud Piscannense monasterium pius Christicola contruxerat; in quo ipse, saecularis quidem habitu, sed mo- nachus actu, saepe cum monachis conversari, eisque inter man- ducandum cibos cum silentio apponere, et potum consueverat ministrare; ut, secundum Scripturam, quanto magnus erat, tanto se in omnibus humiliaret.* Cujus magnificentiae ac vir- tutum opera qui plenius nosse desiderat, Gesta Normannorum,* quae etiam ipsius acta continent, legat. Ab his tantae clari- tudinis et excellentiae progenitoribus, nepos Edwardus in nullo ' Small red iaitial. * Eccl. iii. 20. ' See Dudiesne. Digiti zed by Google 238 APPENDIX III. degeneravit ; ex solo, ut antedictum est, patre firater Eadmnndi regis ; cujus filius, Margarita exorta, elaritate meritorum claraia peromat seriem progenitorum. III. Qualiter in prima atate asperity et in honorem sullimata honore non delectatafiierit. •'Cum ergo in primaeva adhuc floreret aetate, vitam so- brietatis ducere, ac Deum super omnia coepit diUgere, in Divinarum lectionum studio sese occupare, et in his animum deleetabiliter exercere. Inerat ei ad intelligendum quamlibet rem acuta ingenii subtilitas, ad retinendum multa memoriae tenacitas, ad proferendum gratiosa verborum facilitas. Cum ergo in lege Domini die ac nocte meditaretur, et, tanquam altera Maria secus pedes Domini sedens, audire verbum illius delecta- retur; suorum magis quam sua voluntate, immo Dei ordina- tione, potcntissimo regi Scottorum Malcolmo, regis Dunecani filio, in conjugium copulatur. Sed quamvis ea quae sunt mundi corapcUcretur agere, mundi tamen rebus ex desiderio contemp- sit inhaerere : plus enim delectabatur bono opere, quam divi- tiarum possessione. De temporalibus aetemas sibi mercedes parabat, quoniam in caelo, ubi erat thesaurus ejus, cor suum locarat. Et quia praecipue regnum Dei et justitiam Ejus* quse- rebat, larga Omnipotentis gratia honores ei et divitias affluenter adjiciebat. Omnia quae dicebantur prudentis reginae imperio agebantur. Ejus consilio regni jura disponebantur ; illius industria religio Divina augebatur ; rerum prosperitate populus laetabatur. Nihil illius fide firmius, vultu constantius, patientia tolerabilius, consilio gravius, sententia justius, colloquio ju- cundius. IV. Quod in loco nuptiarum ecclesiam erexerity et ecclesiarum oma^ menta quam studiose praparari fecerity quantoque m^dera- mine ae suosque gubemaverit, Tostquam culmen ascenderat honoris, mox in loco ubi ejus nuptiae fuerant celebratae, aetemum sui nominis et religiosi- tatis erexit monumentum. Triplici enim salutis intentio(ne), nobilem ibi ecclesiam in Sanctae Trinitatis aedificavit honorem ; J A small groen letter. * S. Matt. vi. 33. ' Rod letter. Digiti zed by Google VITA S. MAROARETiC REOINiE. 239 ob animse videlicet regis et suae redemptionem, atque ad obti- nendam suae soboli vitae praesentis et fiiturse prosperitatem. Quam eeclesiam diversa omamentorum specie decoravit; inter quae, ad ipsum sacrosanctum altaris ministerium, non pauca ex solido ac puro auro vasa fuisse noscuntur, quae tanto certius nosse poteram, quanto cuncta, jubente regina, ego ipse diutius ibidem servanda susceperam. Crucem quoque, incomparabilis pretii, imaginem Salvatoris habentem, quam auro purissimo et argento interlucentibus gemmis vestiri fecerat, ibidem coUo- cavit, quae intuentibus palam fidei ejus devotionem hodieque demonstrat. Similiter et in aliis quibusque ecclesiis sacrae devotionis et fidei sig[na reliquit: quod ecclesia S. Andreae conte8ta]ta, cruci[fixi venustissimam, quam ibidem] ipsa erex- erat, sicut hodie [cernitur, serv] at imaginem. His rebus, id est quae ad Divinae servitutis cultum pertinebant, numquam vacua erat illius camera ; quae, ut ita dicam, quaedam caelestis artificii videbatur esse oflScina. Ibi cappae cantorum, casulae, stolae, altaris pallia, alia quoque vestimenta sacerdotalia et ecclesiae semper videbantur omamenta. Alia manu [artificum parabantur; alia], jam parata, admiratione digna habebantur. His operibus feminae deputabantur, quae natu nobiles, et sobriis moribus probabiles, interesse reginae obsequiis dignae judica- bantur. Nullus ad eas virorum introitus erat, nisi quos ipsa, cum interdum ad illas intraret, secum introire permittebat. Nulla eis inbonesta cum viris familiaritas, nulla unquam cum petulantia levitas. Inerat enim reginae tanta cum jocunditate severitas, tanta cum severitate jocunditas, ut omnes qui erant in ejus obsequio, viri et feminae, illam et timendo diligerent, et diligendo timerent. Quare in praesentia ejus non solum nihil execrandum facere, sed ne turpe quidem verbum quisquam ausus fuerat proferre. Ipsa enim universa in se reprimens vitia, cum magna gravitate laetabatur, cum magna honestate irasce- batur. Nimquam hilaritate nimia in cachinnum soluta, nun- quam irascendo fuerat in furorem eflFusa. Interdum aliorum peccatis, suis vero semper, irascebatur, ira ilia laudanda, et justitiae semper amica, quam habendam praecepit Psalmista, Jhrascimini, inquit, et nolite peccareJ^ Omnis vita ejus, sunmio discretionis moderamine composita, quaedam erat virtutum forma. Sermo ejus sale sapientiae conditus, silentium erat plenum bonis cogitationibus. Sobrietati morum ita ejus per- sona conveniebat, ut ad solam vitae honestatem nata credi potuisset. Ut [autem multa breviter dicam, in omnibus quae •" Ep. ad Ephes. iv. 26. The words are those of St. Paul, not of the Psalmist. Digiti zed by Google 240 APPENDIX III. loquebatur, in omnibus] quae agebat^ [cselestia se cogitarc] ostcndebat. V. Quomodo filii honeste [nuiriti sint] . "Nee minorem quam sibimet, filiis euram impendebat ; ut, videlieet, cum omni diligentia nutrirentur, et quam maxime honestis moribus instituerentnr. Unde quia seiebat scriptum. Qui parcit virgtB odit fiUum,'* familiar! ministro injimxerat, ut quoties infantili laseivia delinquerent, sieut aetas ilia solet, eos ipse minis et verberibus eoerceret. Quo religioso matris studio, multos qui provectiores setate fuerant morum honestate infantes transcendebant : semper inter se benevoli existebant et pacifici, et minor ubique honorem exhibebat majori. Unde et inter missarum soUemnia, cum post parentes ad offerendum procede- rent, junior majorem praevenire nullo modo praesumpsit, sed secundimi setatis ordinem major juniorem praecedere consuevit. Quos saepius ante se ductos, Christum et fidem Christi, juxta quod aetas ilia capere poterat, docere; et, ut Eum semper time- rent, diligenter studebat admonere. *'Timete/' inquit, "O " filii, Dominum, Qiconiam non erit inopia timentibus Eum ;f et si " Eum dilexeritis, Ipse vobis, o viscera mea, et praesentis \\tsB " prosperitatem, et cum Sanctis omnibus aeternam reddet felici- " tatem/' Haec matris desideria, haec admonitio, haec pro sua sobole die noctuque cum lacrymis oratio, ut suum Creatorem in fide qtue per dilectionem operatur^ agnoscerent, agnoscendo colerent, colendo in omnibus et super omnia diligercnt, et dili- gendo ad caelestis regni felicem gloriam pervenirent. VI. [Qfiam] studiosa fuerit in lectione, [quai]rertdo in hac non solum suam sed etiam aliorum salutem, ''Nee mirandum quod sapiens regina tanto se suosque regimine moderabatur, quae sapientissimo sacrae semper Scrip- turae magisterio regebatur. Nam, quod ego in ilia multum admirari solebam, inter causarum tumultus, inter multiplices regni curas, miro studio Divinae lectioni operam dabat ; de qua cum doctissimis assidentibus viris etiam subtiles saepius quaes- " Blue and red letter. • Prov. xiii. 24. ' Psalm xxxiii. 10. f Ep. ad. Gal. v. 6. ' Red letter. Digiti zed by Google VITA S. MAROARETiE REOIN^. 241 tiones conserebat. Sed sicut inter eos nemo ilia ingenio pro- fnndior, ita nemo aderat eloquio clarior. Evenit itaque saepius, ut ab ea ipsi doctores, multo quam advenerant, abcederent doctiores. Plane sacrorum voluminum religiosa, nee parva illi aviditas inerat; in quibus sibi acquirendis familiaris ejus earitas^ et caritativa familiaritas^ meipsum me fatigare plerumque coge- bat. Nee in his solunmiodo suam^ sed etiam aliorum qnsesivit salutem : primoque omnium ipsum regem, ad justitiae, miseri- cordiae, eleemosynanm:!, aliarumque opera virtutum, ipsa, co- operante sibi Deo, fecerat obtemperantissimum. Didicit ille ab ea etiam vigilias noctis frequenter orando producere; didicit, ejus hortatu et exemplo, cum gemitu cordis et lacrymarum pro- fusione Deum orare. Fateor, magnum misericordise Dei mira- bar miraculum, cijm viderem interdum tantam orandi regis intentionem, tantam inter orandum in pectore viri saecularis compunctionem. Ipsam tam venerabilis vitse reginam, quoniam in ejus corde Christum veraciter habitare perspexerat, ille quo- quomodo offendere formidabat; sed potius votis ejus et pru- dentibus consiliis celerius per omnia obedire properabat. Quae ipsa respuerat, eadem et ipse respuere ; et quae amaverat, amore amoris illius amare. Unde et Ubros, in quibus ipsa vel orare consueverat, vel legere, ille, ignarus licet literarum, saepe manu versare solebat et inspicere : et dum ab ea quis illorum esset ei carior audisset, hunc et ipse cariorem habere, deosculari, saepius contrectare. Aliquando etiam advocato aurifice ipsum codicem auro gemmisque perornari praecepit, atque peromatum ipse rex ad reginam, quasi suae devotionis indicium, referre consuevit. VIT. Quantum decoris et gloruB regno Scottorum contulerit,* Haec quoque regiae stirpis nobilissima gemma, regii honoris magnificentiam regi multo magnificentiorem effecit, cunctis- que regni primatibus, et illorum ministris, plurimum gloriae ac decoris ipsa contulit. Fecerat enim ut mercatores, terra marique de diversis regionibus venientes, rerum venalium complures et pretiosas species, quae ibidem adhuc ignotae fue- rant, adveherent: inter quas cum diversis coloribus vestes, variaque vestium ornamenta, indigenae, compellente regina, eme- rent; ita ejus instantia diversis vestium cultibus deinceps in- cedebant compositi, ut tali decore quodammodo crederentur * There is no break in the MS. to shew that this chapter be^ns here. The sense, however, requires it. R Digiti zed by Google 242 APPENDIX III. esse renovati. Obsequia etiam regis sublimiora constituit, ut eum procedentem sive equitantem multa eum grand! honore agmina constiparent ; et hoc cum tanta censura, ut quocumque devenissent, nulli eonim cuiquam aliquid liceret rapere; nee rusticos aut pauperes quoslibet quolibet modo quisquam illonim opprimere auderet vel laedere. Begalis quoque aulae ornamenta multiplicavit, ut non tantum diverse palUorum decore niteret, sed etiam auro argentoque domus tota resplenderet. Aut enim aurea vel argentea, aut deaurata sive deargentata fuerunt Ysaa, quibus regi et regni proceribus dapes inferebantur et potus. Et hsec quidem iJJa fecerat, non quia mundi honore delecta- batur, sed, quod regia dignitas ab ea exigebat, persolvere cogebatur. Nam cum pretioso, ut reginam decebat, cultu induta procederet, omnia ornamenta velut |ltera Esther mente calcavit ; seque sub gemmis et auro nil aliud quam pulverem et cinerem consideravit. Denique in tanta celsitudine dignitatis maximam semper habuit servandse curam humilitatis. Tanto enim facilius omnem ex mundiali honore superbiae turaorem reprimebat, quanto fragilis vitae transitura conditio mentem illius nunquam fugerat. Illius enim sententise semper recorda- batur, qua instabilis humanse vi [tae status sic discribitur : Homo natus de] muliere brevi vivena [tempore repletvr] multis miaeriis, qui quasi flos egreditur et conteritur^ et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanetJ Illud quoque beati Jacobi Apostoli semper in mente versabat. Qua est, inquit, vita nostra ? Vapor est ad modicum patens, deincqps exterminabitur.* Et quia, ut Scriptura loquitur, Beatus homo qui semper est pavidus ;^ tanto facilius peccata venerabilis regina devitabat, quanto tremens et pavens districtum judicii diem indesinenter ante mentis oculos sibi praesentabat. Unde crebro me rogabat, ut quicquid in ejus vel verbo vel facto reprehendendum per- viderem, id reprehendens secreto illi indicare non dubitarem. Quod dum rarius et tepidius quam vellet facerem, importunam se mihi ingerebat; dormientem et velut sui negligentem me arguebat : " Corripiat/' inquit, " me Justus in misericordia et 'Hncrepet me: oleum, autem, id est adulatio, peccatoris non ^' impingtuit caput meum ;* meliora enim sunt vulnera diligentis, " quam inimici blandientis oscula/^ Haec dicens, reprehen- sionem sui, quam quilibet alius deputare poterat ad opprobrium, ipsa ad virtutis appetebat profectum. ' Job xiv. 1, 2. * • S. Jac. iv. 14. •■ Prov. xiviii. 14. • Psalm cxl. 5. Digiti zed by Google VITA S. MARGARETS REOINJB. 243 VIII. Quomodo ea quts contra fidem et sanctm ecclesue conmetudinem agebant [eradicaverit], et ad regulam [reducere] con[su€verit]. 'Religiosa, et Deo digna regina, cum mente, verbo, et faetis ad cselestem patriam tenderet^ etiam alios secum in via immaculata invitabat ire^ quo secum possent ad veram beati- tudinem pervenire. Malum cum videret, admonuit ut bonus fieret ; bonum^ ut melior existeret ; meliorem^ ut optimus esse studeret. Quam fide Apostolica ferventem zelus domus Dei> qu8B est ecclesia^ comedit : unde quoque illicitae quse in ea pullu- laverant, eradicare penitus laboravit. Cum enim contra rectse fidei regulam et ^^ctam universalis ecclesise consuetudinem^ multa in [gente ilia fieri perspexisset, crebra Concilia statuit ut, quoquomodo] valeret, ad veritatis viam errantes, Christo donante, reduceret* Quorum Conciliorum illud ceeteris principalius esse constat, in quo sola, cum paucissimis suonmi, contra perversa consuetudinis assertores, gladio Spiritus, quod est verbum Dei,^ triduo dimicabat. Crederes alteram ibi Helenam residere, quia, sicut ilia quondam Scripturarum sententiis Judscos, similiter nimc et hsec regina convicerat erroneos. Sed in hoc conflictu rex ipse adjutor [et praecipuus residebat ; quodcumque in hac] causa ilia jussisset, [dicere paratissimus] et facere. Qui, quo- niam perfecte Anglorum linguam seque ac propriam noverat, vigilantissimus in hoc Concilio utriusque partis interpres ex- titerat. Igitur regina, prsefatione praemissa, ut qui cum ca- tholica ecclesia in ima fide uni Deo servirent, ab eadem ecclesia novis quibusdam et peregrinis institutionibus discrepare non deberent, primum proposuit, Quadragesimale jejunium non legitime observare, quia hoc non cum sancta ubique ecclesia in capite jejimii, scilicet septimana, feria secunda, consueverant inchoare. Contra illi; "Jejunium,^* inquiunt, ^'quod agimus Evangelica auctoritate, quae Christi ^^ narrat jejunium, per sex ebdomadas observamus/' At ilia, ^^ Longe,^' ait, ^^ in hoc Evangelio discordatis : legitur enim '' ibi, Dominum quadraginta diebus jejunasse, quod manifestum '' est vos non facere. Nam cum per sex ebdomadas sex Domi- ^' nici dies a jejunio abstrahimtur, triginta tantum et sex dies " ad jejunandum remanere noscuntur. Non ergo Evangelica "auctoritate quadraginta, sed triginta et sex dierum constat " vos observare jejunium. Restat itaque ut quatuor diebus ante " Quadragesimse initium jejunare nobiscum incipiatis, si Do- ' Red letter. ' Ep. ad Epbes. vi. 17. R 2 Digiti zed by Google 244 APPENDIX 111. "minico exemplo xl dierum numero abstinentiam obsenrare 'Wolueritis : a[lioqmii] contra ipsius Domini auctoritatem, et "totius sauctse ecclesiae vos soli repugnabitis traditionem." Hac illi perspicua veritatis 'ratione convicti, deinceps, sicut sancta ubique solet ecclesia, sacrorum jejuniorutn coeperunt inchoare sollemuia. 'Aliud quoque proponens regina, jussit ut ostenderent qua ratione die sancto Paschae, secundum morem sanctse et Apos- tolicse ecclesiae, sacramenta corporis et sanguinis Christi sumere negligerent. Respondentes illi : ^^ Apostolus/' inquiunt, '' de '' his loqueiis, ait : Qui manducat et bibit indtgne, judicium sibi " manducat et bibit J^ Unde quia nos peccatores recognoscimos, '^ ne judicium nobis manducemus et bibamus, ad illud myst€- '^ rium accedere formidamus/' Quibus regina, " Quid igitur T* inquit, " omnes qui peccatores sunt sacrosanctum mysterium " non gustabunt ? Nemo ergo illud sumere debet, quia nemo " sine sorde peccati, nee infans cujus est unius diei vita super " terram. Si autem nemo illud percipere debet, cur Domino " dicente clamat Evangelium, Nisi manducaveritis camem Ftln '^ Hominis, et biberitis Ejus sanguinem, non habebitis vitam in '^vobisF^ Sed plane sententiam, quam de Apostolo profertis, " secundum Patrum intellectum aliter uecesse est intelligatis ; " non enim omnes peccatores sacramenta salutis indigne sumere '^deputat. Cum enim dixisset, judicium sibi manducat et '^ bibit, addidit, non dejudicans corpus Domini (hoc est non " separans illud in fide ab escis corporalibus) judicium sibi " manducat et bibit. Sed et ille qui absque confessione et " poenitentia, cum suorum inquinamentis scelerum, ad sacra " mysteria accedere -praesumpserit, ille, inquam, judicium sibi '^ manducat, et bibit. At nos, qui, multis ante diebus, facta '' peccatorum confessione, poenitentia castigamur, jejuniis atte- *' nuamur, eleemosynis et lacrymis a peccatorum sordibus ab- " luimur, in die resurrectionis Domiiiicse, ad Ejus mensam in *^ catholica fide accedentes, camem et sanguinem Agni imma- " culati, Jhesu Christi, non ad judicium, sed ad peccatorum *^ sumimua remissionem, et salutarem percipiendae beatitudinis " aeternae praeparationem.'^ His ab ea perceptis, respondere nihil potuerunt, atque agnita deinceps ecclesiae instituta in mysterii salutaris perceptione observaverunt. 'Eraeterea in aliquibus locis Scottorum quidam fuerant, qui, contra totius ecclesiae consuetudinem, nescio quo ritu barbaro, Missas celebrare consueveranf : quod regina, zelo Dei accensa, • A blue letter. • 1 Cor. id. 29. * S. Joh. vi. 53. *• A rod letter occurs here, and a green letter at the commencement of the next sentence. Digiti zed by Google VITA S. MARGARETjE REGIN^. 245 ita destruere atque annihilare studuit, ut deinceps qui tale quid prsesumeret, nemo in tota Scottorum gente appareret. Sole- bant quoque, negleeta Dominieorum dierum reverentia, ita illis, sicut et aliis diebus, quibusque terreni opens insistere laboribus ; quod non licere, ratione pariter et auctoritate, ipsa ostendebat. '^ Dominicum/' inquit, ''diem, propter Dominicam quae in eo " facta est resurrectionemy in veneratione habemus, ut in eo " servilia opera jam non faciamus, in quo nos a servitute diaboli " redemptos novimus. Hoc et beatus papa Gregorius affirmans '' dicit, Dominieorum die a labore terreno cessandum est, atque '' omnino orationibiis insistendum ; ut si quid negligentiae per "sex dies agitur, per diem resurrectionis Dominicae precibus " expietur.** Idem quoque pater Gregorius, quendam propter "opus terrenum, quod die Dominico fecerat, districta incre- " patione feriens, eos, quorum hoc consiliis egerat, duobus men- "sibus excoramunicatos esse decrevit/^ His sapientis reginae rationibus contraire non valentes, ita postmodum reverentiam Dominieorum dierum ejus instantia observarunt, ut nee onera quselibet his [diebus quisquam portare, nee alius alium] ad hoc auderet comp[ellere. I]llicita etiam novercarum conjugia, similiter et uxorem fratris defuncti fratrem superstitem ducere, quae ibi antea fiebant, nimis ostendit execranda, et a fidelibus velut ipsam mortem devitanda. Multa quoque alia, quae contra fidei regulara et ecclesiasticarum observationum instituta inoleverant, ipsa in eodem Concilio damnare, et de regni sui finibus curavit pro- turbare. Universa enim quae proposuerat, ita sanctae Scripturae testimoniis, atque sanctorum Patrum corroboravit sententiis, ut contra haec nil omnino respondere valerent; quin potius deposita pertinacia, rationi acquiescentes, universa libenter implenda susciperent. IX. Quantum compunctiom et orationi, jejunue qttoque et misericordi c. 40), as he alleges, from Turgot, and will be found amongst the extracts ascribed to Turgot, reprinted fh>m the Scotichronioon in the present volume. See Extract X Digiti zed by Google EXCERPTA E SCRIPTIS TURGOTI, ECCLESI^ DUNELMENSIS PRIORIS, APUD SCOTICHBONICON JOHANNIS PORDUN. I. De' rege Scotorum, Malcolmo Canmore magnanimo^ dignum aliquid dicendum duximus^ ut, cujus fuerit cordis, quanti vel auimi, unum ejus opus hie exaratum legentibus deelarabit. Relatum est aliquando sibi, de suis quendam summis proceribus ilium occidendum cum suis hostibus convenisse. Imperat rex hsec nuntianti silentium : siluit et ipse, proditoris, qui forte tunc aberat, expectans adventum. Qui cum ad curiam cum apparatu magno regi venisset insidiaturus, rex ei suisque vultum soUtimi atque jocundum prsetendens, finxit se nihil audisse vel scivisse, quae mente cordetenus recolebat. Quid plura? Jubet ipse rex omnes venatores suos summo mane cum canibus con- venire. Et jam noctem aurora abegerat, cum rex, vocatis ad se cunctis proceribus et militibus, in venando spatiatum ire festi- nat. Venit interim ad quandam planitiem latam, quam in modum coronse densissima silva cingebat ; in cujus medio colli- culus unus quasi turgescere videbatur, qui diversorum colorum floribus, pulchra quadam varietate, depictus, fatigatis quandoque militibus ex venatu gratum prsebebat accubitum. In quo cum rex caeteris superior constitisset, secimdum legem venandi, quam Tristram vulgus vocat, singulis cum canibus et sociis singula loca delegat, et obsessa undique bestia, ubicunque eligeret exitum, mortis inveniret exitum. Ipse vero rex seorsum ab aliis solus abscessit cum solo, suum secum retinens proditorem. Ab omni autem aspectu et auditu remoti, rex subsistit, et vultu torvo volvente pugnam, in haec verba prorupit. " Ecce,^' inquit, ^' ego et tu mecum, solus cum solo, similibus armis pro- " tecti : Non est qui mihi, licet regi, assistat, nee tibi sub- ' Fordun, v., 11, 12. This extract is taken verbatim from the Ct^nealogy of the Kings of England^ by Aelred of Rievaulx. Digiti zed by Google 256 APPENDIX IV. "veniat; nee est qui videat aut audiat^ nisi arbiter Deus. *^ Nunc ergo si valeas, si audeas^ si cor habeas, imple quidem '' opere quod corde concepisti, et ^redde hostibus meis quod '' promisisti. Si me occidendum putas, quando melius, quando " seoirius, quando liberius, quando tandem virilius ? An vene- " num parasti ? sed hoc muliercularum esse quis nesciat ? An " insidiaris lectulo ? hoc possunt et adulteri. An ferrum, ut " occulte ferias, occultasti ? hoc sicarii, non militis esse, nemo " qui dubitet. Age potius quod militis, et non proditoris ; age ^^quod est viri et non mulieris; atque solus cum solo con- "gredere, ut saltem proditio tua turpitudine videatur carere, " quae ntinquam infidelitate carere potest/^ Hactenus vir iUe nequissimus hsec vix sustinuit, et mox verbis ejus, quasi gravi falmine, percussus, de equo cui insidebat citissime deseendit, projectisque armis, ad pedes regis corruit, cum lacrymis atque tremore cordis ita dixit; "Domine mi rex, ignoscat mihi ad "praesens hoc meum velle iniquum tua regia potestas; et si '^ usque modo aliquid super hujuscemodi traditione tui corporis " cor meum malignum conceperit, amodo delebitur, et in fu- "turum contra omnes me tibi fidelissimum, Deo cum Sua genetrice teste, promitto/^ Cui rex ait, " Noli, amice, timere ; noli pavere : nihil a me, nee per me mali, pro re ista susti- nebis. Obsides tamen in pignore jubeo quod mihi nomines, atque adducas/' Quibus nominatis, et statim postmodo adductis, rex inquit, " In regis verbo tibi dico, res ante pro- " missa stabit/^ IUe vero proditor regis voluutati, in his 'quae prsemisimus opportune tempore satisfaciens ; sic revertuntur ad socios, de his quae fecerant vel dixerant nemini loquentes. II. "Rex" Eadwardus, pronus in senium, eo quod ipse non '^ susceperat liberos, misit ad '' Imperatorem," " ut filium patris '^sui Eadmundi Imeside, Eadwardum, cum omni sua familia " mitteret,'' etc.*^ III. Cernens* autem Eadgarus Etheling res Anglorum undique " Fordun, v., 13. This extraot, so far as it is included in inverted commas, is from Malmesbury, and is properly ascribed to him by Fordun ; but he attri- butes the substitution of " Imperatorem " for " regem Hunnorum " to Turgot, whereas it occurs in Aelred, and in Aelred only of extant authorities. • Begem Hunnorum — Malmesbury. • Fordun continues the narrative from Malmesbury. • Fordun, v., 16. The commencement of this extract is from the Genealogy of the Kings of England, and it is probable that the details are from some other <( <( Digiti zed by Google EXCERPTA E SCRIPTIS TURGOTI, -257 • perturbari, ascensa navi, cum matre et sororibus in patriam reverti, qua natus fuerat, conabatur : sed Summus Imperator, Qui ventis imperat et mari, mare commovit, et in spiritu pro- cellarum exaltati sunt fluctus ejus. Saeviente vero tempestate, omnes, in desperatione vitae positi, sese Deo commendant, et puppim pelago committunt. Igitur, post plurima perieula et immanes labores^ misertus est Dominus desolatae familiae Suae ; quia, ubi humanum deesse videtur auxilium, ad Dominum neeesse est recurrendum. Innumeris tandem quassati pelago periculis, coacti sunt in Scotiam applicare. Applieuit igitur ilia saneta familia quodam loco qui sinus Sanctae .Margaretae ab incotis deinceps appellatur; nee hoc casu contigisse sed earn Summi Dei providentia credimus ibi advenisse. Igitur in dicto sinu praefata commorante familia, cunctisque rei finem cum timore exspectantibus, nuntiatum est regi Malcolmo suum ad- ventum ; qui tunc ab eodem loco baud procul cum suis mane- bat, et ad navem nuntios dirigens rem inde veram sciscitabatur. Nuntii autem illuc venientes, et magnitudinem navis praeter solitum admirantes, regi quae viderant festinant quantocitius indicare. Quibus auditis, rex plures et prudentiores prioribus, de summis suis proceribus, iliac direxit. At illi, sicut nuntii regiae majestatis suscepti, virorura proceritatem, mulierum venustatem, et familiae totius industriam, non sine admiratione diligentius considerantes, gratum apud semetipsos inde collo- quium conferunt. Quid plura? eventum rei, et rerum seriem et causam, nuntii ad hoc destinati dulci- alloquio ct eloquenti dulcedine investigant. Illi autem, ut novi hospites et advenae, causam et modum suorum applicatuum verbis plica carentibus eis humiliter exponunt et eloquenter. Reversi autem nuntii, cum seniorum reverentiam, juvenum vero prudentiam, matrona- rum maturitatem, et juvencularum venustatem suo regi nunti- assent, quidam subintulit dicens ; " Vidimus ibi quandam domi- ^' nam, quam ob formae incomparatam speciem, et eloquentiae " jocuudae facunditatem, cum ob caeterarum faecunditatem vir- '* tutum, illius familiae judicio meo dominam suspicans, tibi, rex, " annimcio ; de, cujus mirabili venustate et moralitate mirandum " magis sentio quam narrandum/^ Nee mi rum si illam dominam crediderint, quam dominam non solum illius familiae, sed etiam, work of Aelred, not now extant, to whioh he refers in these words : ^* Hao occa- sione actum est, ut Margareta regis Malcolroi nuptiis traderetur, cujus lauda- hilem vitam et mortem pretiosam hber inde editus satis insinuat." He may indeed refer to the life of St. Margaret which immediately precedes these extracts in the present puhlication, but the words appear rather to indicate a work of his own, and Aelred has been credited by all our bibliographers with the authorship of a life of Queen Margaret. S Digiti zed by Google 258 APPENDIX IV. post firatrem, Anglise totius hseredem, immo regni sui par- ticipem, futuramque reginam, Divina praedestinaverit pro\adentia- Rex autem audiens illos Anglos et ibidem adesse, propria per- sona illos visitat et alloquitur, et undo venerunt, aut quo vadant plenius explorat: Anglicam enim linguam simul et Romanam^ aeque ut propriam plene didicerat, cum post patris sui mortem quatuordecim annis in Anglia mansisset, ubi forte de cognitione hujus sanctse familise aliquid audierat^ quare cmin eis mitius ageret, et benignius se haberet. IV. Rexy igitur utcumque Margaretam viderat, eamque de reg^o semine simul et imperiali genitam esse didieerat, ut earn in uxorem ducerct petiit et obtinuit, decimo quarto regnationis suae anno, tradente earn Eadgaro Etlieling, fratre suo, '' ma^is " suorum quam sua voluntate, immo Dei ordinatione/^' Nam sicut olim Esther Assuero regi pro suorum salute concivium Divina providentia, ita et hae " illustrissimo regi Malcolmo " eopulata fuit in conjugium;'*' nee tamen quasi captiva, immo multis abundans divitiis, quas patri suo Eadwardo, tanquam haeredi, rex Anglise suus patruus prius dederat ; (quem etiam ipse Romanus imperator Henricus, sicut ante paulo praediximus, non minimis muneribus oneratum in Angliam misit ;) quarum partem permaximam haec sancta regina secum in Scotiam trans- tulit. Attulit etiam plurimas Sanctorum reliquias, omni lapide vel auro pretiosiores ; inter quas fuit ilia sancta crux, quam nigram vocant, omni genti Scotorum non minus terribilem quam amabilem pro suae reverentia sanctitatis. Nuptiae quidem factae sunt non procul a sinu maris quo applicuit, et magnifice celebratae, anno Domini millesimo septuagesimo, loco qui dicitur Dumfermelyn, quem tunc temporis rex habebat pro oppido. " Fordun, v., 17. After this extract follows a passage from William of Malmesbmy, after which Fordun proceeds as follows :— " In Vetusta Chronica sic reperi scriptum. Anno Dom. millesimo septuagessimo rex Malcolmus An- fliam usque Biveland give Cliveland vastavit, et tunc clitoni Eadgaro et sororibus Iargaret«} et Ghristinte, ubi eos inyenit regem Anglise fugientes, ut in Soofiam irent in reditu pacem suara donavit, et Margaretam postea sibi in matrimonium junxit." The old chroniclie here dted is the Historia de Gestis Regum, which does not appear to have been known to Fordun as a work of Symeon, but to have been regarded as an anonymous authority. " The words within invemd commas are taiken, with slight verbal alteration, from Turgot's Life of Queen Margaret, printed above. Section VI. " Suorum magis quam sua voluntate, immo Dei ordinatione, potentissimo regi Scotorum Malcolmo in conjugium copulatur." Digiti zed by Google EXCERPTA E SCRIPTI8 TUROOTI. 259 Erat enim locus ille naturaliter in se munitissimus, den- sissima silva circumdatus^ praeruptis rupibus prsemunitus : in cujus medio erat venusta planities, etiam rupibus et rivulis munita^ ita quod de ea dictum esse putaretur, Non homini fiusilis, vix adeunda feris. De* illorum, magnifici videlicet regis Malcolmi et Celebris reginae, virtutum operibus, et eleemosinarum largitione, sicut in Legenda vitae beatae reginae* Turgotus testatur, hie aliqua breviter recitabo, Sicut enim David propheta in Psalmo cecinit. Cum sancto sanctus eris ;^ sic et ipse rex a sancta regina Sanctis ope- ribus frui, et animum ab iniquis, ejus hortatu, ut verificetur quod dixerat Paulus, Per mulierem fidelem sanciificabitur vir infidelis/ didicit refraenare. Nimirum ^' ipsam tam venerabilis vitae ' reginam, quoniam in ejus corde Christum inhabitare prospex- ^ erat, ille quodammodo formidabat oflFendere, sed potius votis ' ejus et prudentibus consiliis per omnia celerius obedire pro- ' perabat. Quae etiam ipsa respuerat, eadem et ipse respuere ; ^ et quae amabat, amore illius amare. Unde et libros, in quibus ^ ipsa vel orare consueverat vel legere, ille, licet ignarus lite- ' rarum, saepe manu versare solebat et inspicere. Et dum ab ' ea quis eorum esset carior audisset, hunc et ipse cariorem ' habere coepit, et saepius deosculari et contrectare : quandoque ' etiam advocato aurifice, ipsum codicem auro gemmisque 'perornari praecepit, atque perornatimi ipse rex ad reginam, ' quasi suae devotionis indicium, referre consuevit/^* " Didicit et ejus exemplo vigilias noctis frequenter orando ' producere, et cum gemitu cordis et lacrymis devotissime Dfeum orare. Fateor,^' inquit Turgotus, "fateor magnum miseri- ^ cordiae Dei miraculum mirabar, cum viderem interdum tantam ^ orandi regis intentionem, tantam inter orandum in pectore ' viri saecularis compunctionem/^*^ " In Quadragesimali tempore, et diebus Adventus ante Do- " minicum natale," nisi major saecularis occupatio impediret. • Fordun, v., 23, 24. • The legend here referred to is the Life of Queen Margaret, which is printed in the present volume, fh)m which the passages denoted hy inverted commas are extracted. ' Psalm xvii. 26. '^ 1 Cor. vii. 14. • p. 241 of this volume. ^ p. 241. s2 Digiti zed by Google 260 APPENDIX IV. " peracto Matutinali officio, et aurorse Missarum sollemniis cde- "bratis, rediens in cameram rex, pedes sex paupemm cum '^ regina lavare, et aliquid, quo paupertas consolaretur, solebat " erogare, Summa quippe cura fuit camerario, ut, ante introi- ^' turn reginae, per singulas noctes pauperes introduceret, qualiter " ad serviendum eis, immo Christo in eis, ingrediens ipsa paratos " inveniret. His peractis, quieti se ac sopori contulit."^ ''Cum vero, mane facto, de lecto surrexit, precibus et " psalmis diu insistebat, et inter psallendum misericordise opus '' peragebat. Novem enim infantulos orphanos, omni auxilio '' destitutes, prima diei hora ad se fecit reficiendos introduci : *' jusserat namque cibos moUiores, quibus infantilis aetas delec- "tatur, illis quotidie praeparari, quos allatos ipsamet, flexis *' genibus, illis apposuit, sorbitiunculas eis fecit, et cochlearibus '' cibos in ora eorum mittere dignabatur. Ita regina, quae ab " omnibus populis honorabatur, pro Christo et ministrae officio " sollicitae, et matris dulcissimae fungebatur pietate. Potuit " satis congrue illud beati Job dicere ; Ab infantia mecum crevit " miseratio, et de utero matris mea egressa est mecum.^ Inter " haec trecentos pauperes in regiam aulam consuetudo erat iu- "troduci, quibus per ordinem circumsedentibus, cum rex et '' regina ingrederentur, a ministris ostia claudebantur : exceptis " enim capellanis quibusdam religiosis et aliquibus ministris, " illorum eleemosinarum operibus interesse nuUi licuerat. Rex, *' ex una, regina vero ex altera parte, Christo in pauperibus " servierunt, magnaque cum devotione cibos et potum, ad hoc '' specialiter praeparatos, obtulerunt. Fuerunt autem rex et " regina charitatis operibus ambo pares, ambo cultu pietatis " insignes. Quo facto,'' rex pro temporalibus et regni sui ne- gotiis sese soUicitus occupare, *' regina solebat ecclesiam intrare, '* ibique prolixis precibus et lacrymarum gemitibus seipsam Deo " sacrificium corditer immolare : exceptis enim horis de Sancta " Tfinitate, de Sancta Cruce, et de Sanctft Maria, intra diei ** et noctis spatium, duo vel tria his Sanctis diebus psalteria " complevit ; atque ante publicae celebrationem missae, quinque " vel sex privatim sibi missas decantari fecit/'* " His expletis, cum reficiendi tempus instaret, viginti qua- " tuor pauperes, ante refectionem suam, ipsa humiliter minis- " trando refecit."^ ' Abridged from the Life of St. Margaret in this volume, p. 248. * Job xxxi. 18. ' p. 248. J p. 248. Digiti zed by Google EXCERPTA E SCRIPTIS TURGOTI. 261 VI. Anno* Domini millesimo nonagesimo tertio — tertio idus August!, rex Malcolmus novam Dunelraensem ecclesiam fundare coepit et sedificare/ ponentibus eodem rege Malcolmo, Willelmo ejusdem ecclesiae episcopo, et Turgoto Priore, primos lapides in fuudamento. Fundavit itaque ecclesiam S. Trinitatis de Dimi- fermelyn ante diu, quam multis ditavit donariis et redditibus. Cimique maximam prsedam ex Anglia, more solito, ultra flumen These, de Clefeland, Richemond, et alibi saepius adduceret, cas- trumque de Aylnwick, sive Murealden,*" quod idem est, obsideret, obsessosque sibi rebellantes oppido affligeret, hi, qui inclusi fuerant, ab omni humano excludebantur auxilio. Et cum tam forti et impetuoso exercitui vires eorum desse, nee ad resis- tendum valere cognoscerent, inito consilio, novo proditionis ingenio usi sunt, in hunc modum : Unus autem pr^e caeteris pcritior, fortis robore, et audax in opere, se discrimini mortis obtulit, ut vel se morti traderet, aut socios a morte liberaret. Nam regis prudenter adiit exercitum, et, ubinam esset rex, et quis, benigne interrogans, quaerentibus causam inquisitionis dixit, se castrum regi traditurum, et in argumentum fidei claves ejusdem in hasta sua coram omnibus porta vit oblaturus. Quo audito rex, doli nescius, incaute a tentorio inermis exiliens et minus provide, occurrit proditori ; at ille, qusesita opportimitate, inermem regem armatus transfixit, et, latibula silvae vicinae fes- tinanter ingressus, eorum manus evasit. Sicque rex idem strenuus obiit die Sancti Bricii anno Domini M.xciii. Turbato igitur exercitu, dolor dolorem accumulat : nam Eadwardus regis primogenitus a Northumbris lethaliter vulneratur, qui decimo * Fordun, v., 25. ' It is scarcely necessary to say that Malcolm has no claim to be considered as the " founder ** and " builder " of the church of Durham. He is mentioned indeed in the Historia Regum in the present volume as havin^^ assisted at the ceremony of laying the foundation stones, but this statement is unsupported by the authority of Symeon's History of the Church of Durham. "• This account of the siege of the castle at Alnwick occurs nowhere else, nor is there any reason to believe that there was a castle at all at Alnwick at this date. All that we know on reliable authority is that Malcolm was surprised and slain in the vicinity of the river Alne by Morel, the lieutenant of Robert de Mowbray, earl of Northumberland, whose name seems to be incorporated in the appellation furnished in the text to the scene of his achievement, Murialden quasi Morelden, or Moreldun, the Hill of Morel. The ridiculous tale of the person who pierced the king's eye, receiving from that exploit the designation of " Piercy, quod Anglice sonat perforare oculum," is interpolated in some MSS. of Fordun. This story must necei«8arily have been invented after the Percy family became the possessors of Alnwick, and so gave point, if not probability, to the fiction. Digiti zed by Google 262 " APPENDIX IV. septimo kal. Decembris, anno praenotato, tertia die post patrexn, apud Eardwardisle foresta de Jedwood fatis cessit, et sepultas est in ecclesia Sanctae Trinitatis de Dumfermelyn juxta patrem ante altare Sanctse Crucis. VII. Oii'vl'* ui audivit regina, mnltis ante infirmitatibns ad mor- tem pene cruciata, immo^ quod verius est, Spiritu Sancto praescivit, confessione facta, et in ecclesia communione devote percepta, Deo se precibus commendans, animam sanctam cselo reddidit, decimo sexto kal. Decembris, die quarto post mortem regis, anno quo supra, in Castro Puellarum. Itaque cum adhue corpus reginse esset in castro, ubi illius felix anima ad Christum, Quem semper dilexerat, migravit, Donaldus Banus, frater regis, ejus audita morte, auxilio regis Norwagise, regnum, multorum manu vallatus, invasit, et praedictimi castrum, ubi regis justos et legales sciebat haeredes, hostiliter obsedit. Sed quia locus illc natura sui in se valde munitus est, portas solummodo cre- didit custodiendas, eo quod introitus aut exitus aliunde non de facili pateat. Quod intelligentes qui intus erant, docti a Deo, mentis ut credimus sanctse reginse, per posticum ex occidental! plaga sanctum corpus deferebant. Ferunt autem quidam in toto itinere illo nebulam subnubilam omnem familiam illam circumdedisse, et ab aspectibus hostium miraculose protexisse, ut itinerantibus in terra vel mari nihil obfuit, sed ad optatum prospere locum, ecclesiam scilicet de Dumfermelyn, ubi nunc in Christo requiescit, sicut ipsa prius jusserat, pervenientes deportarunt. Sic quidem Dovenaldus regnum obtinuit, veris hseredibus, adhuc in minoritate constitutis, effugatis. De in- clito rege Malcolmo habcntur haec metra Ter deca quinque yalens annis, et mensibus octo, Malcolmus sanctus rex erat in Scotia. Anglorum gladiis in bello sternitur heros, Hio rex in Sootia primus humatus erat. Interea Eadgarus Etheling, frater jam dictae reginae, timens illud Lucani, quod generaliter dictum est, evenire posse svus nepotibus. Nulla fides regni sociis, etc., ideo tutius eos ad tempus esse credidit subtrahere, quam avunculo secum regna- turos committere. Omnis enim in errore consortem si hi quaerit, in regno nuUus. Quamobrem filios et filias regis et sororis suae reginae congregatos, in Angliam secum secretins " Fordun, v., 26. Digiti zed by Google EXCERPTA E SCRIPTI8 TURGOTI. 263 transduxit; et eos per cognatos et cognitos, non manifeste, sed quasi in occulto, nutriendos destinavit. Timuit enim ne Nor- manni^ qui tunc temporis Angliam invaserant, sibi vel suis malum molirentur, eo quod Angliae regnum eis hsereditaro jure debebatur. Et licet ibidem, quasi secr^to, tempore parvo man- sisset, tamen divulgatum est apud regem quod ejus assisteret traditioni : sicque, quod verebatur, accidit in hunc modum. VIII. Eodem'* tempore, regnante Willelmo II., miles quidam de genere Anglico, Orgarus nomine, gratum exhibere se regi volens, convenit, calumnians eundem clitonem, Eadgarum, viz., genere gloriosum, nam sic ipsum nominabant, de regis Willelrai praedicti traditione. Causa autem coram rege super hoc prolata, quia Eadgarus de regia stirpe fuerat progenitus, et regno, jure Anglico, proximus; rem causam esse veram, ut sibi prsecaveret, autumans, auctorem vi et protectione regia tuebatur: nee incerta de Eadgaro jam poterat esse sententia, si crimen impositum probari potuisset. Hinc anxius effectus Eadgarus coepit diligentius inquirere, si quis vel verbo vel con- silio causae partis suae auderet favere. Verumtamen timor regis eum praemia poUicentem praevenerat, quia se non impune opti- mates illi favere posse credebant, qui pro ejus defensione regis odium incurrissent. Fluctuanti igitur et nimia anxietate dejecto, miles de Wintonia, Anglicus natione, genere non ignobilis, nomine Godwinus, veteris parentelae ipsius non imraemor, opem se praestiturum in hac re tam difficili compromisit. Instabat jam dies bujus causae difiSnitioni praefixus. Affuit continuo actoris superciliosa persona, qui, quoniam corporis viribus praes- tare videbatur, et propter peritiam bellandi, quam satis noverat, nullum sibi certamine parem aestimabat: sed et huic aestima- tioni favor regis accessit. Quibus elatus, facile probaturum se credebat quicquid alteri imposuisset. Eo igitur sic calumniante, compellitur Eadgarus se duello defendere, vel alterum pro se bello subrogare; sic enim lata sententia rei veritatem exspectabat. Godwinus igitur, Eadgari causam in se capiens, interposito, ut moris est, utrimque juramento, Eadgarum se defensurum ex- ponit. Fit mox hinc inde magnus armorum apparatus. Pug- naturi conveniunt : Orgarus favore regis elatus, regiis satellitibus Fordun, v., 27. Digiti zed by Google 264 APPENDIX IV. hinc inde vallatus^ insi^ibus etiam armorum omamentis splen- didus procedit. Godwinus e contra, licet non aequali dueum favore regi faventium, non minori tamen confidentia animi, locum certaminis est ingressus : qui, etsi regis iram pro x>arfis adversae tnitione formidaret, jure tamen banc natnrse vicem rependendam arbitrabatur, ut Ulius causam ageret, quern justios sibi caeterisque actorem natura dominari debuisse cognoverat. ^'inc etiam caliunniatorem cuin justa animadversione increpat, qui Anglicus genere existens, naturae videretur impu^ator: quem enim ut dominum venerari debuerat, utpote de jure generis existens, cui se et omnia sua debuisset. Silentio namque per praeconem omnibus imposito, et vadiis utrorumque a judice in certaminis locum projectis, ut Deus, secretorum cog^itor, hujus causae veritatem osteuderet, proclamante, postremo res armis, et causa superno Judici committitur. IX. Nee** mota, insurgit alter in alterum, actor in defensorem. Mox ictus hinc geminantur et inde. Orgarus, impetu facto, dum alter scuto ictum accepit, partem scuti non modicam amputat. Nee segnius Godwinus, ictu gravissimo accensis auimis, in ictum consurgit, et dum alter flectit scutum incau- tius inter caput et humerum, ictu vibrato os illud cum loricae nodis prorumpit, quod cervici humerum conjungit sinistrum. Sed hoc ictu capulus solvitur et manum ferientis fefellit, et gladius de manu tenentis labitur. Hoc hostis comperto, licet vulnere graviter affectus, manuque laeva debilitatus, gravius tamen in adversarium consurgit, eumque tanto facilius dcbilita- turum esse se existimans, quod eo caruisset adjumento quo praecipue pugnare debuisset: spes tamen ipsa dominum suum fefellit. Nam Godwinus, licet adversario pro posse toto ob- sistente, scuto protenso, inter immanes ferientis ictus gladium jamdiu elapsum sustulit de terra. Quem cum firmiter ob capuli diminutionem tenere nequivisset, duobus digitis anterioribus aciem gladii complexus, etsi absque laesione adversarium suum laedere feriendo non posset, in pugnando tamen, et ictus funestos jaciendo, non adversario suo videbatur esse inferior Non enim aut incursioni hostis cessit, aut ab ictibus ille cessavit. Uno quidem ictu cum capitis diminutione adversarii sui oculum eruens, ictu iterato partem reliquam hostis fraudu- !» Fordun, v., 28. Digitized by CjOOQ IC EXCERPTA E SCRIPTIS TURGOTI* 265 lenti corporis adeo inutilem vulnerando eflFecit, quod pedes non ultra subsistere Orgarus nisus est, sed pene mortuus terrse prosternitur. Jamque cum magno fragore armorum, hosti prostrato ille non piger pedem imposuit, et subito fraus et calliditas hostis jam evacuata detegitur, et reus peijurii palam ai^itur. Abstracto namque cultro, qui caliga latebat, ipsum perfodere conatur ; cum ante initum congressum juraverat se nihil, nisi arma decentia mi litem, in hoc duello gestaturum. Mox tamen perjurii poenas persolvit: cultro siquidem erepto, cum spes reum desereret, crimen protinus confitetur. Atta- men haec confessio nihil ad vitam illi profuit elongandam ; un- dique vero, vulnere succedente vulneri, perfodebatur, donee animam impiam vis doloris et magnitudo vulnerum expelleret. His itaque peractis, hujus duelli casus omnes mirantur, et justum Dei judicium sunt laudantes, eo quod, calumniatore expugnato, is qui veritatis fuerat et innocentise defensor, nee unum quidem vulnus ab impetente fuerat perpessus. Nam exinde tam regi quam ducibus, ob insigne virtutis indicium, acceptissimus exitit : adeoque superati hostis terras et posses- siones hsereditario jure rex ei concederet possidendas. Sed et Eadgarus Etheling, dum regi probatur fidelissimus, factus est etiam ei amicissimus, insuper et cum donis ditavit multis et honoribus. De« dictorum regum Eadgari et Alexandri, simul et David, de quo dicetur, sororis reginse MatUdis bonae admirabili gloria animique virtute, quamque fuerit in officiis Divinis sacrisque vigiliis assidua et devota; in tanta insuper potestate quam humilis, qui scribere voluerit, alteram sibi Hesther nostris temporibus declarabit. Quod facere nos omisimus, tum propter materiae magnitudinem, tum propter harum rerum minorem adhuc cognitionem. Unum tamen illius referam opus, quod ex ore nominandi et nunquam obliviscendi David regis audivi ; per quod qualis faerit circa pauperes Christi satis, ut arbitror, elucescet. Cum, inquit, adolescens adhuc in curia regis servirem, nocte quadam in hospitio meo cum sociis meis, nescio quid agens, ad thalamum reginae, ab ipsa vocatus, accessi : et ecce! domus plena leprosis, et regina in medio stans, deposi- ♦ Fordun, v., 40. This also is from Aelred, who cites the authorit)' of David ReXf which is quite consistent with the date at which he wrote, but not so with Turgot, who died nine years before David came to the throne. Digiti zed by Google €€ 266 APPENDIX IV. toque pallio, cum se linteo pracinxisset, posita in pelvi aqua, coepit lavare pedes eorum et extergere, extersosque utrisque constringere manibus^ et devotissime osciilari. Cui ego ; '^ Quid " agis, inquam^ o domina ? Certe si rex sciret ista, Bunquain '^ OS tuum, tabe tali pollutum^ suis dignaretur tangere labiis.'' Tunc iUa subridens, " Pedes/' ait, " Regis -^temi quis nesciat " labiis regis morituri esse praeferendos ? Ergo certe, filter ^' carissime, idcirco vocavi te, ut exemplo meo talia discas operari/' Sumpta deinde pelvi, " Fac/' ait, " quod me facere intueris/' Ad banc vocem vehementer expavi, et nullo modo id me pati posse respondi : nee dimi enim sciebam Dominum, nee revelatus fucrat mibi Spiritus Ejus. Ilia igitur coeptis insistente, ego mea culpa ridens, remeavi ad socios meos.*' ♦■ Besides the extracts given above, the following passage, which oocurs in chapter xviii., is ascribed in some MSS. to Turgot: — Anno Domini if.lxvii. Sanota Margareta copulata fuit matrimonialiter regi Maloolmo anno reg^i sol decimo quarto. Hie Angliam us^ue Cleveland vastavit, et rediens per Wervioun, qu» est ostium Wen fluminis, intravit Scotiam, et invenit ante se Eadgarum Etheling et sorores suas Margaretam et Christinam in nave latitantes prope Culros; et Margaretam matnmonio copulavit. Christina vero soror ejus in Christi sponsam benedicitur. Malcolmus rex genuit ex Margareta sex inclitos filios, scilicet Eadwardum, Eadmundum, jEthelredum, Eadgarum, Alexandmm, et omnium regum strenuissimum David ; et duas filias, Matildem scilicet, paste* reginam Anglise, cognomento Bonam, et Mariam comitissam Bononiie : de quibus singulis postea suo loco dicetur. Qualis vero, vel ^uanti meriti fuerat ilia beata regina Margareta apud Deum et homines, vitam ejus laudabilem et mortem, ac miracula, liber inde confectus legentibus declarabit. It will be seen that the first part of this extract, although it has a general resemblance to the parallel narra- tive in the Historia Begum, differs materially from it. In the latter work ^e first casual meeting of Malcolm with Edgar Atheling and his mother and sisters is said to have been at Wearmouth. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. Abbo, xxii »., 70 ». Acca, St., — see Hexham bishops. Acca, Acha, 209, 218. Aculf, 147. Adam, Lrviii, Ixxv, Ixxviii, 43, 217. Adam of Bremen, xix, xxvi. Adda, king, — see Bemicia and North- umberland. Adelard, Ethelherd, archbishop, — see Canterbury. Adelina, queen, 114. Adelstan, king, — see Athelstan. Adrian, abbat, 136. Adrian (I.), pope, 24, 29, 33, 134. Adthelestan, king, — see Athelstan. Adulf, archbishop, — see York. Adulf, duke,— wtf Eadulf. Adwin, king, — see Edwin. Aedlric, king, — see Ethelric. Aedwald, archbishop, — see Athelwold. Aelfric, archbishop, — see Elfric. Aelfwald, king, — see ElfWald. Aelred of Rievaulx, Iviii, Ix, Ixi, Ixxi, 254 n., 255 »., 256 n., 257 n., 265 n. jEdelstan, king, — see Athelstan. iEdelwold, bishop, — see Ethelwold. .^gar, king, — see Edgar, .^heldrida, St.,—*** Etheldritha. .^mund, a monk, 115. .^mund, king, — see Edmund. iEdward, king, — see Edward (the Elder). .SJdwin, — see Eadwin (bro. of king Athelstan). .Alfred, king,—*** Alfred (the Great). jEfsius, bishop, — see Alfsy. iEj?elwin, bishop, — see Egelwin. iEldred, earl, — *** Aldrea. ^f hun, bishop, — *** London. -Mfleda, countess, — see Elfleda. Alfred, a priest of Durham, xxxviii. J)lfred, son of Westueor, 26. .'Elfrcd,— «^e Alfred. yElfsige, bishop, — see Winchester. ^Ifwald, king, — see East Angles. ^Ifwald, king,—*** Elfwald. ^Ifwin, bishop, — *** Winchester, -^rdulf, bishop, — see Eardulf. ^thelbald,— *** Ethelbald. -^thelbert, — *** Ethelbert. ^thelbyrht, bishop, — see Whitheme. .^helbyrht, — *** Ethelbert. .etheldritha, daughter of earl Aldred, 157. -ffithelfled, princess, — *** Ethelfled. ^thelfrid, bishop,-*** Ethelfrid. ^thelfryth, king,—*** Ethelfrid. -^thelred, — *** Ethelred. iEthelric, king, — *** Ethelric. iBthelstan, king, — *** Athelstan. .^helstan, a priest, 59. iEthelwald, bishop, — *** Ethelwold. ^thelward, prince, — *** Ethelward. -^thelwlf, duke,—*** Ethelwlf. .ethelwold, king, — *** Eathelwold. jEthilbald,— *** Ethelbald. Affa, 43. Agatha, queen, 87. Agatho, St., 136. Agelred, king, — see Ethelred (II.). Agelwin, bishop, — see Egelwin. Aidan, St., — *** Lindisfame bishops. Aidulf, duJce, — *** Aldwulf. Ailrec, bishop, — *** Egelric. Ailsi, bishop, — *** Alfsy. Ailsi, — *** Eilsi. Ailwin, bishop, — *** Egelwin. Alban's, St., abbat of, Paul, 104. Alberht, xx, 19. Alberht, abbat,—*** Ripon. Alberht, archbishop, — *** Albert. Albert, archbishop of Mayence (Mo- guntiensis), 119. Albert, Alberht, Ethelbert, archbishop, — *** York. Albinus, — *** Alcuin. Albri, earl, — *** Northumberland. Alcfrid, Aldfrid, Alfrid, Alkfrid, king, — *** Northumberland. Alchere, earl, 44, 45, — *** Ealhere. Digiti zed by Google 268 INDEX NOMINUM. Alcbmund (father of king Egbert), 207. Alchmund, St, — tee Hexham bishops. Alchred, Alcred, Aired, king, — see Northumberland. Alcuin, V. Albinos, 30. Aldan-hamal, Aldan -hamel, 168, 227 n. Aldelm, son of Occa, 13 n., 210, 218. Aldelm, — tee St. Aldhelm. Aldfrid,— #«? Alcfrid. Aldgitba, — see Algitha. Aldhelm,— #w St. Aldhelm. Aldhun, bishop, — see Aldwine. Aldred, arehbishop, — see York. Aldred, bishop, — see Lindisfjime. Aldred, bishop, — see Worcester. Aldred, ^dred, Ealdred, earl, — see Northumberland. Aldred, Eahred, Ealdred, Eldred (son of duke Eadulf ), liii, 147. Aldred, a monk, 15. Aldulf, bishop, — see Carlisle. Aldulf, bishop,— #w Lichfield. Aldulf, bishop, — see Lindsea, Aldulf, bishop, — see Rochester. Aldulf, king,— wtf East Angles, Aldun, Aldune, bishop, — see Aldwine. Aldwig, AJwig, Alwih, bishop, — see Lindsea. Aid win, Aldwine, a monk, xxvii, 94 ; — see Durham priors and sub-priors. Aldwin, Aldwine, tUias Wor, bishop, — see Lichfield. Aldwine, Aldhun, Aldun, Aldune, bishop, — see Durham and Lindis- fame. Aldwulf, Aldwlf, Aidulf, Ealwulf, duke, 25. Alexander, bishop, — see Lincoln. Alexander, earl, 106. Alexander (I.), king, — see Scotland. Alfred, Meitred, M\tred, Ealured, Elfred (the Great), king,— #c« Eng- land and West Saxons. Alftred, ^Iftred (son of king Etheh^), prince, 78, 79. Alfsy, ^fsius, Ailsi, Ailsius, Elfsi, bishop, — see Lindisfarne. Alfwin, son of Norman, 87. Alfwold, abbat, 151. Algar, — see Durham priors. Algitha, Aldgitha, dau. of earl Aldred, 99, 157. Algitha, Aldgitha, dau. of earl Uchtred, 92, 165, 213. Algiva, dau. of king Agelred, 92. Alhmund, son of king Alcred, 38. Alhmund, son of Afia, 43. Alienor, queen of France, Ixxvi. Alia, king, — see Ella. Aloe, Aloth, Ixxv, 202, 217. Aired, king, — see Alchred. Alric, duke, 33. Alric, king, — see Kent. Alric, son of Headfearbt, 35 ». Alric, son of king Ida, 209, 218. Alsius, abbat, — see Peterborough. Alsius, bishop, — see Alfsy. Alubert, Aluberht, bishop,— « Alured of Beverley, xxxii, 218 m. Aluric, archbishop,— te* Elfric. Alwig, Alwih, — see Aldwig. Amund, kin^, 54. Anastasius IV., pope, Ixix. Angengeat, 202 »., — see Ougeltheon. Angenwi, Angenwiti, Angeawitz, Ixxr, 202, 217. Anjou (Andegavensis), count of, lit, 131 ; Fulk, 117, 120, 125, 130. Anlaf, fkther of Maccus, 90. Anlaf, king, — see Onlaf. Anna, king, — see Ella. Anna (son of Eani), king, — mee East Angles. Anselm, archbishop, — see Canterbury. Anselm, abbat, — see St. Edmundsl>ury. Aquitaine, duke of, Ixxvi. Ai^ecanutus, — see Hardicnut. Ardvin, bishop of Ratisbon, 119. Arkil, son of Ecgfrid, 155, 157. Arkil, son of Fridegist, 157. Arnulf, a York merchant, Ixx. Arwine, Aruuini, son of Eadulf, xx, 18. Aschatillus, prior of Hexham, 107 ; — see Huntingdon. Asser, xii, xxii, xxiii, xxiv, xxxii, xxxiii, 40 »., 41 n., 42 »., 43 »»., 44 »., 46 »., 47 »., 48 »., 49 fi., 50 »., 53 n., 66 »., 61 «., 67 It., 70 »., 72 »., 73 •. Athelbald, archbishop, — see Ethelbald. Athelheard, duke, 25. Athelmund, archbishop, — see Canter* bury. Athelstan, Adelstan, Adthelestan,iEdeI- stan, Athelstan, Eatbelstan, Edel- stan, Ethelstan, king, — see England and West Saxons. Athelwold, Aedwald, archbishop, — see York. Augustine, St., — see Canterbury arch- bishops. Badwlf, bishop, — see Whitheme. BfogsccK, — ^^^ Bagpecji. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM, 269 Bagsecg, Baegsceg, Bergsecg, duke, 62, 69 n. Baldred, king, — see Kent. Baldwin, count, — see Flanders. Baldwin (II.), king, — see Jerusalem. Bale, — , vii. Balther, the hermit of Tyningham, xvi, 20. Banemburgensis episc.. Otto, 119. Barcwid, Barcwith, Barwith, a knight, xl, 168, 169, 227 n. Barn, 87 ; — see Siward Barn. Baronius, Ixiv, 98 »., 109 »., Ill »., 117 »., 118 »., 119 n., 123 »., 127 n. Barwith, — see Barcwid. Bath, bishop of, Godfrey, 121, 124; John, 120, 220. Bayeux, bishop of, Odo, 100, 102, 103. Beadothegn, Ixxix. Beam, patricium regis, 25. Beamred, Bernred, king, — see Mercia. Bearnred, tyrannus, 23 ». ;— wc Eam- red. Beaw, 43. Beda, venerable, vii, x, xi, xii, xiii, xv, xviii, XX, xliv, 1, Ixii, Ixxi, Ixxii, Ixxiii, Ixxvii, Ixxix, Ixxxi, 1, 9, 10, 11, 13, 18, 21, 21, 31, 35»., 69 »., 94»., 108, 133, 135, 136, 149 »., 153, 189, 191, 209 n., 210, 223 »., 227. Bedford, Dr., viii, Ixiii, 135 n. Bedwig, 43. Belde,Beldeag, Beldei, Beldeg, Beldeig, xlvi »., Ixxv, 43, 202, 203 n., 217. Benedict, pope, xxxiv, 135. Benedict, St., xxiin., Ixxi, 57, 72. Benoc, Ixxv, 202, 217. Beocca, prince, 61. Beorhtric, — see Brichtric. Beornhelm, abbat, 62. Berchtwald, Berthwald, archbishop, — see Canterbury. Bergsecg, — see Bagsecg. Berhtulf, king, — see Mercia. Bernard, bishop, — see St. David's. Bernard, a priest, 147. Bemicia, king of, Adda, 209, — see Northumberland. , , Eanfrid, 209, 210, 218 '■ — , , Eathelbert, 214. , , Ethelfrid, 214,— see Northumberhmd. -, Oswald, 210, 214, -see Deira and Northumberland. -, Oswi, 210, 214,— see Deira and Northumberland. , , Oswin (son of Osric), 231. Bernred, king, — see Bearnred. Bemulf, Bumulf, Burnwlf, king, — see Mercia. Berthwald, — see Berchtwald. Beverley, abbat of, Wlf haeth v. Wlfach, 24. Bibba, — see Pibba. Bigot, Bog., 102; Will., 114. Birihtulfinc, 147. Birimis, bishop, 206. Biscop, Benedict, abbat, 135, 136, 210. Bloet, Bodb., — see Lincoln bishops. Boethius, Ixiv, 10 n. Boisil,Bosil, Boysil, abbat, — seeMeiiose. Bologne (Bononiensis), count of, Eustace, 88; Eustace, junior, 103; Stephen, 120. , countess of, Maria, 88, 266 ». Boniface, archbishop, 19. Bosa, bishop, — see York. Bosa, 25 ft. Bosil, — see Boisil. Boso, a knight, 230. Botwne, abbat, — see Bipon. Bouquet, , 40 ». Boysil, — see Boisil. Bracarensis episc., 109. Brand, Brond, Ixxv, 43, 202, 217. Bregwine, Bregowin, archbishop, — iee Canterbury. Brehtsig, 63. Bremen, Adam of, xix, xxvi. Brichtric, Brihtric, Brychtric, king,— see West Saxons. Brihtwold, bishop, 67 ». Brond, Ixxv, — see Brand. Brorda, v. Hildegils, prince of Mercia, 37. Brude, king of the Picts, xxi. Bruno, archbishop of Treves, 119. Bruno, bishop of Spires, 119. Brutus, consul, Ixxv. Brychtiic, — see Brichtric. Brys, Eodb. de, 116. Burdinus, anti-pope, 116, 117, 122. Burgred, Burhred, Burred, Burthred, king,— Me Mercia. Burgundy, duke of, Bichard, 76. Burhred, — see Burgred. Burnulf, Burnwlf, — see Bemulf. Burred, Burthred, — see Burgred. Burtt, Joseph, esq., Ixv. Cad, son of Cutha, 207. Cadwalla, Ceadwald, Ceadwalla, king of the Britons, 214. Digiti zed by Google 270 INDEX NOMINUM. Caliitus, Galyxtus, Ealixtus (II.), pope. 110, 112, 116, 118, 119, 120, 121, 125, 126. Campellis, Guil. de, bishop of Chalons, 114. Canaan, 43. Canterbury (Dorovem'), archbishop of, 106, 110, 221 ». , , Adehird, Ethel- herd, 30, 215. Anselm, 96 »., 97 »., 106, 106, 121, 215. , , Athelmund, 216. -, Augustine, St., 1, 12, 29, 108, 120, 123, 216, 224. , , Berohtwald, Berth- wald, 11, 12, 215. gowin, 22, 216. -, Bregwine, Bre- -, Ceolnoth, Celnod, Celnoth, 42, 50, 2l5. , , Cuthbert, Cuth- berht, 18, 215,— #w Hereford bishops. 12, 216. 216, 232, 237. 215. 216 fi. -, Deus-dedit, 6, 7, -, Dunstan, St., 208, -, Eadfin, 216. -, Eadulf, 215. -, ^agelnoth, 216. -, Eathelgar, 216. -, Elfeg, 216. -, Elfric, 216. -, EtheU^, 216. -, Honorius, 12, 215. berht, 22, 30, 216. -, Hubert Walter, -, Justus, 12, 132, -, Lambert, Lam- -, LaniVanc, Land- frano, Lanfric, 102, 216, 221. -, Laurentius, 12, 215. 215. mund, 59, 215. -, Living, 215. -, MeUitus, 12, 215. -, Nothebn, 12, 13, -, Odo, 66, 216. -, Piegmund, Plege- -, Ralph V. Banulph, xl, 106 »., 107, 116, 119, 121, 123, 194, 195. , , Richard, 215 n. Canterbury (DoroTera'), archbishop oC Rodbert, 215. , , Sigeric, 215. , , Stigand, 215. , , Swired, 215. -, Tatewine^ Tatwin, — , Theobald, Teo- 11, 12, 216. bald, 216. , , Theodore, 12, 19»»., 36«., 108, 133, 135, 136, 139, 140, 216, 225, 230, 232. , Thomas, Ixiti, 215. -.William de Cur- belUo, xlvii, 121, 123, 124, 128, 129, 131, 196, 216. , , Wulfhelm, 215, -, Wulured, 215. , prior of, 120. Canute (son of Suane II.), 84. Canute, Cnut, king of Denmark, 91, 206. Canute, Cnud, Cnut, king, — see England. Capgrave, — , n, Iviii, 254 ». Carl, Carolus Magnus, Karl, Karoliu, king, — see Prance. Carl, son of Thurebrand, 91, 93, 156, 167, 213. Carlo, count, — we Flanders. Carlisle (Luel-cestre, Luercestre), abbat of, Eadred, Eaddred, Edred, Ethred, 73, 143, 146, 231. , bishop of, Aldulf, 221. Carolus, Karolus Calvus, king, — see France. Cauff, Johne, Ixxix. Ceadda, Coadde, Ceada, bishop, — see York. Ceadwald, CeadwalU,— >9ee Cadwalla. Ceadwalla, king, — see West Saxons. Ceaulin, Ceawlin, king, — see West Saxons. Cedda, Cedde, bishop, 140,230. Celnod, Celnoth, — see Ceolnoth. Celwlf,— we Celwulf. Celwlf,— we Ceolwulf. Celwulf, Celwlf, king, — we West Saxons. Celwulf, Coelwlf (I.), king,— «» Mercia. Celwulf (II.), king, — see Mercia. Centius, card^-episc., — see S. Grisogoni. Cenwlf, king, — see Kynewulf. Ceolf, king, — see Ceolwulf. Ceolftid, king, Ixxi, 231. Ceolfwulf, a monk, — see Ceolwlf. Ceolnoth, Celnod, Celnoth, archbishop, —see Canterbury'. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 271 Ceolred, king, — see Mercia. Ceolric, king, — see West Saxons. Ceolwlf, bi8hop,-^?ee Lindsea. Ceolwlf, king, — see Ceolwulf. Ceolwlf, a knight, 54. Ceolwlf, Ceolfwulf, a monk of Lindis- farne, 218, 231. Ceolwold, king, — see Ceolwulf. Ceolwulf, Ceolf, Ceolwlf, Ceolwold, Celwlf, king, — see Northumberland. Ceorl, earl, 43. Cerdic, king, — see West Saxons. Cetwa, 43. Chalmers, — , 90 ». Chalons, bishop of, Guil. de Campellis, 114. Chester, earl of, Bannulf, 120; Richard, 114, 117, 119 ». Chichester, bishop of, Ralph, 126. Christian, bishop, 84. Christina, Cristina, sister of Edgar the Atheling, 87, 258 »., 266 n. Cineferth, abbat, 141. Cinric, Cynric, 43. Clement, — see York abbats. Cluny, abbat of, Pontius, 118. Cnibba, 202. Cnud, Cnut, — see Canute, Coelwlf, king,— see Celwulf. Coenbert, Cottibert, 206 n., 207. Coenred, king, — see Mercia. Coenred, king,— *c« Northumberland. Coenvulf, king, — see Kynewulf. Colcu, a priest, 33. Coldingham, prioress of, Ebba, 69 n. Coldingham, Reginald of, vi, viii. Colman, bishop, — see Lindisforne. Cologne, archbishop of, Frederic, 119. Comines, Cumin, Rob. de, xl, 83, 84 n., 92 »., 228. Constance, bishop of, Geoffrey, 92»»., 93 »., 102. Constantine, king, — see Scotland. Copsi, earl, — see Northumberland. Cospatric, son of Arkil, xxxix, 155. Cospatric (son of earl Cospatric), — see Gospatric. Cospatric (son of Maldred), — see Gos- patric. Cospatric (son of earl Uhtred), 91, 213. Cottibert, — see Coenbert. Cotton, Sir Robert, xlvi »., 202 ». Coventiy, bishop of, Rodb. Peocator, 114. Coventry and Chester, bbhop of, Roger, 131. Crayke, abbat of, Geve, 146, 164, 230. Crema, Job. de, card.-episc., — see S. Grisogoni. Creoda, 48. Cristina, — see Christina. Cryda, 202. Cuda, — see Cutha. Cudwine, Cudwining, — see Cuthwin. Cumberland, earl of, David, 127 n. Cumin, — see Comines. Curbellio, Will, de, archbishop, — see Canterbury. Cutha (son of Ceaulin), 207. Cutha, Cuthe, Cuda (son of Cuthwin), 13 »., 43, 210. Cuthard,— *tfe Cutheard. Cuthbert, abbat, — see Melrose and St. Cuthbert. Cuthbert, Cuthberht, archbishop, — see Canterbury. Cuthbert, bishop,— see Hereford. Cuthbert, St.,— see Hexham and Lin- disfame bishops, and St. Cuthbert. Cuthdred, bishop, — see Cutheard. Cutheard, Cuthard, Cuthheard, Cuth- dred, bishop, — see Lindisfarne. Cutherwine,— *«tf Cuthwin. Cuthftid, bishop, — see Lichfield. Cuthred, king,— see Kent. Cuthred, king, — see West Saxons. Cuthwin, Cutherwine, Cudwine, Cud- wining, 13 »., 43, 210, 218, 231. Cygincg, 141. Cykel, 151 ;— see Cytel. Cymwlf, bishop, — see Kynewlf. C3mebert, Cyneberht, bishop, — see Lindsea. Cyneth, king, — see Eyned. Cyneverd, abbat, 231. Cynewulf, CjTiwlf, duke, 25. Cynoht, king of the Picts, xxi, 24. Cynric, — see Cinric. Cynwlf, — see Cynewulf. Cytel, 151 ',—see Cykel. Daous, V. Rodbertus, dux, 71 »., — see RoUo. Dal ton. Hen. , prior of Lindisfarne, Ixxix. Darcy, Arthur, xliv. David, earl, — see Cumberland. David, king, — see Scotland. Dawtre, Thomas, prior '*de Fenkell," Ixxviii. Dedintun, Goffrid, 131. Deira, king of, Eadwin, 214. , , Eathelwald, 214. , , Ella, Elle, Ixxv, Ixxvi, 209, 21 i, 218. Digiti zed by Google 272 INDEX NOMINUM. Deira, king of, Osric (son of Elfric), 214, 218. , , Oswald, 210, 214,--*ee Ber- nicia and Northumberland. , , Oswi, 210, 214,— see Ber- nicia and Northumberland. , , Oswin (son of Osric), 210, 214, 218. Desiderius, king, 24. Deus-dedit, archbishop, — see Canter- bury. Digby, Sir Kenelm, xliv. Dionysius Areopagita, 74, 75. Dolfin, Dolphin (son of Cospatric), lord of.Carlisle,92, 155, 213. Dolfin (son of Torfin), 155. Domneva, v. Eormenburga, queen, 6. Donald Bane, Dovenald, king, — see Scotland. Dorchester, bishop of, Wlsius, 83. Dovenald,— #fftf Donald. Dugdale, — , Ixix. Dun, bishopf—see Rochester. Dunecan, king, — see Scotland. Dunstan, abbat, 66. Dunstan, St., — see Canterbury archbps. Durham, bishop of, Aldwine, Aldhun, Aldun, Aldune, xxxviii, 154, 155, 156, 157, 213, 215, 226, 22S,—see Lindisfame. , , Edmund, Eadmund, 80, 151, 152, 215, 227. . , Edred, 80, 216. -, Egelric, Ailreo, 80, 215, 227, 228, 232. -, Egelwin, .figelwin. Agelwin, Ailwin, 80, 84, 85, 86, 88, 89, 215, 228, 229. -, Geoffrey Eufus, -, Hugo de Pused, v. xlviii, 215. Pudsey, Ixxiv, Ixxviii, 215. -, Bannulf Flambard, xlvii, Ixxvii, 96, 114, 115, 121, 131, 197, 216. -, Walcher, v, vii, Iv, Ixxvii, 89, 91, 92, 93, 94, 96, 97, 98, 172, 213, 215, 229, 232. -, William (de St. Cari- leph), V, xxvii, Ixxiii, Ixxvii, Ixxx, 96, 97, 100, 103, 115, 143 »., 188, 215. 230, 232, 261. -, William (de St. Bar- bara), vi n., xlvii, Ixxviii, 215. -, canon of, Elwald, 115. , dean of, Leofwin, Leofwine, 100, 199. -, monk of, Leofwine, vi ; Theo- dericus, lix, Ix ; Thomas, Ix ; Thur- stan, Ix; Turohill, 115 ; Turgot, 284; Turkis, Ix ; Turold, Ix ; Wiking, vi ; Wlmar, 115. Durham, monks of, 72 »., 115. , precentor of, Symeon, vi, xiiin. -, prior of, Aldwine, lix, 96, 97, 101 ; Algar, vi ; Turgot, vi, viii, xxvii, xxxii, xxxix, xlv, Iv, Ivii,' Iviii, lix, Ix, Ixi, 91, 10 i, 106, 107, 115, 189, 261 n., 254 «., 255, 256 »., 259, 261, 265 »., 266 n.,—see Turgot. , sub-prior of, Aldwine, vi. -, sacrist of, Godwin, vi; Os- bum, vi. Durham, B. de, a monk of Kelso, lOi n. E Eadbald, king, — see Kent. Eadberch, Eadberht, bishop, — see Ead- bert. Eadberht, king,— *« Eadbert. Eadbert, xx »., 18. Eadbert, Eadberht, bishop, — see Leioes> ter. Eadbert, Eadberch, bishop, — seelAndis^ fame. Eadbert, Eadberht, king,— wc North- umberland. Eadbert (son of Wictred), king, — see Edbert. Eadburga, Earburga, queen, 40, 41,42 ». Eaddred, abbat, — see Eadred. Eaddwlf, duke,— #M Eadwlf. Eadfin, archbishop, — see Canterbury. Eadfrid, EadfH, bishop, — see Lindis- fame. Eadgar, — see Edgar. Eadmer, 109 n. Eadmund (son of king Malcolm), 88, 266 ». Eadmund, — see Edmund. Eadrad, abbat, — see Eadred. Eadred, Eaddred, Edred, Ethred, abbat, — see Carlisle. Eadred, Eadrad, abbat, — see Lindis- fame. Eadred, Eddred, Heathured, Hudred, bishop, — see Lindisfame. Eadred, a monk, 115. Eadred, prince of Mercia, 59. Eadred,— *^« Edred. Eadthelbald,— *ee Ethelbald. Eadthelbricht, king,— *ev Ethelbert and West Saxons. Eadthelwold, king, — see Ethelwald (Moll.) Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 273 Eadulf, archbishop,— Mtf Canterbury. Eadulf (a petty king in Kent), xx, 18. Eadulf, Adulf, duke of Bamburgh, Uii, 147. Eadulf (Yirlcild v, Yuelcild), earl,— #m Northumberland. Eadulf (Cudel v. Cutel), earl,— *«« Northumberland* Eadulf, Ealdulf (son of Uchtred), earl, — see Northumberland. Eadulf (Rus), Iv, 91, 98 »»., 213. Eaduuard, Eadvard, king, — tee Ed ward. Eadward, Eadwhard, — see Edward. Eadwin (son of Ella), king, — see Edwin. Eadwin,i£dwin (bro. ofking Athelstan), 64,77. Eadwin (son of Edmund), king,— *«c Edwi. Eadwlf, Eaddwlf, duke, 24. Eafus, 206 »., 207. Eagelnoth, archbishop, — see Canter- bury. Ealdred, eaxly—see Aldred. Ealdred, king, — see Edred. Ealdred (son of Eadulf),— ^ee Eah^. Ealdulf, earlf—see Eadulf. Ealfleda,— M0 Elfleda. Ealfwin, a monk, 94. Ealhastan, — see Ealhstan. Ealhere, Alohere, earl, 44, 45. Ealhstan, Ealhastan, bishop,— #«« Sher- bum. Ealred, Ealdred, Eldred (son of duke Eadulf),— *ce Aldred. Ealthrid,— we Elfthrid. Ealured, king, — see Alfred (the Great). Ealured (son ofking Ethelred), 208. Ealuric, — see Elfric (father of king Osric). Ealwulf, — see Aldwulf. Eanbert, bishop, — see Lindisfame. Eanbryth, bishop,— *cc Hexham. Eanfrid, king, — see Bemicia. Eanred, king, — see Northumberland. ' Earburga, queen, — see Eadburga. Eardulf, Erdulf, -Erdulf, Hardulf, bis- hop, — see Lindisfiime. Eardulf, duke, 80, 34. Eardulf, Eardwlf, king,— see Northum- berland. Eardulf, prince, 148. Eamred, 2S,—see Bearnred. Eascwine, Escwine, king,— *w West Saxons. East Angles, king of the, /Elfwald, xx, 19. , , Aldulf, 205. East Angles, king of the, Anna (son of Ban), 204. , Eathelhere, 20i. ^thelwold, 20411., 205. -, Eathelwold, Edmund, Eadmund, St., 60, 69i»., 70, 72, 79 »., 134, 204 f»., 205. -, Egric, Eog. -, Eorpwald, -, Guthun, Gu- Bedwald, rio, 204. 204. thum, 204 »., 205. Bedwall, Beodwald, Beoduuald, 204, 209, 214. -, Sigbert, 204. East Saxons, king of the, Ethelbert, Eathelbrich, ^kielbert, 205, 214,— see Kent. , , Sibbi, 205. , ,Sigebert.205. , , Sigeheard, 205. J ,Swebert,Swe- breht, Swebriht, xx, 13, 205. , , Swefred, 205. , Swithelm, 205. Eata, abbat,— «etf Lindisfarne. Eata, bishop, — see Hexham and Lindis- fame. Eata, son of Ledwold, 13 n., 210. Eathelbald, king,— wtf Ethilbald. Eathelbert, king, — see Bemicia. Eathelbert (son of Eormenric), king,— see Ethelbert. Eathelbert (son of Wictred), king,— see Edelbert. Eathelbrich, king, — see Ethelbert and East Saxons. Eathelfrid, king,— ., 218fi. Florus of Lyons, 75. Fordun, John, xxxii,lviii, Ix, Ixi, 86 »., 104 »., 143 M., 254 !>., 255, 256 »., 258».,261ti. Forno, 116. Frana, duke, 52. France, king of, Carl, Carolus Magnus, Karl, Karolus, 23, 24, 25, 80, 33, 88, 41, 222. , , Carolus, Karolus Calvus, 74, 75. -, Ludowio, 105, 110, 113, 180, 131. -, Pepin, Pipin, 23. Frealaf, 43,— *c# Freodhlas. Freauvene, 203 ».,—*«« Freowine. Fredegar, 203 n.^—see Freothegar. Frederic, archbishop, — see Cologne. Frehelm, abbat, 22. Freodhlas, 217,— *«« Frealaf. Freodhwlf, 217,— *«« Frithenulf. Freothegar, Ixxv, 202, — see Fredegar. Freowine, 202, — aee Freauvene. Fretheric (nepos Henrici imperatoris), 125, 126. Fridegist, 157. Friothuberht, Frithuberht, bishop, — see Hexham. Frithenulf, 4S,—see Freodhwlf. Frithewlf, king, — see Frithwald. Frithlaf, 147. Frithuberht, — see Friothuberht. Frithuwald, 43. Frithwald, bishop, — see Whitheme. Frithwald, Frithwold, Frithewlf, Friths wulf, king,— tetf Northumberland. Fulk, count,— f«tf Aigon. G Gale, , Ivi, Ivii, 220 ». Galeran, Gualaran, earl of Mellant, 124, 125, 131. Gant, Gilebert de, 85. Garstell, Symon, Ixxix. Gelasius, pope, 108, 109, 110. Ge(nnad)ius MassiUensis, Ixvii. Geofl'rey, abbat, 120. Geoffrey, bishop, — see Constance. Geoffrey RufUs, bishop, — see Durham. George, bishop, 29. Geota, 2lSy~-see G«ta. Gerard, Girard, archbishop,— we York. Gerebert v. John, pope, Ixx. Germany, emperor of, Henry, 79, 101, 106, 111, 112, 118, 123, 125, 258; Karolus, Ixx ; Lothaire, Ixvii, 126, — see Saxony. , empress of, 126, 129, 130. Geta, 43,— see Geota. Geve, abbat,— *etf Crayke. Gewis, Gewisse, 43, 202. Gifiu^i, Will.,— *«« Winchester bishops. Gilebert, 99, 100. Gilebert, bishop, — see Hereford and London. GiUo-Michael, 228. Girard, — see Gerard. Glamorgan, bishop of. Urban, 106. Glappa, king,— *M Northumberland. Glascow, bishop of, John, 117, 121. Glastonbury, abbat of, Henry, 131; Polochinus, 121. Godewlf, 217. Godfrey, abbat, — see York. Godfrey, bishop, — see Bath. Godfrey, duke, — see Louvain. Godfrey, — see Guthferth. Godman, the king's chaplain, 80. Godric (son of Godman), abbat of Winchcomb, 80. Godrum, — see Guthrum. Godwin, abbat of Winohcorab, 80. Godwin, earl, 78, 80, 81, 82, 208. Digiti zed by Google 278 INDEX NOMINUM. Godwin, a knight, 263, 264. GJodwin, — gee I>urham sacrists. Gospatric, Cospatric (son of Maldred), earl, — see Northumberland. Gospatric, Cospatric (son of eari Gk«- patrio), lord of B^msley, 92, 155, 213. Gt)tscelin, , x, 1 n. Gregory, St., pope, 29, 107, 108, 126, 139, 214, 218, 246. Gregory VII. (Hildebrand), pope, 93, 98, 101, 110. Gualaran, — see (Jaleran. Guderum,— wtf Guthrum. Gudfrid,— we Guthferth. Gudred,— te? Guthred. Guido, archbishop of Vienna, 110. Gumerus, 115. Gunilda, daughter of king Canute, 79. Guthferth, Gudfrid, king, — see North- umberland. Guthferth, v. Godfrey (brother of kings Regnold and Sihtric), lii n. Guthlac, St., 18. Guthred, Guthreth, Gudred, Gutdred, king, — see Northumberland. Guthrum, Gutthrum, Guderum, God- rum, V. Ethelstan, king, 54, 56, 62, 72. H Hacun, son of Suane, 81. Hadwine, bishop, 23, 24. Haldan, Haldene, — see Halfdeue. Halfdeue, Haldan, Haldene, Healf- dene, king of the Danes, xv, xviii, xxxvi, Ixxvii, 54, 55, 69, 71, 72, 73, 134»., 143, 144, 158, 229. Halfdene, king, — see Northumberland. Harald, duke, 52. Hardacnut, Hardecnut (father of king Guthred), 143, 211. Hardicnut, Hardecnud, Hardecannt, Ardecnut, king, — see England. Hardulf, bishop. — see Eardulf. Hardy, Mr. Duffus, xi »., xlii, xliv, xlv, .Ivii, Ixvi, Ixxiv, 67 n. Harold, Herald(I. ),king,— #«eEngland. Harold, Herald (II.), earl, 82, 83,— we kings of England. Harold Harvager, king of the Nor- wegians, 80, 81. Harold (son of king Suane), 84, 98. Harold (father of king Eric), 212. Hathubert, Halhuberht, bishop,- London. Hatra, 43. Headfearht, 35 n. Headred, Heardred, bishop, — see Hex- ham. Healfdene, — see Halfdene. Heardberht, prince, 25. Heathured, bishop, — see Eadred. Hemel, bishop, — see Lichfield. Hengest, Hingest, king, — see Kent. Henry, abbat, — see Glastonbury. Henry Murdao, archbishop, — see York. Henry, the archdeacon, vi. Henry, bishop, — see Winchester. Henry, emperor, — see Germany. Henry, son of David, king of Scot- land, xlviii. Henry, son of the emperor Henry, 106. Henry, son of king Eiric, ©. Trie, liii «., 90 ». Heordwald, Hereward, bishop, — see Sherbum. Herbert, abbot of Westminster, 114. Herebald, abbat, 18. Hereford, bishop of, Cuthbert, xxn., 13; Gilebert, Ixxvi; Eeinelm, 106; Richard, 114. Heremaq, bishop, — see Salisbury. Heremod, 43. Hereswith, 205. Hereward, 89. Hereward, bishop, — see Heordwald. Hersley, Thomas, Ixxix. Hexham, bishop of, Aoca, St., xxiv, XXV, Ixxii, 11, 14, 15, 16, 17, 26, 29, 133. , , Alchmund, St., xxiv, XXV, Ixxii, 22, 26, 27, 28. -, Cuthbert, 139,— see St. Cuthbert. see Lindisfarne. berht, 30, 34. -, Eanbryth, 38. -, Eata, 140, 230,— -, Ethelbert, Ethel- -, Friothuberht, Frithuberht, 12, 22. -, Headred, Heard- -, John, St., 133, red, 34, 38. 135, York. 30. Wilfrid. -, Tilberht, St., 28, -, Wilfrid,— «w St. -, canon of, Edric, 16. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 279 Ilexham, prior of, Aschatillus, 107; John, Ixviii, Ixix, Ixxii; Bichard, Ixviii, Ixxi. Hibald, — tee Higbald. Hickes, — , 153 ». Higbald, Ilvgbald, Hibald, bishop, — tee Lindisfarne. Higuel, king of the Britons, 65 »., — tee Owel. Hilda, abbess, 135. Hildebrand, Hiltibrand, pope, — tee Gregory VII. Hilde^ls, V, Brorda, prince of Meroia, 37. Hingest, — tee Hengest. Hinj^uar, — tee Inguar. Ulothere, king, — tee Kent. Hold, 91, 156,— #w Thurebrand. Horn*, episc. S. Ebroini, 115. Honori us, archbishop, — »fc Canterbury. Houorius 1., pope, 132, 206. Honorius II., pope, 125, 126, 127, 128. Honorius ( ), pope, 107. Horsa, 202, 203. Hoveden, Roger de, xxxi, xxxii, 20 »., lllti. Hubba, Ubba, Vbba, duke, 69 »., 72 »., 134fi., 142, 144, 158, 231. Huctred, earl, — tee Uchtred. Hudred, bishop, — tee Eadred. Hugh, the Chantor, 97 »., 112 »., 116 n. Hugh, dean, — tee York. Hugo, abbat, — tee Selby. Hugo de Fused, — see Durham bishops. Hugo fil. Baldrici, vicecomes Ebor., 94. Huita, Hwitha, Hwitta, bishop, — tee Lichfield. Humbert, bishop, 70. Hqnbeanna, xx, 19. Hunter, Mr., xxxvii. Huntingdon, prior of, Aschatillus, 107. Huntingdon, Henry of, li, 21 »., 25 n., 31 »., 70 ». Hussa, king, — tee Northumberland. Hutchinson, , 152 n. Hwetreddinc, Hwaeorddinc, 148. Hwitha, Hwitta, — tee Huita. Hygbald,— **tf Higbald. Hylda, 205. Hyrio, king, — tee Eiric. Tcel, Ichel, 202. Ida, king, — tee Northumberiand. Iffa, Yfla, 203. Ine, Yne, king, — tee AVest Saxons. Ingenui, Inj^ui, 202, 217. Ingild (brother of king Ine), 43, 207. Inguald, king, 63. Inguar, Ingwar, Hinguar, 55, 69, 70, 71, 72 »., 73, 134 ». Ingui, Inguui, Ingenui, Ixxv, 202, 217. Ingwald, bishop, — tee London. Imiric, — tee Eormenric. " Itermod, 43. Jerusalem, king of, Baldwin II., 120. John, bishop, — tee Bath. John, bishop, — tee Glascow. John the Priest, Ixxix. John, prior, — tee Ilexham. John, St., — tee Hexham and York bishops. John, c. Gerebert, pope, Ixx. Judecan,— Me Ludecan. Judith, countess, 227 ». Judith, dau. of earl Baldwin, 228. Judith, dau. of Charles, king of France, 40n., 46. Justus, archbishop, — tee Canterbury, Kalixtus,— #ee Calixtus. Karl, Karolus, — tee Carl. Karolus, Imp., — tee Germany. Kelso, monk of, £ . de Durham, 10 i n. Kenelm, St., 34, 205. Kenneth, Kyned, Kyneth, Kynod, Cyneth (III.), king,— tee Scotland. Kent, king of, Alric, xix, 11, 12 »., 204. , , Baldred, 204. , , Cuthred, 204. , , Eadbald, xiii »., 1, 2, 204. , , Ecgberht, Ecgbyrht, Ecbert, 1, 2, 3, 6, 204. , , Edbert,Eadbert, 12 »., 204. , , Edrio, 201. , , Eormenric, Irmiric, 1, 203. , , Erconbert, Ercon- byrht, xiii «., 1, 2, 204. , , Ethelbert, Ealhelbert, ^thelbert, .^thelbyrht (I.), 1, 203, — tee East Saxons. , , Edelbert, Edilbert, Eathelbert (II.), 12 »., 204. Digiti zed by Google 280 INDEX NOMINUM. Kent, king of, Hengest, Hingest, Ixxv, 1, 202, 203, 214. , , Hlothere, 204. , — , Octa, 1, 203. , , Oisc, Oisic, 1, 203. , , Wictred, Wichtred, xix, 11 »., 204, Kentwine, king,— *ee "West Saxons. Kenwalch, Kenwalo, king, — tee West Saxons. Kenwlf, king, — eee Kynewulf. Kilvert, Kylvert, son of Ligulf, 155. Kinewald, 202. Kinewuif, king,— *e* Kynewulf. Kinsius, Kynsius, archbishop, — tee York. Koenwulf, king, — tee Kynewulf. Kymwlf, bishop, — tee Kjmewlf. Kynegils, king, — tee West Saxons. Kynewlf, Kyniwlf, Kjmiwolf, Kymwlf, bishop, — tee Lindisfame. Kynewulf, Kenwlf, Kinewuif, Koen- wulf, Cenwlf, Coenvulf, king, — tee Mercia. Kynewulf, Kynwlf, king, — tee West Saxons. Kynheard, 28. Kyniwlf, Kyniwolf, bishop, — tee Kynewlf. Kynrio, — tei Cinric. Kynsius, — tee Kinsius. Lambert, Lamberht, archbishop,- Canterbury. Lambert, bishop, — tee Eanbert and Lindisfame. Lambert, bishop of Ostia, 125. Lamech, 43. Lanfrano, Landfhmc, LanfHc, arch- bishop,—*** Canterbury. Lappenbergh, Dr., xix. Laurentius, archbishop, — tee Canter- bury. Lawson, Sir John, Bart., xliv. Ledwald, Ledwold, Liodwald, 18fi., 210, 218. Leicester, bishop of, Eadbert, Ead- berht, xx »., 22 ; Totta, xx »., 13, 22. Leland, , xii, xiii»., Ixvi, box, 33ii., 140 »., 147 «., 150 »., 15111., 152 m. Leo, pope, 37, 38, 46. Leobwine, Leobswin, chaplain, 90, 100. Leofrio, bishop,— tee Exeter. Leofwin, Leofwine, dean, — tee Durham. l/outhfrihl, bishop, 24. Lichfield, bishop of, Aldulf, xx»., 28. , , Aldwin, Aldwine, V, Wor, XX »., 13. , , Cuthfrid, xx »., 22. , , Hemel, xx »., 22. -, Huita, Hwitha, I Hwitta, XX »., 13. Ligulf, Liolf, Lyulf (lather of Fomo), 116. Ligulf, Liulf (father of Morcar and Uhtred), 99, 100. Lincoln, bishop of, Alexander, 121, 124. , , Peter, 221. , , Bemigius, 221. -, Robert Bloet, 120. ' -, Wlsius, 88. Lindisfarne, abbat of, Eadred, Eadrad, 64, 71, 162, 164 n. ; Eata, 224. , bishop of, Aidan, St., Ixxvii, Ixxviii, Ixxxi, 132, 138, 139, 142, 163, 191, 215, 223, 224, 225, 232. , , Aldred, 77, 78. , , Aldwine, Ald- hun, Aldun, Aldune, 78, 79, 151, — tee Durham. , , Alfey, J^Sans, Ailsi, Alsius, Elfey, liv, 77, 78, 90i»., 212, 215. , , Colman, 132, 215. -, Cuthbert, 63, 140, 215, 230,— tee Hexham, Mel- rose, and St. Cuthbert. -, Cutheard, Cut- hard, Cuthheard, Cuthdred, 76, 146, 147, 148, 165, 216. -, Eadbert, Ead- berch, 168, 191, 216. -, EadfHd, Ead- fri^, Ixxix, 153, 191, 215. -, Eadred, Ed- dred, Heathured, Hudred, 42 1>., 62, 215, 231. -,Eanb^,o. Lam- bert, 42, 216. , -,Eardulf,Erdulf, -firdulf, Hardulf, 46, 64, 63, 67, 71, 76, 144, 146, 162, 166, 215, 281. -, Eata, 186, 140, Hexham. -, Eogred, Egred, Ixxvii, 42, 68, 142, 216. , , Egbert, 42, 215. -, Ethelwold, ^- ^elwold,iEthelwald,13,153, 191, 215. , Finan, 132, 205, 215. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 281 Lindisfarne, bishop of, Higbald, Hyg- bald, Hibald, 26, 28, 34, 35, 42, 215. , , Kynewlf, Kym- wlfjKyniwolf, Kymwlf, Cymwlf, xvii, 13, 19, 26, 28, 216. , Sexhelm, 215, 229. -, Tilred, 76, 215. -, Tuda, 132, 215. -, Uchtred, Uc- tred, Uhtred, 77, 215, 229. Wigred, 64, 76, 77, 215. , monk of, Ceolwlf, Ceolf- wulf, 218, 231. -, prior of. Hen. Dalton, Ixxix. Lindsea, bishop of, Aldulf, xx »., 19, 22. •— , , Aldwig, Alwig, Al- wih, xx»., 12, 19. , , Ceolwlf, 22, 34. -, Cynebert, Cyne- berht, xx »., 11. Liodwald, — tee Ledwald. Lipoldus, aororius Henrici imperatoris, 125. Living, archbishop, — see Canterbury. London, bishop of, iElfhunt 79 ; Gile- bert, Ixxvi, Hathubert, Hathuberht, XX ft., 40 ; Ingwald, xx »., 18. Longstaflfe, Mr., xliv, xlv, xlvi »., xlix, Ixv, Ixxiii, 143 »., 230 »., 233 n. Lothaire, — tee Germany and Saxony. Lotheward, archbishop, — tee York. Louth (Hludensis),abbatof, Ethelherd, 30. Louvain, duke of, Godfrey, 114. Lucau, 262. Lucca, bishop of, 83. Ludecan, Judecan, king,--#ee Mercia. Ludowic, king, — tee France. Lulisc, abbat, — tee Eadred. M Mabillon, 75 n. Macbeth, king, — tee Scotland. Maccus (son of Aulaf), king of the Isles, Macon, the Consul, Uii n., 90, 208. Machethad, king, — see Scotland. Machni, Hadwine episc. ad, 23, 24. Macon, the Consul, — tee Maccus. Mahtilda, — tee Matilda. Maldeel, 43. Malcolm, king of Cumberland, 208. Malcolm, Malcholm (son of Kenneth), king, — tee Scotland. Malcolm Canmore, king, — tee Scotland. Malcolm, son of Henry, king,— tee Scot- land. Maldred, son of Crinan, 92, 155, 213. Malduit, Eodbert, 114. Malet, Will., vicecomes Ebor., 85. Malmesbury, William of, xx, xxv, xxxvi, xlix, Uii »., Ivi, Ixxii, 12 «., 67 »., 74 «., 90»., 109 »., 127 »., 158»., 209»., 217, 220 m., 256 »., 258 ft. Margaret, queen, — tee St. Margaret. Maria, coimtess, — tee Bologne. Marinus, pope, 58, 74. Marlessuem, Marlessvein, earl, 84, 87. Mathilda, empress, Ixxviii. Matilda, Mathilda, Mahtilda (Bona), queen of England, lyiii,-88, 113, 234, 254i»., 265, 266n. Matusalem, 43. Mearwold, king, — tee Mercia. Mellant, earl of, Galeran, Gualaran,124, 125, 131. Mellitus, archbishop, — tee Canterbury. Melrose, abbat of, Boisil, Bosil, Boysil, 138, 153, 191, 198, 224; Cuthbert, 139,— we St. Cuthbert. Mercia, king of, Beamred, Bemred, 20, 23i»., 205. , , Bemulf, Bumulf, Bumwlf, 205»., 206. , Burgred, Burhred, Burred, Burthred, 44, 45, 49, 54, 205 »., 206. -, Celwulf, Coelwlf (I.), 205 n., 206. ^hehred, 205. , Celwulf (IL), 206. , Ceolred, 205. , Coenred, 206, 207. -, Ecgferth, 34. , Egred, 205. , Ethelred, Eathelred, -, Ethilbald, Eathel- bald, JSthelbald, ^hilbald, xxi»., 11, 19, 20, 205. -, Kynewulf, Kenwlf, Kinewulf, Koenwulf, Cenwlf, Coen- vulf, 34, 35. 39, 204, 205. -, Ludecan, Judecan, 205 n., 206. 40, 205. -, Mearwold, 6. -, Oflfo, 20, 23, 31, 34, -, Peada, 205. \ , Penda, Pendic, Ixxv, 139, 202, 204, 206, 214, 231. -, Wiglaf, Winglaf, 205 »., 206. -, , Wulfhere, Wulfere, Wuferi, 141, 205, 231. Digiti zed by Google 282 INDEX NOMINUM. Meschines, Banulf de, 119 ». Mildritha, Mildryda, Mildrytha, xi, 7. Moguntiensis (Mayence), archiep., Albert, 119. Molbrseio, — tee Mowbray. Moll, duke, 37. Moll, king, — see Ethelwald. Morcar, Morkar, earl, — 9ee North- umberland. More, abbat, 37. Morekar, Morkar, son of Ligulf, 99, 115. Morel, deputy earl of Northumber- land, 93 !>., 261 n. Moreton, earl of, Rodbert, 102. Mowbray, Molbrseio, Moubray, Mu- breio, Mulbreio, Rob. de, — tee Northumberland earls. N Nennius, Ninnius Elvodugi, xlvi n., Ixxi, Ixxii, Ixxiv, 9 »., 209 ». Neville, Geo., — see York archbishops. Nicholas, pope, 75, 80. Nicholas, St., 101. Niel, king, 63, 76. Ninian, St., bishop, 254. Noah, Noe, 43, 217 «. Normand}', duke of, Bichard (I.), 77, 78, 156, 208, 237. , , Bichard (II.), 78, 79, 82. , , Bollo, «. Bodbert (I.), xxvi, 71, 76, 77. -, Bobert, Bodbert (II.), 78, 82. -, Bobert, Bodbert (son of William the Bastard), 100, 102, 103, 104, 105, 120, 130. -, William Longa- Spata, 76, 77. William the Bastard, 81, 82, 83, 208. Northman, eorle, 151. Northumberland, earl of, Albri, 115, 213. , , Aldred, ^dred, Ealdred, 37, 90»., 91, 93, 99, 156, 157, 213. , , Copsi, 91, 213. , , Eadulf (Yirlcild, «. Tuelcild), liv, Iv, 90«., 91, 212. Eadulf (Cudel, V. Cutel), xxxijc, liv «., Iv, 79».,91, 156, 213. Northumberland, earl of, Eadulf, Ealdulf (son of Uchtred), 91, 157, 213. , , Edwin, 81, 88, 89, 92 »., 213. , , Gospatric, Cospatric, xxix, liv n., 84, 86 »., 87, 88, 89, 92, 93, 155, 213. Morcar, Morkar, 81, 88, 89, 91, 92 »., 213. , , Oslac, liv. 90, 212. liii »., liv, 90, 212. 91, 92, 213. -, Osulf (I.), -,Osulf(II.), -, Bobert de Mowbray, Molbraeio, Moubray, Mu- breio, Mulbreio, xlviii, 92, 93»., 102, 104, 115, 170, 180, 213, 214 «., 261 ft. -, Siward, 80, 91, 92, 93, 157, 213. Tosti, xxviii, xl, 80, 81. 91, 104, 168, 213. -, Uchtred, Ucthred, Uhtred, Vcthred, Huctred, viii, xxvii, xxxviii, zxxix, liv »., Iv, Ixviii, 79, 90, 91, 151, 154, 155, 156, 157, 213. -, Waltheof, Walthef (Senior), liv, 90, 154, 155, 212 «., 213. -, Waltheof, Waldeve, Waltheov, Walthev (son of earl Siward), 84, 92, 93, 98, 99, 115, 157, 213. Northumberland, king of, Adda, 9i»., 10, 209, 218,— we Bemicia. , , Alcfrid, Aldfrid, Alftid, Alkfrid, 10, 132, 133, 210, 218. , y Alchred, Alcred, Aired, xxi, 22, 23, 24, 29, 38, 134, 210, 219. , , Ceolwulf, Ceolf, Ceolwlf, Ceolwold, Celwlf, xxxvii, 1, 10, 11, 13, 21, 43, 68, 133, 137, 142, 143, 207, 210, 218, 219, 231. — , Coenred, 10, 43, 210, 218. — , Eadbert, Eadberht, xvi, xvii, xviii, xxi, 13, 19, 20, 23, 210, 219. , Eanred, 134, 211, 219. , Eardulf, Eardwlf, 34, 35, 37, 38, 39, 134, 211, 219. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 283 Northumberland, king of, Ecgbert, Egbert (I.), xviii, xxvi, xxxv, li, 70, 71, 134, 211, 219. , , Ecgbert, Egbert (II.), «vi, 1, li, liii, 71, 73, 134 »., 211,219. EcgfHd, Ecfrid, Egfrid, xxxvi »., 10, 32, 69 «., 133, 139, 140, 141, 210, 218, 224, 225, 230, 231, 232. Edwin, Eadwin, Adwin, Ixxvii, 10, 132, 145, 209, 210, 218, 231. Eiric, Eric, Hyric, Trie (son of Harold), xiz, xlix, lii, liii »., Ixxvi, 65, 90, 151 n., 212. Elfvrald, Elfwold, ^fwald, Aelfwald (I.), 25, 26, 28, 29, 30, 31, 134, 211, 219. , Elfwold (II.), 211, 219. , EUa, Elle, Alia, Anna, (EUa, 1, Ixxvi, 48, 69, 70, 134, 142, 143, 211, 219, 231. , Eowils, li. lii. -, Ethelfrid, Ethelfrith, Eathelfrid, iEthelfryth, xlix, 1, 9»., 10, 209, 210, 218,-^ee Bemicia. , , Etheired, Etheldred, Eathelred, Edebred, ^theb^ (son of Ethelwald Moll), 24, 25, 30, 31, 33, 35, 37, 39 »., 210, 211, 219. -, Ethelred, Eathelred (son of Eanred), liii »., 211, 219. , , Ethelrio, Eathelric, Aedlrio, -^thelric, xlix, 9»., 10, 209, 218. -, Ethelwald, Ethelwold, Eadthelwold (Moll), li, 21, 22, 24, 210. 211, 219. -, Frithwald, Frithwold, Prithewlf, Frithwulf, 9 »., 10,209,21811. , Glappa, -, Guthferth, 9»., 10, 209. Guthfert, Gudfrid, lii, 64, 211, 212, -, Guthred, Guthreth, Gudred, Gutdred, xxxvi, xxxviii, xl, xli, 1, li, liii, Ixxvi, Ixxvii, 68, 62, 73, 76, 134 »., 143, 146, 152, 164 n., 167, 211, 219, 231. -, Halfdene, 1, li, lii, liii w.,— *e* Halfdene. Northumberland, king of, Hussa, Ixxvi, 9»., 10,209,218«. , , Ida, XV «., xviii, xlix, Ixxiv, Ixxv, Ixxvi, 9ii., 10, 13 »., 22, 202, 209, 210, 214, 217, 218, 219. Onlaf, Anlaf, Olilaf (king of the Nor- wegians), 65, 211. Onlaf, Onlav (son of Sichtric), 65, 212. , Osbald, 34, 211, 219. Osbert, Osberht, Osbriht, Osbryght, Os- bryht, i, Ixxvi, 48, 67, 69, 70, 142, 143, 211, 219, 231. -, Osred (son of Alohred), 29, 30, 134 »., 211, 219. -, Osred (son of Alcfrid), 210, 218. 210, 218. Oswlf, 20, 66, 210, 219. -, Osric, 10, Osulf, Oswald, St., 10, 24, 29, 68, 69 »., 142, 191, 193, 206, 209, 210, 214, 218, 225, 228, 231, 232, — iee Bemicia and Deira. Oswi, Oswiu, Oswigius, Oswidu, Oswudu, Oswegi, Osvingius, 10, 133, 138, 139, 205, 209, 210, 218, 224, 231,— gee Bemicia and Beira. Beinold, Beignwold, Beingwald, Be^enwald, Reginwald, Begnold, Reg wold, Rag- nal, xxxvi, lii, 63, 64»., 147, 165, 212, 219. Bicsig, Bicsi, Riohsig, Riohsi, xviii, xix, XXV, xxvi, xxxv, 1, li, liii, 71, 134, 211, 219. Sichtric, Sihtric, lii, Ixxvi, 63, 64, 65, 76, 211. -, Theodorio, Theoderio, Theodric, 9»., 10, 209, 218. , , Theolwulf, 9». Nothelm, archbishop,- t Canterbury. O Occa, Ocga, Ogg (son of king Ida), 13 «., 209, 210, 218. Octa, king,— we Kent. Digiti zed by Google 284 INDEX NOMINUM. Odardus, viceoomesNorthymbrensiumf 116. Odo, arobbishop, — tee Canterbury. Odo, bishop, — tee Bayeux. Odo, earl, 102. CElla,— «M EUa. Oeir, son of king Elfwald, 30. * Oelfmne, son of king Elfwald, 30. Oengus, Ungus, Unust, king of the Picts, 19ii., 20,21. OflB^ son of Alfirid, xvii, 19. OflEa, son of king Ethelfritb, 209, 218. OflBa, son of Wermund, 202. OflB^ king, — tee Mercia. Og^, — 9ee Occa. Oinc, son of Hengest, 1. Oiso, Oisic, king, — gee Kent. Olave, St., 80, 81, 94. 01ilaf,-^w« Onlaf. Onalafbald, Onalafball, Onlafbal, xxivi, xl, 148, 166, 219. Ongeltheon, 202, — »ee Angengeat. Onlaf, Anlaf, Olilaf, king of the Nor- wegians, 64, 65, 208, 211,— tw Northumberland. Onlaf, Onlav (son of Sichtrio), king, — see Northumberland. Ordericus Vitalis, 84 »., 89 ». Orgar, a knight, 263, 264, 266. Orkneys, bishop of the, 96 ». Orm, — tee fil. Gamellonis. Osa, V. Oslaf, son of king EthelArith, 209, 218. Osbald, abbat, 37. Osbald, duke, 25. Osbald, king,— #e« Northumberland. Osbald, son of king Ida, 209, 218. Osberht, — tee Osbert. Osbem (brother of king Suane), earl, 62, 84, 85. Osbert, Osberht, Osbriht, Osbryght, Osbryht, king, — *e* Northumber- land. Osbrit, Osbrith, 63, 76. Osburg, mother of king Elflred, 43. Osbum, — tee Durham sacrists. Oscjrtel, archbishop, —tee York. Oscytel, king, 64. | Osgearn, queen, 23. Oslac, earl,~*ee Northumberland. Oslao, pinoerna Ethelwlfi regis, 43. Oslao, son of king Ethelfrith, 209, 218. Oslaf, V. Osa, son of king Ethelfirith, 209, 218. Osmer, son of king Ida, 209, 218. Osred (son of Alcfrid), king,— we Northumberland. Osred (son of Alchred), king, — tee Northumberland. I>eiTm. Osrio, duke, 46. Osric (son of Alfirid), king, — tee North- umberland. Osric (son of Elfric), king, — tet Ostia, bishop of, Lambert, 125. Ostrida, dau. of king Oswi, 205. Osulf (I.), earl, — tee Northumberiand Osulf (II.), earl,— ^ee Northumberiand. Osulf, Oswlf, king, — tee Northomber- land. Osulf, 227. Osvingius, king, — tee Oswi. Oswald, archbishop, — tee York. Oswald, St., king, — ^tee Bemicia, Deira, and Northumberland. Oswegi, king,— fee OswL Oswi, Oswiu, Oswigius, Oswidu, Os- wudu, Oswegi, Osvingius, king, — mee Bemicia, Deira, and Northumber- land. Oswidu, king, — tee Oswi. Oswin, king, — tee Bemicia. Oswin, Idng, — ^«ee Deira. Oswin, St., 115. Oswine, duke, 21. Oswi, 63. Oswlf, kin^, — #ee Osulf. Oswudu, king, — tee Oswi. Oter, earl, 63. Othan, 148. Othoel, magister filii regis, 114. Otto, Banemburgensis episc., 119. Oudinus, 75 n, Owel, king of the Britons, 65, 77,— #e« Higuel. Owen, Owain, king of the Lutinensee, 79 fi., — tee Eugenius Calyus. Pagi, 127 ». Parcho, abbas de, Badulfus, bdx. Parker, , archbishop, xii, xxxviii, Ixii, Ixvii, Ixviii, bdx, Izziii, lln., 164 fi. Parmensis episoopus, 83. Paschal, pop«, 109. Paul, abbat, — tee St. Albans and Tyne- mouth. Paulinus, archbishop, — tee York. Peada, king, — tee Mercia. Peocator, Rob., bishop, — tee Coventry. Pectwine, Pechtwine, bishop, — tee Whitheme. Penda, Pendic, king, — tee Mercia. Pepin, Pipin, king, — tee France. Percy, Perceio, (am. of, 261 n. ; Alan de, 116 ; Harnold de, 116. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 285 Peter the Venerable, 118. Peter, bishop, — tee Lincoln. Peterborough (Medeshamstede), abbat of, AUiiw, 79. Petrie, Mr., bdii, Ixv, kx, 1»., IS*., 20 1». Petnis Leo, Ixix. Pibba, Pybba, Bibba, Sibba, Wibba, Wybba, Wybbind (father of king Penda), 139, 202, 203 n., 205. Pictel, duke, 23. Pinkerton, , Iviii, Ix, 234 »., 236 »., 251 ». Pipin, king, — tee Pepin. Plegmund, Plegemund, archbishop, — tee Canterbury. Pliny, 19. Poictiers, count of, Ebalus, 76. Polochinus, abbat, — tee Qlastonbury. Pontius, abbat, — tee Cluny. Primus, a martyr, Ivii. Prumiensis, abbas, Ixirii. Pudsey, Pused, Hugo de, bishop,— tee Durham. Pybba,—! ee Pibba. Pylky nton, Leo, preb. of Durham, xliii. B Eadclyff, Humfrey, Ixxx. Bagnal, king, — tee Beinold. RAme, Dr., xl, Ixxiii ; Eev. James, xii, xiii, xiv, xxxi, xxxvii, Iviii, Ixiv, 158fi., 233». Balph, abbat, — tee Parcho. Balph, abbat, — «ee Seez. Balph, V. Sanulph, archbishop, — «ee Canterbury. Balph, bishop, — tee Chichester and Bochester. Bandulf, 229. Bannulf, earl, — tee Chester. Bannulf Flambard, bishop, — tee Dur- ham. Batisbon, bishop of, Ardvin, 119. Bavenna, bishop of, Wibert, 101. Bedwald, Bedwall, Beodwald, Beod- uuald, king, — ^*ee East Angles. Bedwulf, Hi n. Begenwald, Beginwald, Begwold, — tee Beinold. Beginald of Coldingham, vi, viii, Ixvi. Beginald, brother of king Eiric v. y ric, liii n., 90 n. Beinelm, bishop, — tee Hereford. Beinold, Beignwold, Beingwald, Be- genwald, Bennwald, Begnold, Beg- wold, Bagnal, king, — tee Northum- berkmd. BemigiuB, bishop, — tee Lincoln. Beodwald, Beodwall, — tee Bedwald. Bichard, abbat, — tee St. Albans and York. Bichard, archbishop, — tee Canterbury. Bichard, bishop, — tee Hereford. Bichard, duke of Burgundy, 76. Bichard (I.), duke,— tee Normandy. Bichard (II.), duke, — tee Normandy. Bichard, earl, — tee Chester. Bichard, prior, — tee Hexham. Bichard (son of Henry I.), earl. Hi. Bicsi^, Bicsi, Bichsig, Bichd, king, — tee Northumberland. Bicthryth, queen and abbess, 28. Bidel, Godfrey, 114. Bievaulz, abbat of, iEthelred, Ixix, — tee Aelred. Binfrid, a monk, 94. Bipon, abbat of, Alberht, 28, 29; Botwne, 28 ; Sigred, 29. Bixinc, 148. Bobertson, Mr. Joseph, Ixix. Bochester, bishop of, Aldulf, xx n., 13, 18; Dun, 18; Balph, 106, 194 ».; Walther, Ixxvi. Bodbert, archbishop, — tee Canterbury. Bodbert, bishop, — tee St. Andrew's. Bodbert Peocator, bishop, — tee Coven- Bodbert,, r. Bollo, duke, — tee Nor- mandy. Bodbert (II.), duke, — tee Normandy. Bodbert (son of William the Bastard), duke, — tee Normandy. Bodbert, earl of Moreten, 102. Bodbert, earl, — tee Mowbray and Northumberland. Bodbert, fil. nothus Henrici regis, 120. Boger, archbishop, — tee York. Boger, bishop, — tee Coventry and Chester. Boger, bishop, — tee Salisbury. Boger, earl of Shrewsbury, 102, 104. Bollo, duke, — tee Bodbert. Bomanus, card.-episc. de S. Maroello, 109. Botro, earl, 114. Budd, , viii, Ixiii, Ixxiii, Ixxiv, Ixxv. S S. Aoca, bishop, — tee Hexham. S. iEdheldrida, — tee Etheldritha. I S. Aidan, bishop,— tee Lindisfame. Digitized by Google 286 INDEX NOMINUM. . Alban's, abbat of, Paul, 104, 115; Eic, 196, 197. , Alchmund, bishop, — see Hexham. . Aldhehn, Aldelm, xxvi, Ixiv, 82, 74 n. . Andrew's, bishop of, Edmer, 114 ; Eodbert, 125. , Augustine, arohbp., — *c# Canterbury. Augustine's, abbat of, Wido, 104. Barbara, Will, de, bishop, — see Dur- ham. Benedict, 57, 72. Ceowlf, Ixxvii. . Cuthbert, vi, vii, viii, x, xvii, xix, xxiv, xxviii, XXXV, xxxvii, xl, xliii, xlv, Ivi, Ivii, Iviii, Ixi, bdv, Ixvi, Ixxvii, Ixxix, Ixxx, 19, 29, 31, 82, 33, 54, 55, 6^1, 68, 69 n., 71, 73, 77 n., 78, 81, 85, 87, 94, 97, 105, 116, 135, 137, 138, 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153, 154, 157, 160, 161, 162, 164 »., 166, 167, 169, 170, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179, 180, 181, 182, 183, 184, 185, 188, 189, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200, 201, 210, 211, 218, 219, 223, 224, 226, 228, 229, 231, 232, 233, 252, — see ^exham and Lindis- farne bishops. David's, bishop of, Bernard, 121. Dunstan, archbishop, — see Canter- bury. Ebroini, Horn' episc., 116. Edmundsbury, abbat of, Ansehn, 121. Ethelbert, Ethelbrict, .^thelbert, ^thelbyrht, x, xi, xiii «., xxiii, Ixviii, Ixxi, Ixxii, 1, 2, 4, 11 ». Gilda, Ixxi. Gregory, pope, 29, 107, 108, 126, 139, 214, 218, 245. Grisogoni, card.-episc., Centius, 109 ; Job. de Crema, 126, 127, 128. Guthlac, 18. John, bishop, — see York and Hex- ham. Kenelm, 34, 205. Margaret, queen of Scotland, xzxii, Ivii, Iviii, Ix, Ixi, Ixiv, 86 »., 87, 88, 234, 235, 236, 238, 249, 254, 257 »., 258, 259 «., 260 »., 266 ». Maurilius, Ixx. Nicholas, 101. Ninian, 254. Olave, 80, 81, 94. Oswald, king, Ixxvii, Ixxix, Ixxxi, — see Bernicia, Deira and Northumber- land. Oswin, 115. Symauachus, 111. Tilberht, — see Hexham bishops. S. WUftid, Wilfred, Wilfrith, Wjlfrid, 26, 29, 132, 133, 135, 141. S. William, — see York archbishops. Salisbury, bishop of, Hereman, 220; Roger, 106, 121. Saxony, duke of, Lothaire, 125. Scabald, Seabald, Ixxv, 203. Sceotheri, son of king Ida, 209, 218. Scone, prior of, Rodbert, 125. Scor, son of king Ida, 209, 218. Scotland, king of, Alexander (I.), 88, 96, 97 n., 125, 195, 265, 266 n, , , Constantine, 64, 77, 147. -, David (I.), xxix, xlviii, Ixix, Ixxvii, 88, 107, 126, 127, 130, 254 «., 265, 266 «. -, Donald Bane, Dove- nald, 262. -, Duneoan, 238. , , Edgar, Eadgar, 88, 106»., 253 »., 266, 26611. Kenneth, Kyned, Kyneth, Kynod, Cyneth, liv,79,90ii., 154, 208, 212. , , Macbeth, 88 ». . , Machethad, 80. -, Malcolm, Malcholm (son of Kenneth), xxvii, xxviii, xxix, XXX, xxxii, Iviii, lix, Ixi, Ixx, 16, 17, 79, 80, 86 »., 87, 88, 89, 92, 97 »-, 100, 103, 104, 154, 175, 176. Malcolm-Canmore, 238, 255, 257, 258, 259, 261, 262, 266 ft. Malcolm, son of Henry, Ixxviii. -, William, Ixxviii. Sootus, Johannes, xxvi, 74, 75. Scotus, Marianus, xxxiii. Scula, a knight, xxxvi, 148, 165, 219. Seabald, Ixxv, — see Scabald. Seafugel, 203. Sedbruke, — , Ixxiii. Sedulius, Ixiv, 43. Seez (Sagiensis), abbat of, Ralph, 106, 194, 195, 196. Selby, abbat of, Hugo, 195. Selden, — , vii, viii, Ixii, Ixiii. Seldiva, 43. Selsea, bishop of, Alubert, Aluberht, XX »., 22 ; Sigfrid, xx »., 12. Sem, 43. Sergius, pope, 207. Sorlo, a monk, Ixix. Seth, Ixviii, 43. Severinus, abbat, — see York. Sexburga, ^ueen, 206. Sexhelm, bishop, — see Lindisfame. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 287 Sherburn, bishop of, Ealhstan, Ealhas- tan, 45, 48; Heordwald, Hereward, XX »., 13. Shrewsbury, earl of, Roger, 102, 104. Sibald, abbat, 23. Sibba, — see Pibba. Sibbi, king, — tee East Saxons. Sibilla, queen of Scotland, 118. Sicj^a, Sicgan, duke, 29, 31. Sichtric, Sihtric, king, — see Northum- berland. Sidroc, junior, duke, 52. Sidroc, senior, duke, 52. Sigberht, Sigebircht, king, — tee "West Saxons. Sigbert, king, — tee East Angles. Sigebert, king, — tee East Saxons. Sigebircht, — tee Sigberht. Sigegeat, Ixxv, 203. Sigegar, Ixxv, 203. Sigen, filia Styr filii Ulf, 155. Sigeric, archbishop, — tee Canterbury. Sigfrid, bishop, — tee Selsea. Sigheard, king, — tee East Saxons. Sigred, abbat, — tee Eipon. Sigrida, filia Kilverti, 155, 157. Sihtric, — tee Siohtrio. Simo Magus, 93. Simon de Warwick, — tee York abbats. Siward, 87. Siward Bam, 89, — tee Barn. Siward, earl, — tee Northumberland. Snaculf, 151. Spires, bishop of, Bruno, 119. Stephen, abbat, — tee York. Stephen, count, — tee Bologne. Stephen, king, — tee England. Stephen, pope, 122. Stevenson, Mr., xli, xlii, Ixv, Ixxiii, Ixxiv. Stigand, archbishop,— tee Canterbury. Stref, son of Noah, 217 n. Stuf, Stuph, 43, 206. Styr, son of Ulf, 160, 155. Suane, 79. Suane, son of earl Godwin, 82. Suane, king, — tee Sweyn. Sumerlede, Ixix, 157. Sungive, 228. Surius, Iviii, 251 »., 254 ». Suthbertus, Ixxix. Swan, Wm., Ixxviii. Sweabdeeg, Sweabdeg, Ixxv, 203. Swebert, Swebreht, Swebribt, king, — tee East Saxons. Swefred, king, — tee East Saxons. Swevn, Swein, Suane, king of Denmark, xxiii, 84, 98, 151 »., 155, 156, 208. S wired, archbishop,—*^^? Canterbury. Swithelm, king,— ^w East Saxons. Swithulf, abbat, 23. Symeon of Durham,— yowm. Taca, Eodbert, 115. Tatewine, Tatwin, archbishop, — tee Canterbury. Teise, Eilsi de, 167, — tee Eilsi. Teobald,— #w Theobald. Teodulf, bishop, — tee Worcester. Teudheri, — tee Theuthere. Theobald, Teobald, archbishop,— we Canterbury. Theobald, earl, 114. Theoderious, — tee Durham monks. Theodore, archbishop, — tee Canterbury. Theodore, duke, 131. Theodoric, Theoderic, Theodric, king, — tee Northumberland. Theodulfus, king, Ixxvi. Theolwulf, king, — tee Northumberland. Theuthere, Theuteri, Teudheri (son of king Ida), 209, 218. Thomas, archbishop, — tee Canterbury. Thomas, senior, archbp., — tee York. Thomas, junior, archbp., — tee York. Thomas, — tee Durham monks. Thor, 148. Thorhtmund, duke, 37. Thorpe, Mr., xx n. Thunor, Thunur, 3, 7. Thurebrand, Turebrand, Turebrant (Hold), 91, 156, 213. Thurstan, Turstin, archbishop, — tee York. Thurstan, — tee Durham monks. Tiberius, 93. Tilberht, St., — tee Hexham bishops. Tilred, abbat of Eversham (Hefres- ham), 147. Tilred, bishop, — tee Lindisfame. Tilthegn, 37. Tosti, earl, — tee Northumberland. Totta, bishop, — tee Leicester. Treves, archbishop of, Bruno, 119. Trumwine, bishop, 225. Tuda, bishop, — tee Lindisfame. Turchill, — tee Durham monks. Turebrand, Turebrant, — tee Thure- brand. Turgot, bishop of Scotland, 95, 96 it., 97 n., 106, 107; — see Durham monks and priors. Turkill, earl, 84. Turkis 1 T irold r *^^ I^iirtam monks. Digiti zed by Google 288 INDEX NOMINUM. Twysden, Sir Roger, vii, viii, x, xxxvii, Iv, hi, Ixii, Ixiii, livi, Ixviii, Ixix, In., 11»., 12»., 20ii., 32ii., 37»., 42 »., 98 n., 138 «., 142 »., 143 »., 218 ift., 220 m. Tynemouth, abbat of, Paul, 180. , prior of, 104 II. Tyningham, hermit of, Balther, xvi, 20. Ubba, duke, — tee Hubba. Uohtred, Uctred, Hutred, bishop,- Lindisfame. Uchtred, Ucthred, Uhtred, Vcthred, Huctred, earl, — we Northumberland. Uchtred, Uhtred, son of Gospatric, 91, 213. Uchtred, Uhtred, son of Eadulf, liii, 147. Uhthred, son of Ligulf, 99. Ulf, Vlf, 150, 155. Unust, Ungus, king of the Picts, xxi, 20, 21,— eee Oengus. Urban, bishop, — Me Glamorgan. Urban, pope, 122. Uscfr^ Usefrea, Vscfrea, Ixxv, 203. Usulf, 90». Vbba,— eee Hubba. Vcthred, — ^*ee Uchtred. Vecta, Vehta, Vetta, 202. Vienna, archbishop of, Guido, 110. Vitalian, St., 136. Vlf,— we Ulf. Voden, — tee Woden. Vscfrea, 203. W Wada, duke, 36, 45. Waga,202. Wala, 43. Walbran, Mr., xlvi «., Ixv., 202 n. Walcher, bishop, — #ee Durham. Waldev, earl,— »ee Waltheof. Wallingford, , xlviii, xlix, 9ii., 204 »., 205 »., 207 »., 210 ». Waltelin, bishop, 76. "Walter, Hubert, — we Canterbury arch- bishops. "Waltheof, "Walthef (senior), earl,— eee Northumberland. Waltheof, Waldeve, WalOieoT, Wal- thev (son of earl Siward), earl, — ^ee Northiunberland. Waltheof, Waldeve, Walteof, Walthef, Walthev (son of Coepatric), lord of Allerdale, 92, 155, 213. Waltheof, Walteof (son of Ailsi r. Eilsi de Teise), xxxix, 155, 157. Walther, bishop,— we Rochester. Warfrid, bishop, — we Worcester. Watton, the Nun of, Ixix. Wearmouth, abbats of, 1 ». Wegda, Ixxv, 203. Wendover, Roger of, xix, xlviii, liii •., liv »., 21 !»., 22 »., 25 »., 31 »., 90 »., 209fi., 218ift. Werburhg, abbess and queen, 28. Wermund, 202. Werwlf, a priest, 59. Westerfalene, Westflacne, Ixxv, 203. Westminster, abbat of, Herbert, 114. — , almoner of, Herbert, 114. -, Matthew of, 90 ». West Saxons, king of the, Brichtrie, Brihtric, Brychtric, 28, 40, 42, 207. -, , Ceadwalla, 207. Ceawlin, 43, 206, 207. Celwlf, 206. 206. 202, 206, 207, 214. -, Ceaulio, -, Celwulf, -, Ceolric, -, Cerdic, 43, Cinric, Cynric, Kynric, 43, 206, 207. Cuthred, xxi »., 13, 19, 20, 207. , , Eadward, 207,— #w Edward (the Elder). Ealured, 207, Escwine, 206. Alfred (the Great). , Eascwine, 207,— we Athelstan. Egbert, 40, 42, 204. -,Eathelstao, -, Ecgberht, -, Ethelbald, Eadthelbald, iEthelbald, 42, 44, 45, 46, 207, 217 It. -, Ethelbert, Ethelbirt, Ethelbyrht, Ethelbyrt, Eadthelbricht, 42, 46, 47, 69, 207, 217 n. -, ,Ethelheard, 207. Digiti zed by Google INDEX NOMINUM. 289 West Saxons, king of the, Ethelred, Eathelred, Etelred, Ethered, 42, 47, 40, 51, 53, 69, 207. , , Ethelwulf, Ethelwlf,Ethelulf, Eathelwlf,Eathel- wulf, 40«., 42, 44, 45, 46, 207, 217. , Ine, Tne, 43, 207. -, Kentwine, 206. 206. , Kenwalc, Kenwalch, , , KyneKils, — , Kynewulf, — , Sigberht, Sigebircht, 20, 207. -, queen of the, Sexburga, 206,207. Kynwlf, 28, 207. 206. Westueor, 26. Whitaker, Dr., 35 ». Whitby, abbat of, Benedict, 94 ; Nic, 94; Ric, xxxi, 94; WiU., 94. Whitheme (Candida Casa), bishop of, iEthelbyrht, 25; Badwlf, 30, 34; Frithwald, 22; Pectwine, Pecht- wiue, 22, 25. Wibba,— «ee Pibba. Wibert, bishop of Bavenna, 101. Wichtgar, Wihtgar, Withgar, 43, 206. Wichtgils, 202. Wichtleig, 202. Wictred, Wichtred, king, — see Kent. Wido, abbat of St. Augustine's, 104. Wigilf, WUglis, Ixxv, 203. Wiglaf, Wingiaf, king, — see Mercia. Wigred, bishop, — lingahoth. Langton, Langadun, 151. Lartingtin, Lyrtingtun, 151. Lastingham, Lestingaen, 133. Laudian, — see Lothian. Leader, Leder, river, 138, 140, 230. Leicester, Legraceastre, 13 »., 65. Leicestershire, Legercester, Leorcestre. scira, 221, 222 ». Leodicensis ecclesia, 89. Leorcestrescira, — see Leicestershire. Lestingaen, — see Lastingham. Lichfield, Liccetfelda, 13 »., 22, 220. Lincoln, 114, 221. , castle of, 95. Lincolnascire, Lincolnescira, 221, 222 m, Lindiafkme, xvi, xxviii, xxxvii, xl, Ivii, Ixxvii, 13, 31, 32, 34, 54, 65, 71, 73, 81, 140, 142, 146, 164, 170, 171, 179, 183, 186, 215, 218, 221 n., 226. , church of St. Peter at, xvii, xxvii, xxxvi, 19, 31, 32, 68, 69 n., 140, 141, 152, 162, 167, 189, 210, 224, 226, 230, 231, 232. Lindsey, Lindesei, Lindesia, Lindesig, Lindisse, Lindsea, 34, 54, 70, 95, 232. Line, Lina, rivulet, 141. Linlithgow, 68 ». Lodon, Lodoneium, — see Lothian. Loida, 127. London, Lundon, Ixiv, 21, 35, 53, 59, 63, 70, 105, 127, 130, 200, 208, 220. , church of St. Paul at, 205. Lothian, Laudian, Lodon, Lodoneium, xxxix, liv, Iv, 79, 90 »., 92, 166, 212. 282, 247. Lothian (East), 68 n., 69 n., 140 n, Luel 1 Luercestre >see Carlisle. Lugubalia J Lumloy, Lummalea, 150. Digiti zed by Google INDEX LOCORUM. 297 Lutterington, Luterlngtun, 161. LyrtiDgtun,— *cc Lartington. M Magna Silva, — tee Selwood Forest. Maia, river, 82. Mailros, — see Melrose. Marwood, Marawuda, 161. Materre, river, 60. Mechil Wongtune, — tee Weighton. Mediolanum, 109. Meilros, — tee Melrose. Meldunum, 76. Melmesbiria, 76 ». Melrose, Melros, Mailros, Meilros, xxvii, lix, Ixi, 21, 68, 97 n., 138, 139, 140n., 223,224, 231. Menensls (St. David's), 221 %. Merbedle, — tee Morbattle. Mercenelaga, Mercbenelaga, xlvii, Ivi, 221, 222 «. Mercia, xlvi, 18 «., 40, 44, 48, 60, 64, 69, 205, 206, 207. Mese, river, 57. Methil-Wongtune,~*w Weighton. Michael-Stone, in ComewaUw, 220. Middleseaxa, 221, 222 ». Middleton, Middeltun, 162. Mindrim, Minethrum, 139. Mithiltune, — tee Weighton. Mogontia, 101. Monivaird in Strathearne, 20 n. Monkchester, — tee Newcastle - upon- Tyne. Monk Hesleden,^twHe8leden (Monk). Monkton, Ixxiii. Mons Fraxini, — tee Ecscesdun. Morbattle, Merbedle, Scerbedle, 139. Mordon, Mordun, 151. Morelden, Moreldun, Murealden, Mu- rialden, the Hill of Morel, 261. Morpeth, 147 ». Morton, Mortun, 151. Mucelwudu, — tee Selwood Forest. Mundingedene, 152, 167. Munekeceastre,— #«« Newcastle-upon- Tyne. Murealden, Murialden, — tee Morelden. Musselburgh, 69 «., 140 «. Myreforth, Myrcford (Frith of Forth ?), 212. N Netherton, Nedertun, 147. Nowatun, — tee Newton-Cap, Newburgh (on the Tay), Niwanbirig, Nova CHvitas, xxi, 20. Newcastle- upon -Tvne, Monkchester, Munekeceastre, Novum Castellum, xxvii, 94, 100. Newton, 150 n. Newton-Cap, Newatun, 161. Nice, 98, 122. Niwanbirig, — tee Newburgh. Niwebum, Niweburne, Niueburn, Nyweburn, 91, 212 »., 218. Norham, Northam, Northham, Ubban- ford, XXX vii, Ixxvii, 67, 68, 114, 140 n., 142, 147, 152 »., 231. Norhamtune,— *ec Northamptunscira. Normanby, Northmannabi, North- mannaby, 150. Normandy, 67»., 78, 79, 82, 103, 112, 113, 119 «., 120, 124, 126, 130, 155. Norrega,— w« Norway. Northam, Northham,— *«tf Norham. Northamptunscira, Norhamtune, 221, 22211. Northfolc, Northfolcscire, 221, 222 n. Northmannabi, Northmannaby, — tee Normanby. Northumberland, Northumbria, xviii, xix, xxiv, xxviii, xxx, xxxviii, xxxix, xl, Uv, Ixxvii, 16, 64, 65, 70, 71, 72, 73, 76, 85, 90»., 91, 93, 94, 99, 100, 102, 104, 127, 132, 138, 134 »., 154, 155, 156, 164 n., 168, 170, 180, 209, 211, 212, 218, 221 «. Northwic, 102, 220. ■Norway, Norwegia, Norrega, 80, 96. Nottingham, Snotingaham, S{»elun- carum Domus, Tiguocobauc, 48, 49. Nottinghamshire, Snotinghamscira, Snotingeham, 221, 222 n, Nywebume,-— *M Niwebum. Offerton, Uffertun, Wffertun, 149. Oswigedune, 143. Otley, Otleia, 134 ». Ouse, Usa, river, 81, 221 n. Ouania (Loch Ouan ?), xxi, 20. Oxford, Oxnaford, xlvi, Ixiv, 63, 76 ji. Oxenfordscira, 221, 222 n. Paris, 60. Pavia, 41, 62. Peffer, rivulet, 68 n. Pefferham, 68, 69 ». Digiti zed by Google 298 INDEX LOCORUM. Penwithgtert, 220. Persebrigce, — *e« Pieroe-bridge. Pevensea, Peveneseia, 81, 102, 103. Phame, — see Parne. Pierce-bridge, Persebrigoe, 151. Pincahala, — see Finohale. Ponteftract, Puntfrait, 77 1»., — see Tan- shelf. Portesmuthe, 105. Portus EogfHdi, xvii, 32, — see Jarpow. Puellariim, castrum, 262. Puntaldemer, Pons Audomari, 124. Puntfhiit, — see Pontefract Q Quairrington, Queorniagtun, 151. Baby, 151, 152 n. Bamesbiri, 220. Bamsej, 1 ». Eayenna, 39, 101. Beadingum, Et-Beadingum, 60, 51. Bedmarshall, 154 n. Bheims, Bemis, 110, 123. Beofhoppa, — see Byhope. Bepadun, Beopedune, Hripadun, 54, 71. Bibble, river, 120. Biohale, 81. Bichmond, 261. Bipon, Bipun, Hripum, 30, 221 n., 226. Bisewde, 91, 156. Bochesburc, Bochesburg, — see Box- burgh. Bochester, Bofecestrer, Bovecestria, Hrovecestra, 58, 102, 103, 220. Bomaldkirk, 87 ». Borne, xxviii, 33, 38, 43, 44, 45, 54, 58, 62, 74, 80, 97, 101, 104. 109, 117, 119, 121, 123, 124, 129, 135, 156, 205, 207. Bomsey, xi. Bouen, Bothomag*, 105, 131. Boxburgh, Bochesburc, Bochesburg, 127, 130. Buim, isle of, 45, — see Tened. Byhope, Beofhoppa, 149. St. Alban's, xlviii, 214 «. St. David's (Monensis), 221 «. St. German's, 220. St. Helen's, 152 n. Sabrina, river, 63. Saetone, — see Seaton. Sandwich, £t-Sandwic, 44, 208. Sanlaudan, 62. Scald, river, 58. Sceftesburg, — see Shaftesbury. Soeottun, — see Seaton. Scepige, Insula Ovium, 43, 45. Scerbedle, — see MorbatUe. Scestonia, — see Shaftesbury. Schefbesbiri, — see Shaftesbury. Scidesoestre, Scithlesceastre, — see Scythles-cester juxta Murum. Scipctun, 134 n. Scireburn, Scirebuma, 46, 220. Scocadun, — see Shotton. Scone, 125. Scotland, xxi, xxx, Iv, 17, 64, 68, 77, 86fi., 88, 89, 92, 93, 97, 100, 103, 125, 127 »., 149, 150, 154 »., 207, 220, 221, 232, 247, 257, 258, 266 ». Scottun, — see Shotton. Screobescire, Scrobscira (Shropshire), 221, 222 n. Scrobbesbyria (Shrewsbury), 102. Scurufotun, — see Sheraton. Scythles-cester, Scithlesceastre, Scides- oestre, juxta Murum (Chesters, near Chollerford?), 29, 211. Seaham, Seham, 149. Searesberia, Searibi (Salisbury), 107, 220. Seaster, — see CJhester. Seaton, Sceottun, 147. Seaton (p. Seaham), Saetone, Setun, 149. Seaton (p. Stranton), Ceathun, Ceat- tune, 150. Sedgefield, Seggefeld, CeddesfeW, 147, 151 ». Seham, — see Seaham. Selby, monasterj of St. (Jermain at, 83. Selechirche, Seleschirche, 107, 130. Seletun, Seletune, — see Hesleden (Monk). Selwood Porest, Coit-Maur, Coitmawr, Ma^na Silva, Mucel Wudu, Seludu, xxxiv »., 55, 72. Seteringtun, Seteringetun, Seterintun, 93, 104, 115, 157. Setun, — see Seaton. Shaft^bury, Scheftesbiri, Sceftesburg, Scestonia, xxii, 61, 66, 220, 232. Sheraton, Scurufatun, 147. Shields (South), 149 ». Shotton, Scocadun, Scottun, 139, 151, 152 i». Digiti zed by Google INDEX LOCORUM. 299 Sigeburht, 25. Sigene, 60, 62. Signe, river, 59. Silksworth, Siloeswnrthe, Sylces- wurthe, 149. Sinus Fari,— #ee Whitby. Skerningham, Skimingheim, Skym- ingeim, 154, 155, 157. Sled witch, Sliddewesse, 151. Sleekburn, Sliceburne, 147. Sliddewesse,— #ee Sledwitch. Snauedun, 117. Snotingaham, — #ee Nottiogham. Snotinghamsoira, — aee liottingham- shire. Snotterton, 152 ji., — fee Cnapatun. Sockburn, Soooeburg, Sochasburg, 34, 151. Sowerhopeshill, Sugariple, 138. Spain, 123. SpeluDcar um Bomus, — *wNottingham . Staffordshire, Steadfordscira, 221, 222 n. Staindrop, Standropa, Steindrop, 151, 15211., 232. Staindropeschyre, Ixxvii. Stainmore, liii n. StaintoD, Stantun, 151. Standropa, — see Staindrop. Stantun, — see Stainton. Stanufordisescira, 221 ». Startforth, Stretford, 151. Steadfordscira, — see Staffordshire. Steindrop, — see Staindrop. Steinmor, 90 n. Stockton, 154 n. Stranton, 150 ». Streatlam, Stretlea, 151. Streneshald, — see Whitby. Stretford,— *tf« Startforth. Stretlea, — see Streatlam. Sture, river, 58. Suderrei, — see Surrey. Sudfolc,— *tf bald, xxx, 94, 221 n. Whitekirk, 68n. Whitherne, Candida Casa, Galawega, 220 «,, 221 n. Whittingham, Hwitinoham, Hwitinge- hara, Hwitinghaham, 68, 73, 143. Whitton, Waquirtun, 139. Whorlton, 151n. Wiocum, 18. Wict, Wiks, insula, 221. Wigeclif,— *ee Wycliffe. Wigornia, — see Worcester. Wiheal, 166. Wilegeclife,— «ee Wycliffe. Digiti zed by Google INDEX LOCORUM. 801 Willington, Twilingatun, Twinlinga- tun, Twinlingtun, 146, 147. Wiltescire, Wiltuuescira, 221, 222 n. WUton, WUtuna, 142. Wiltunescira, — see Wiltescire. Wincabala, Wincanhalth, Wincen- hale, Winchala, Winchanheale, — see Finchale. "Winchester, Wincestria, Wintonia, 46, 129, 131, 220, 263. Winderesor', 114, 130. Windermere, Winandermere, Won- waldremere, 30. Wircesforde, W3rrce8ford, 143. Wirecestre, — tee Worcester. Wirecestrescira, — see Worcestershire. Wiremuthe Australia, — tee Wear- mouth. Wirra, — tee Wear. Witebi,— «ee Whitby. Witsand, 106. Witton-le-Wear, Wudutun, 151, Wongtune, — tee Weighton. Wonwaldremere, — see Windermere. Woodhom, Wudaoestre, Wudecestre, 68,143. Worcester, Wirecestre, Wigomia, 102, 220. Worcestershire, Wirecestrescira, 221, 222 n. Worew,— we Thorp. Workington, 146 ». Worsall, Weardseatle, 151. Wudacestro, Wudecestre, — tee Wood- horn. Wudutun, — see Witton-le-Wear. Wulfeswelle, Fons Lupi, 28. Wycliffe, Wigeclif, Wilegeclife, Ixxvii, 68, 142, 219, 231. Wyrcesford, 143. Wyrhale, 143 n. Yetholm, Yetham, Gatha'n, 139. York, Eboracum, Eoverwic, xvi, xxx, 1, lii, liv, 19 «., 21, 22, 23, 24«., 30, 33, 48, 63, 69, 70, 73, 79, 81, 86, 89, 90, 92 n., 94, 104, 115, 119, 134, 139, 141, 142, 144, 151, 157, 158, 211, 219, 220, 225, 228, 230. , cathedral church of St. Peter, 34, 37, 84, 106, 115, 140, 210, 230. , church of. All Sieiints, Pavement, 140 ».; St. Cuthbert, 140 «.; St. Peter the Little, 140 n. , St. Mary's abbey, Ixix, Ixxii, 92n., 94, 98. , monastery at, 18. , castle, 84, 85, 87. , Magna Porta (Bootham Bar), 140, 230. Yorkshire, Eboraciscira, Eoverwicshire, Euerwicshire, Everwic, 165, 157, 221, 222 n. Ypwinesfleot, 203. Digitized by Google Digiti zed by Google ADDENDA ET CORRIGENDA. p. 9, note, line 29. For ttoo, read three. p. 13, note/. For Litchfield, read Lichfield. p. 18, note q. For Hertford, read Rochester. p. 21, note m. For Ouuini, read Osuuini. p. 55, note /, line 2. For w, read ir. p. 63, line 8. For Cuthbertus, read Cutheardus. In the notes to the same page alter the following references : — Beference Jc should be after the word inte- riit at the end of line 24. Reference I should be substituted for k after the word " Sihtrico " at the end of line 29. Beference m for I at the end of line 31. p. 64, line 6, substitute reference » for m after " Ethelstano." At the end of line 11, n may remain, as this and the preceding reference are both of them to the Saxon Chronicle. p. 65. Beference s at the end of line 12 should be placed after the word ** occiderunt " in the preceding line : * in lines 12 and 15 should be t. p. 77, note d. The annotator is right. Taddenes-scylf is Tanshelf or Ponte- fract. See the Domesday book. p. 107, line 4 from foot of page. Honorius VI. ought, no doubt, to be in the MS. II. There has been no Honorius VI. In the History of the Translations of St. Cuthbert the Gale MS. was not examined before the first nine chapters had been printed off. It supplies the following corrections, and a few misprints are also put right. p. 159, line 27, remove the comma after " audisset." p. 160, line 2, for ille, MS. Gale reads illo. p. 160, line 23, (or promulcet, MS. Gale reads per mulcet. p. 160, line 33, for et vino qua, read, with MS. Gale, vinoque, and omit the («c). p. 161, line 5. For in majus, MS. Gale reads immanis. p. 161, Hne 18. After audierat MS. Gale adds ita ui audierat. p. 162, line 2. After git add in. p. 163, line 13. For nimis, MS. Gale reads nimio. p. 164, line 21. For obnoxius, MS. Gale reads obnixius. p. 167, line 9. For tamen, read tantum. In the next line, for primoribug, MS. Grale reads prioribus. p. 168, line 16. For exiluit, MS. Gale reads exilivit. p. 169, line 7. For quoquomodo, read quoquo modo ; line 20, for amma, read aiwmcB ; line 24, for oraculo, read oracwla. p. 170, 1. 14. For abstraherentur, read abstroAeretur. p. 171, last line. Omit the colon after moncichi. p. 174, line 2. YoTJudicivt, read indiciit ; line 11, for aunt, rend fluntj line 37, for favore, read pavore. p. 175, line 16. Stop this line thus, " agnosceret, agnoscens dejleret, defiens correctiorem,** etc. p. 176, last line but one. Read in auroram. p. 194, line 7. For cum eo venerant, MS. Gale reads convenerant. p. 197. MS. GJale omits the last sentence of chapter xviii. p. 205, line 3. For suceptus, read tusceptus. p. 207, line 21. For Eafi, read Easi. Mitch**!! and Huglie.s, Printers. 24 Wiirdour Street, r^nduu. Digiti zed by Google Digiti zed by Google THE SUKTEES SOCIETY. HEPORT FOR THE YEAR MD.CCC.LXVII. "With regard to the progress of the Surtees Society during the past year, it is almost superfluous to say that it enjoys its customary f)rosperity. Our finances are in a satisfactory condition. Our ist of members is full, and the candidates for admission are more numerous than the vacancies. In consequence of the unexpected bulk of the two volumes for 1866, the Society has resolved to issue one only for the cur- rent year. This is the first part of the writings ascribed to an ancient northern chronicler, Symeon of Durham. Hitherto the chief work of this well-known author has been overlaid with a vast and unnecessary series of extracts from earlier writers. One of the main objects of the editor of the Surtees edition has been to throw these aside, and to present nothing to the reader with which the name of Symeon cannot be intimately connected, whether these materials appear as the production of his own pen, or as the handiwork of others of which he has availed himself. In an appendix several valuable tractates have been given, the most interesting of which is the account of the Translations of the body of St Cuthbert, the greater portion of which has never been in print before. The best thanks of the Society are due to tlie editor, not merely for his labour, but for the pecuniary assis- tance he has given to enable the Society to ensure the complete- ness of tlie volume. Several volumes are at the present time in a state of prepar- ation. The first is the Correspondence of John Cosin, the well- known Bishop of Durham. Recent and careful investigations have added largely to the information we possess about this fa- mous prelate. Numerous letters to and from him have been discovered; and the present volume will contain a remarkable and hitherto unknown body of correspondence between him and Richard Montague, before they were raised to the bench. Digiti zed by Google The Society has taken up another subject which is an interest- ing one at all times, more especially at the present The Articles and Injunctions of the heads of the church within the northern province have never appeared in a collected form. Some of them are known through the valuable although ponderous work of, Wilkins, and others are to be met with in other publications, but a complete edition of these curious and important codes dT local ecclesiastical rules has never been made. This it will be the object of the Society to supply. A third work, which is being prepared finr publication, may be briefly mentioned. It is the ^hemeris or Diurnal of Abraham De la Pryme, a Yorkshire antiquary in the time of William III. and Queen Aime. Hie manuscript collections of this scholar are widely scattered and are little known, but the appearance of his Diary will give a fair insight into the character and feelings of one of those topographical labourers whose exertions have done honour to the county of York. Digiti zed by Google THE SURTEES SOCIETY, BSTABLISHED IN THB YEAB 1834, In honour of the late Robert Surtees, of Mainsforth, Esquire, the Author of the History of the County Palatine of Durham, and in accordance with his pursuits and plans; having for its object the publication of inedited Manuscripts, illustrative of the intellectual, the moral, the religious, and tne social condition of those parts of England and Scotland, included on the east between the Humber and the Frith of Forth, and on the west between the Mersey and the Clyde, a region which constituted the ancient Kingdom of Northumberland. NEW RULES AGREED UPON IN 1849 ; REVISED 1863. I. — The Society shall consist of not more than three hundred and fifty members. II. — There shall be a patron of the Society, who shall be President. III. — There shall be twenty-four Vice-Presidents, a Secretary, and two Treasurers. IV. — The Patron, the Vicer Presidents, the Secretary, and the Treasurers, shall form the Council ; any five of whom, including the Secretarv and a Treasurer, shall be a quorum competent to transact the business of the Society. V. — The twenty-four Vice-Presidents, the Secretary, and the Treasurers, shall be elected at a general meeting, to continue in oflice for three years, and be capable of re-election. VI. — ^Any vacancies in the offices of Secretary or Treasurers shall be provisionally filled up by the Council, subject to the approbation of the next general meeting. Vll. — Tln'ee meetings of the Council shall be held in every year, on the first Tuesday in the months of March, June, and December ; and the place and hour of meeting shall be fixed by the Council, and communicated by the Secretary to the members of tlie Council. VIIL — The meeting in June shall be the anniversary, to which all the members of the Society shall be convened by the Secre- tary. IX. — ^The Secretary shall convene extraordinary meetings of the Council, on a requisition to that effect, signed by not less than five members of the Council, being presented to him. X. — Members may be elected by ballot at any of the ordi- nary meetings, according to priority of application, upon being Digiti zed by Google proposed in writing by three existing members. One Uack ball in ten shall exclude. XL — Each member shall pay in advance to the Treasurer the annual sum of one guinea. I^ any member^s subscription shall be in arrear for two years, and he shall neglect to pay his sub- scription after having been reminded by the Treasurer, he shall be regarded as having ceased to be a member of the Society. Xfl. — The money raised by the Society shall be expended in publishing such compositions, in their origmal language, or in a translated form, as come within the scope of this Society, with- out limitation of time with reference to the period of their re- spective authors. All editorial and other expenses to be defrayed by the Society. XIII. — One volume, at least, in a closely printed octavo form, shall be supplied to each member of the Society every year, free of expense. XIV. — If the funds of the Society in any year will permit, the Council shall be at liberty to print and furnish to the mem- bers, free of expense, any other volume or volumes of the same character, in the same or a different form. XV. — The number of copies of each publication, and the se- lection of a printer and publisher, shall be left to the Council, who shall also fix the price at which the copies not furnished to members shall be sold to the public. XVI. — The armorial bearings of Mr. Surtees and some other characteristic decoration connecting the Society with his name, shall be used in each publication. XVII. — A list of the officers and members, togeth^ with an account of the receipts and expenses of tlie Society, shall be made up every year to the time of the annual meeting, and shall be submitted to the Society to be printed and published with the next succeeding volume. XVin. — No alteration shall be made in these rules except at an annual meeting. Notice of any such alteration shall be given at least as early as the ordinary meeting of tlie Council imme- diately preceding, to be communicated to each member of the Society. Digiti zed by Google Publications of the Surtees Society, WITH TtuuB RBSPBOnVE SALB PRICES. N.B.^Qf several of theu volumes the number of copies on hand is very small; some uill not be sold except to members of the Society under certain conditions^ and all applications for them must be made to the Secretary, 1. Beginaldi Monachi DunelmensiB LibeUoi de AdmirandiB Beati Cathberti Yirtutibufl. 158. Bdited by Dr. Raine. 2. Wills and Inventoriefl, illiutrative of the History, Manners, Language, Statistics, &c, of tho Northern Counties of England, from the Eleventh Century downwards. (Chiefly from tho Registry at Durham.) Vol. I. l/i«. Edited by Dr. Raine. (Only sold in a set,) 8. The Towneley Mysteries; or. Miracle Plays. 16s. Edited by James Gordon, Esq. The Preface by Joseph Hunter, F.8. A. 4. Testamenta Elxtraccnsia ; Wills illustratire of the History, Manners, Language, Statistics, &c., of the ProTince of York, from 1300 downwards. Vol. I. 308. Bdited by Dr. Raine. 6. Sanctuarinm Dunelmense et Sanctnarinm Beverlacense ; or, Registers of the Sanctuaries of Durham and Beverley. i:>s. Edited by Dr. Raine. The Preface by the Rer. T. Chevallier. 6. The Charters of Endowment, Inventories, and Account Rolls of the Priory of Finchale, in the County of Durham. 15s. Edited by Dr. Raine. 7. Catalogi Veteres Librorum EccIesiflD CathcdnUis Dnnelm. Catalogues of the Library of Durham Cathedral at various periods, from the Conquest to the Dissolution ; including Catalogues of the Library of the Abbey of Hulne, and of the MS3. preserved in the Library of Biithop Cosin at Durham, los. Edited by Dr. Raine. Tho Preface by Beriah Botficld, Esq. 8. Miscellanea Biographica ; a Life of (Hwln, King of Northumberland ; Two lives of Cuthbert, Bishop of Lindi&farne ; and a Life of Eata, Bishop of Hexham. 10s. Edited by Dr. Raine. 9. Historiae Dnnelniensis Scriptores Tres, Gaufridus de Coldingham, Robertus de Greystanes, et Willelmus de Chanibre, with the pmisJons and mistakes in Wharton's Edition sup- plied and corrected, and an Appendix of 6t>5 original Documents, in illustration of the Text. 15e. Bdited by Dr. Ilaiuo. 10. Ritnale Eccledee Dnnelmensis ; a Latin Ritnnl of the Ninth Century, with an interlinear Northnmbro-Saxon Translation, lus. Erge Taylor, Esq. Reprinted from the Foorth VoL of the History of Dortiam, with additional Notes and Illustrations, together yri%h an Appendix, oomprising some of Mr. Sartees* Ck>rreBpondence, Poetry, &c. Edited b^r Dr. Raine. {Only sold inatet and to a Member.) 35. The Boldon Book, or Survey of Durham in 1188. lOs. 6d. Edited by Bev. W. Oreenwdl. S6. Wills and Inventories, illustrative of the History, MannoiB, Luignage, Statistics, &c., of the Oountim of York, Westmerland, and Lancaster, from the Fourteenth Centoxy down- wards, i^m the Rc^try at Richmond. 14b. Edited by Rev. J. Raine. 37. The Pontifical of Egbert, Archbishop of York (781-67), from a MS. of the Ninth or Teath C^tury in the Imperial Library in Paris, lis. Edited by Rev. William Oreenwell. 28. The Ck«pel of St. Matthew, from the Northumbrian Interlinear Oloes to the (^oepela, con- tained in the Ma Nero D. IT., among the Cottonian MSS. in the British Mosenm, commonly known as the lindisfame Gk)q;mls, collated witii the Rnshworth MS. 14a.. Edited by Rev. J. Stevenson. 29. The Inventories and Account Rolls of the Monasteries of Jarrow and Moukwearmonth, frotn theh* commencement in 1803, till the Dissolution. 13a. Edited by Dr. Raine. 80. Testamenta Ebaracensia, or Wills illustrative of the History, Manners. Language, Statistics^ &c., of the Pxomoe of York, from 1429 to 1467. Vol. 11. 25e. Edited by Rev. J. Raine. 81. The Bede Roll of John Bnmatry, Prior of Durham (14l»6-61.) With illustrative documents. 13b. Edited by Dr. Raine. 82. The Survey of the Palatinate of Durham, compiled during the Episcopate of Thomas Hatfield (1845-1882.) 15s. Edited by Rev. W. GreenweU. 88. The Farming Book of Henry Best, of Eknswell, E.R.Y. ISs. Edited by Rev. C. B. Robinson. 84. The Proceedings of the High Cburt of Oommission for Durham and Northumberland. 14a. Edited by Mr»W. H. D. Longstaffe. 85. The Fabric Rolls of York Minster. 25s. Edited by Rev. J. Raine. 86. The Heraldic Visitation of Yorkshire, by Sir William Dngdale, in 1665. Edited by Robert Davies, F.SJL (Oo/y told in a tet and to a member.) 87. A Volume of Miscellanea, comprising the Letters of Dean Granville, the Account of the Siege of Pontefract by Nathan Drake, nnd Extracts from the Rokeby Correspondence. Edited by Rev. George Omsby, Mr. W. H. D. Longstaffe, and Rev. J. Raine. {Only told in a tet and to a member,) 88. A Volume of Wills from the Registry at Durham ; a continuation of No. 2. Edited by Rev. W. GreenweU. (Only told in a tet and to a member.) 89. The Gospel of St. Mark, from the Northumbrian Interlinear Gloss to the Gospels contained in the MS. Nero D. lY., among the (Tottonian MSS. in the British Museum, commonly known as the Lindisfame (Sospels, collated with the Rushworth MS. ; a continuation of No. 28. lOs. Edited by Mr. George Waring. 40. A Selection from the Depositions in (Mminal Cases taken before the Northern Magistrates, from the originals preserved in York (Castle. Ssec. XVII. Edited by Rev. J. Raine. {Sold only in a tet and to a member.) 41. The Heraldic Visitation of the North of England, made in 1530, by Thomas Tonge, with an Appendix of Genealogical MSS. Edited by Mr. W. H. D. Longstaffe. {Only told in a tet and to a member.) 43. Memorials of Fountains Abbey. Vol. I. Comprising the Chronicle relating to the Founda- tion of the House, written by Hugh de Kirkstall ; the Chronicle of Abbata, kc, and an historical description of the Abbey, with illustrations. Edited by Mr. J. R. Walbran. {Only told inat^ and to a member.) 43. The Gospel of St. Luke, from the Northumbrian Interlinear Gloss to the Gospels contained in the MS. Nero D. IV., among the Cottonian MSS. in the British Museum, commonly known as the Lindisfame Gospels, collated with the Rnshworth MS. ; a continnaUon ^ Nos. 28 and 39. 14s. Edited by Mr. George Waring. 44. The Priory of Hexham, its (?hroniclos. Endowments, and Annals. Vol. I. Containing the CThronicIes, &c., of John and Richard, Priors of Hexham, and Aelred Abbat of Rievanx, with an Appendix of documents, and a Preface illustrated wiUi engravings, pp. 604. £2 23. Edited by Rev. J. Raine. 45. Testamenta Eboracensia, or Wills illustaative of the Histonr, Manners, Language, Statis- tics, 4ic., of the Province of York, from 1467 to 1485. Vol. III. 25s. Edited by R«y. J. Raine. Digiti zed by Google 4f. 9b8 Priory ot Hflxham. Vol. H. Oontaining the Liber Nlgor, with Charters and other Docomente, and a Preface illostratod with engraTings. 16e. Bdited by Ber. J. Baine. 47. The Lettera, Iks., of Dennis Oranrille, D.D., Dean of Dorham, from the originala recently dJaoorered in the Bodleian Library. Part II. 16b. Edited by Ber. George Orosby. 48. The Goepel of 8t John, from the Northumbrian Interlinear 01o« to the Goepels in the MS. Nero D. IV. (A continuation of Noe. 2$, 39, and 4S.) 14a. With Preface and Prolegomena. Edited by Mr. George Waring. 49. The Surrey of the County of York, taken by John de Kirkby. commonly called Klrkby'a Inquest. Alio Inquisitions of Knights' Fees, The Nomina Villamm for Yorkshire, and an Appendix of illnstratiye documents, pp. 570. 35b. Edited by Mr. B. H. Skaife. 50. Memoirs of the Life of Mr. Ambrose Barnes, late Merchant and Bometime Alderman of Newcastle-upon-Tyne. 31b. Bdited by Mr. W. H. D, Longstafle. 51. Qymeon of Durham. The whole of the works ascribed to him except the History of the Church of Durham. To which are added the History of the Translations of St. Cnthbert, the Life of S. Margaret Queen of Scotland, by Tnigot, Prior of Dwham, &o. Bdited by Mr. John Hodgson Hinde. 35a. f%e Council propose to oelid Okeir future volumes out qf iMe following nuutuseripts or material4, or from others of a similar dmer^ttion. 1. The Correspondence of John Oosin, Bishop of Durham. Gathered together for the lint time from the original M88. ; now being prepared by the Ber. George Omsby for 1M8. 9. The Articles and Injunctions issued by the Bishops and Archdeacons within the Province cl York, from the earliest period to 1663. Now being prepared by the Hon. and Ber, Stephen Lawley. 3. The Ephemeris or Diary of the Ber. Abraham De la Pryme, the Yorkshire Antiquary, in the latter part of the 17th century. Now being preparad by Mr. Charles Jackaon. 4. The Memorials of Fountains Abbey. VoL II. To contain the Papal Bulls, the Boyal Charters of Privilege, and a portion of the Title Deeds of the Monastery relating to ita property in the North of Bngland. With engravings of seals, &c» Five sheets have already been printed under the editorial care of Mr. J. B. Walbran. fi. Symeon of Durham. Vol. IL To contain the History of the Church of Durham, with an Appendix consisting of several historical tractates, illustrative of Symeon's work. 6. The Account Bolls, Charters, &o., of Durham (Trinity) College, Oxford, with lists of its early members, and other authentic and original information relating to it. 7. The Lords of the Soil of the County of Durham from the earliest period to the Beformation, comprising the descent of the estates and various other particularB, genealogical and heraldic, relating to their owners, largely illustrated with engravings of seals, etc To be prepared by Mr. W. H. D. Longstaffe and the Bev. William GreenwelL 8. The Letters, Despatchee, Extracts from the Household Books, and other works and papers of Lord William Howard of Naworth, from the oriirlnals at Castle-Howard, Naworth OuUe, and London. To be prepared by Mr. Bobert Davies. 9. The Lives of &, Wilfrid by Eddl, Eadmnr, and Fridegodus, with other Biographical and Historical Documents relating to the Church of York and its rulers. To be prepared by Bev. WUliam Stnbbs, m.a. 10. A Volume ci Early Bituals, supplementary to those already published l^ the Society, to contain as many of the unpubliiihed PontiflcaU) as the Society can obtain acc«>s to, including that of St. Dunstan in the Imperial Library at Paris. To be prepared by Bev. Dr. Henderson. 11. A Volume of Documents relating to the Ancient Guilds in the Citv of York ; to contain eapedallv, the Begixter of the Guild of the Corpus Christi, which is preserved in the British Museum. To be prepared by Mr. Bobert Skaife. 13. The Inquisitions Post Mortem for the North of England, from the originals at London and Durham. 13. A Volume of Extracts from the Depositions preserved in the Eccleoiagtical Court at Yori^ from the fourteenth century downwards. 14. The Visitation of the Cottnty of York in 1581, by William Flower. Digiti zed by Google 8 16. A Yoltune of Wills nktlng to the Conntles of CiimberlAnd and WoBtmerUnd, pr{nclp»I]7 from the Registry at Carlisle. 16. ▲ Oollection of Letters and Papers relating to the DiseolatioQ of the N